Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801018-53561S1

Date of Document: 2002-01-08

جمع جواني و تجربه نگاهي به سومين جشنواره موسيقي نواحي ايران (هشتم تا دوازدهم دي ماه - كرمان ) * مهمترين هدفي كه براي برپايي اين جشنواره مي توان مدنظر قرار داد، ثبت و ضبط و معرفي چهره هاي شاخص (اعم از پير و جوان ) موسيقي نواحي ايران است الف - نجوا جشنواره هاي تخصصي اين ويژگي را دارند كه نقاط قوت و ضعف آنها با شتابي افزون تر از ساير جشنواره ها نمايان مي شود و البته ويژگي ديگري هم دارند كه اگر فضاي نقد و نظر برآن حاكم نشود و هرساله برنامه ريزيها و اهداف تازه اي براي آن تعريف نشود، در دام تقليد و تكرار گرفتار آيد و كمتر كسي، جز اهل فن متوجه اين روند رو به نزول شوند. با برگزاري سومين جشنواره موسيقي نواحي كرمان و عليرغم آنكه هنوز برخي از رده هاي سازي و نيز مهمترين شاخه موسيقي نواحي (يعني شاخه آواز ) مورد بررسي و داوري قرار نگرفته، مي توان تصويري هرچند ناقص از روند برگزاري اين جشنواره و چگونگي دستيابي به اهدافي كه براي آن در نظر گرفته شده، دست يافت. مهمترين هدفي كه براي برپايي اين جشنواره مي توان مدنظر قرار داد، ثبت و ضبط و معرفي چهره هاي شاخص (اعم از پير و جوان ) موسيقي نواحي ايران است. اين هدف با توجه به تعريف كلاني كه ما از هويت فرهنگي خود در ذهن داريم، امري مقدس و مطلوب است و آب افشاندن برپاي آن، به هر ميزاني كه باشد، بركات و خيرات فراواني دارد. موسيقي و اصولا هرساز اگرچه در يك نگاه اوليه، چيزي جز چند نغمه و خشك چوب و خشك سيم و خشك پوستي نيست، اما به اعتقاد اكثر اهل فرهنگ بر پشت هر كدام از اين سازها و نغمه ها، كوهي از تاريخ و فرهنگ خوابيده است و درد و رنج و تعب و الم تاريخ را مي توان در نغمه هاي شاد و ناشاد آن سراغ كرد. با نگاهي به آثار و نغماتي كه در همين جشنواره سوم موسيقي نواحي از سوي چهره هاي پيشكسوت و جوان به اجرا درآمد، مي توانستيم همخواني و هماهنگي آن را با روحيات ايراني به راحتي شاهد باشيم. آنچه كه سهراب محمدي (پيشكسوت دوتار خراسان ) علي، آبچوري (پيشكسوت قشمه نوازي بجنورد )، قادر عبدالله زاده (پيشكسوت ني كردي - شمشال -) و يا حسين طيبي (پيشكسوت لله وا نوازي مازندران ) شير، محمد اسپندار (دوني نواز ) و. به اجرا نهادند، نغماتي بود كه شايد براي دست يابي به چنين تركيبي صدها و هزاران سال را پشت سر گذاشته تا از نفس مبارك اين پير مردان صافي اعتقاد به بيرون تراود. دريغ و درد كه عمده اين چهره ها در سنيني قرار دارند كه اگر فكري عاجل براي ثبت و ضبط آثار آنها صورت نگيرد، خود و گنجينه اي از نغمه هايشان ديگر دست نايافتني خواهند بود. شايد لحظه اي كه استاد حسين طيبي با لله وا و لباس محلي مازندراني به صحنه آمد و گفت كه: من دندان مصنوعي گذاشته ام و لذا نمي توانم همانند قبل ساز لله وا را بنوازم، لذا مورد تمسخرم قرار ندهيد! و جمعيت به كف زدن پرداخت، مي توانستيم فقر و فاقه اي كه از چند جهت دامن گير اين گونه موسيقيايي و هنرمندان آن هست را از دريابيم استاد طيبي، كه تقريبا در نوع خود ديگر نظيري در منطقه ندارد، مي توان با هزينه كردن و نصب دو دندان ثابت، بهترين كيفيت نوازندگي را اخذ كرد، اما نه او توان پرداخت يك ميليون تومان ناقابل! را دارد و نه از مراكز موسيقيايي، كسي متوجه از كف رفتن چنين سرمايه هايي است. اين در حالي است كه براي هنرمندان مركزنشين و صاحب عنوان در موسيقي سنتي، امكانات و تسهيلاتي در نظر گرفته مي شود كه يك دهم اين امكانات مي تواند، زندگي چندين تن از پيشكسوتان موسيقي نواحي را از اين رو به آن رو كرده و آنها را از كاستي شگفت انگيزي كه دامنشان را گرفته رهايي بخشد. علي آبچوري ديگر هنرمندي است كه در روزهاي جشنواره و هنگام صحبت با كليم الله توحدي (محقق و موسيقي پژوه منطقه خراسان ) متوجه شديم زندگي اش در فلاكت و ادبار وحشتناكي است و عملا خانه به دوش است. يا سهراب محمدي كه اجراي درخشانش را در شب هنرمندان نواحي بسياري در هتل گواشير ديدند و شنيدند كه چگونه با سازش ذهن حاضران را به تسخير درآورد هم چنين وضعيتي دارد. سيل سال قبل 4 هكتار از 5 هكتار زمين زراعي اش را به باد فنا داد اما هنگامي كه وام بلاعوض مي خواهد بگيرد، با جوابهاي سربالاي مسئولان مناطق خود روبه رو مي شود. در هر حال و براي آن كه اطاله كلام نشود، مسئولان مركز موسيقي و معاونت هنري را به وعده و طرحي كه براي تحت پوشش قرار دادن اين هنرمندان، داده اند، ارجاع مي دهيم و اميدواريم كه آن وعده ها صورت تحقق گيرد و كلاهي از اين نمد نصيب هنرمندان موسيقي نواحي گردد. اما بازگرديم به جشنواره امسال و چگونگي برگزاري آن. پيش از هر سخني يك نكته را تذكر مي دهيم. نكته اي كه دبير جشنواره (محمدرضا درويشي ) كه خود از متخصصان شاخص اين گونه موسيقيايي است، پيش از جشنواره با ما در ميان نهاد و آن اينكه تا زماني كه جشنواره هاي منطقه اي موسيقي نواحي برگزار نشود، جشنواره سراسري به هدف خود نخواهد رسيد حال براي آن كه اين سخن آقاي درويشي را مورد تجزيه و تحليل دقيق قرار دهيم، بهتر است اين سوال را طرح كنيم كه جشنواره منطقه اي چه ويژگيهايي دارد كه، جشنواره موسيقي سراسري نواحي از آن برخوردار نيست. نخستين ويژگي جشنواره منطقه اي حضور افراد بيشتري از نوازندگان و خوانندگان هر ناحيه در جشنواره است. بارها شده است كه برخي از چهره هاي شاخص موسيقي نواحي به دليل دوري راه و يا مشغله هاي روزمره از حضور در جشنواره كرمان سرباز در زده اند واقع به دليل آنكه درآمد اكثر اين نوازندگان از همين راه تامين مي شود و بسياري از آنها با نواختن در عروسيها و مجالس بزم و عزا درآمدي كسب مي كنند، لذاطبيعي است نوازنده اي كه در طول يك هفته سه مجلس عروسي دعوت است و درآمدي برايش متصور، از حضور در جشنواره سرباز زند، همچنان كه در سال گذشته نيز وقتي از جوان نوازنده اي كه جايزه نخست جشنواره دوم را از آن خود كرده پرسيديم بود، براي چه به جشنواره؟ آمده اي پاسخ داد: براي آنكه اول شوم و سكه بگيرم تا هزينه ازدواجم را تامين كنم. با توجه به چنين پيشينه اي است كه مي توان برگزاري جشنواره نواحي را توجيه كرد. از سوي ديگر برگزاري جشنواره در هر ناحيه، ادارات كل ارشاد هر منطقه يا استاني را به تحرك وا مي دارد تا هنرمندان و نوازندگان خوب خود را به جشنواره گسيل كنند. شايد اسباب تاسف باشد اگر بگوييم كه از استاني همانند مازندران كه نوازندگان فراوان سرنا و كرنا و دسركوتن و لله وا، حضور دارند هيچ فردي در جشنواره حاضر نبود و جالب توجه اين كه وقتي علت را از مسئولان و مجريان جشنواره پرسيديم، گفتند، حدود دو ماه برگزاري قبل، جشنواره را به اطلاع ادارات كل رساندند، اما عليرغم تماسهاي پياپي هيچ گونه پاسخ دقيق و مناسبي دريافت نشد. به تعبير دقيق تر مي توان گفت، اين جشنواره در شكل طبيعي خود مي تواند سنگ محكي باشد براي فعاليت يا بي فعاليتي ادارات كل ارشاد هر منطقه، متاسفانه بوروكراسي پيچيده سبب شده تا برخي ادارات ارشاد به موسيقي و فرهنگ ناحيه خود بي توجه شوند و از اين بابت خسران و زيان فراواني را نصيب هويت ملي كشور و منطقه خود سازند. بخش مسابقه اجراهاي بخش مسابقه را بايد يكي از ديدني ترين بخشهاي جشنواره موسيقي نواحي نام نهاد. اين اجراها به /2 5مدت روز در سالن عماد برگزار شد، روزهاي شنبه و يكشنبه (صبح و عصر ) و روز دوشنبه ( صبح ). با اين ترتيب جشنواره در روز سوم به پايان رسيد و اگر برنامه ريزي دقيق تري صورت مي گرفت مي توانستيم در پايان روز سوم مراسم اختتاميه را برگزار و برگزيدگان هر بخش را معرفي كنيم. اما از قرار تمهيد و ترتيب دادن برنامه هاي جنبي سبب شد هنرمندان تا روز پنج شنبه (يعني سه روز بعد ) در كرمان بمانند. به نظر مي رسد، در سالهاي آتي مي توان استفاده از برنامه هاي جنبي (همانند ديدار از ديدنيهاي تاريخي فرهنگي كرمان ) را به اختيار و انتخاب هنرمندان نهاد. در چنين وضعيتي در بودجه جشنواره صرفه جويي مهمي صورت مي گيرد و مي توان بخشي از اين بودجه را به خود هنرمندان و يا كارهاي پژوهشي دقيق تر اختصاص داد. از سوي ديگر در روزهاي برگزاري بخش مسابقه، سالن يا خالي بود يا عمده آنهايي كه در سالن حضور داشتند هنرمندان در نوبت اجرا و يا هنرمندان جوان موسيقي نواحي بودند. اين در حالي است كه اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان كرمان مي توانست با هماهنگي با ادارات آموزش و پرورش، دانش آموزان برخي مدارس و دبيرستانها را به ديدن اين اجراها بياورد. اين اجراها با توجه به اين كه ذهن اكثر جوانهاي مدارس راهنمايي و دبيرستانهاي ما با موسيقي پاپ (آن هم از نوع درجه ) 3 پر شده است مي تواند نظرگاه تازه اي را در برابر ديدگان آنها بگشايد و آنهارا با هويتهاي فرهنگي اصيل خود آشنا سازد. اگرچه اين كار را در سطح وسيع تر سيماي كرمان صورت مي داد و عمده برنامه هاي جشنواره را از شبكه محلي پخش جالب مي كردند توجه اينكه سيماي كرمان از معدود شبكه هاي محلي بود كه ساز و نوازنده را تمام و كمال بر صفحه نمايش مي داد. آخرين نكته اي را كه مي توان درباره بخش مسابقه گفت; حضور موسيقي شهري و نفوذ آن (عمدتا به لحاظ تكنيك نوازندگي ) در اجراهاي موسيقي نواحي است. براي نمونه در حالي كه اكثر نوازندگان ساز ني مناطق مختلف، اين ساز را با استفاده از لب مي نوازند، برخي از جوانان حاضر در جشنواره اين ساز را با تكنيك موسيقي شهري (استفاده از دهان و دندان ) مي نواختند. در حالي كه اين تكنيك در نواختن ني رديفي (از سوي چهره هايي چون استاد كسايي، استاد محمد موسوي و... ) به كار مي رود. روي آوري به اين گونه استفاده از موسيقي شهري و نفوذ آن در موسيقي نواحي نشان مي دهد كه ارتباطات ميان اين دوگونه موسيقي و تعامل ميان آنها تا چه پايه فزوني گرفته است و براهل فن است كه اين تعامل را به دقت مورد بررسي قرار دهند تا به محتواي موسيقي نواحي آسيبي وارد نشود. گروه پژوهش آخرين نكته اين نوشته به گروه پژوهش باز مي گردد كه همانند سال گذشته در جشنواره حاضربودند. اين گروه را جمعي از چهره هاي با تجربه و جوان پژوهش موسيقيايي تشكيل مي دهند. شايد هنوز زود باشد كه درباره دستاوردهاي اين گروه سخن بگوييم، اما به نظر مي رسد، اعضاي گروه و به خصوص تيم سرپرستي آن مي بايست اطلاعات دقيق تري از چگونگي و كم و كيف كار خود را در اختيار علاقه مندان به خصوص رسانه هاي گروهي قرار دهند. اميد كه اين گروه، با توجه به زمزمه هايي كه درباره شكل گيري اتاق پژوهش موسيقي نواحي در معاونت هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، درگرفته بتواند است، سنگ بناي تربيت برخي پژوهشگران جدي و مصمم و عالم و عاشق به كار خود را براي جامعه موسيقيايي بنا نهد.