Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801016-53534S1

Date of Document: 2002-01-06

مبارزه با اختلالات ديكته نويسي كودكان * نوشتن و هجي كردن نوعي توليد است و خواندن نوعي رمزگشايي و توليد از رمزگشايي دشوارتر است اشاره; در دوره ابتدايي و به ويژه در كلاس اول، آموزگاران و والدين گاه مشاهده مي كنند كودك كلاس اولي آنها با اين كه ظاهرامشكل هوشي ندارد، ولي در يادگيري برخي دروس مثل ديكته و يا روخواني مشكلات فراواني دارد. پدر و مادر شگفت زده كه انتظار برخورد با چنين وضعيتي را ندارند، تمام تلاش خود را به كار مي بندند تا با تكرار و فشار بيشتر در امر خواندن و تمرين نوشتن مشكل را مرتفع سازند. با اين حال هرچه بيشتر تلاش مي كنند، كمتر نتيجه مي گيرند تا آنجا كه گاه با عصبانيت، كودك خود را مورد سرزنش و تحقير قرار داده و يا حتي آموزگار و مدرسه را مقصر مي دانند و البته شايد اولياي مدرسه نيز كم كاري و بي توجهي والدين را عامل اين مشكل معرفي به كنند وجود نارسايي در سامانه بينايي و شنوايي كودك مشكوك مي شوند، ولي پس از بررسي تخصصي مشخص مي شود از اين جنبه، مشكلي وجود ندارد. آن گاه براي ارزيابي توانايي ذهني او به آزمونهاي هوشي متوسل مي شوند و احتمالا نتايج نشان مي دهد كه به لحاظ هوشي آن قدر كمبود ندارد كه نتواند در مدارس عادي به تحصيل ادامه دهد. با اين حال مشكل در خواندن و نوشتن پابرجاست و بايد چاره اي انديشيد، پس از مراجعه به روانشناس و يا مشاور كودك چنين تشخيص داده مي شود كه كودك مورد نظر به يكي از اختلالات يادگيري به نام نارسا خواني و يا نارسانويسي مبتلاست كه البته با توسل به تكنيكهاي ساده و كارا قابل درمان و بهبود است. مطلبي كه در پي مي آيد درباره مشكلات ديكته نويسي در كودكان دوره ابتدايي فراهم آمده است. نارسا خواني وپي آمد آن نادرست نويسي، اصطلاحي كلي است كه وجود مشكلاتي را در قلمرو يادگيري زبان نوشتاري مشخص مي كند. طبق تعريف: مشكل پايدار يادگيري خواندن و خودكار شدن آن در كودكاني كه دچار عقب ماندگي شديد يا نارسايي حسي نيستند و مدرسه را در سن معمول آغاز كرده اند نارسا خواني مي نامند. ( ) 1 طبق نظر دبره ( ) 1979 از آنجا كه معمولا همراه با نارساخواني، مشكلاتي در حيطه نوشتن نيز وجود دارد، بهتر است از پديده نارساخواني - نادرست نويسي سخن بگوييم. ( ) 2 در تشخيص اين پديده، بايد نكات زير مدنظر قرار گرفته شود: - 1 قبل از 7 سالگي نمي توان به تشخيص در اين زمينه دست زد. - 2 اشتباه ها در اين كودكان نسبتا پايدار است و مرتب تكرار مي شود. - 3 حذف حروف غير مصوت جابه جايي حروف و هجاها وارونه نويسي، افزودن حروف و اشتباه در نوشتن حروف هم صدا مثل ز، ض، ظ، ذ و غيره و عدم توانايي در صداكشي كلمات زياد ديده مي شود. گرچه اين اشتباهات در كودكان عادي هم گاهي مشاهده مي شود. - 4 برخي از اين كودكان شكل كلمات را حفظ مي كنند و نمي توانند با استفاده از همان حروف كلمه جديدي را توليد كنند. مطالعات بسياري جهت تعيين علل به وجود آورنده اين اختلال انجام شده كه نشان مي دهد عوامل متعددي از جمله عوامل انگيزشي و محيطي، ضعف در حافظه ديداري يا شنوايي، ضعف در ماهيچه هاي دست، كمبود دقت ناشي از پرجنبوجوشي و يا پركاري مغز و نارسايي ادراكي (ناشي از اختلال در سيستم عصبي ادراكي ) و... در ايجاد اين وضعيت دخالت دارد. آن چه در مناطق محروم از لحاظ اقتصادي، فرهنگي و آموزشي بيشتر ديده مي شود، فقدان توجه كافي از سوي والدين و اولياي مدرسه به كودكان است كه نتيجه اش در دانش آموزان با توانايي هوشي متوسط و نسبتا ضعيف، اختلال در كار نوشتن و خواندن خواهد بود. طبق نظر متخصصان نوشتن و هجي كردن از خواندن مشكل تر است ( ).چرا 3 كه نوشتن و هجي كردن نوعي توليد است و خواندن نوعي رمزگشايي و توليد از رمزگشايي دشوارتر است. گرچه بايد خاطر نشان كرد كه برخي كودكان در اين حيطه شكل كلمات را حفظ مي كنند، بنابراين قادر به خواندن هستند، ولي نمي توانند آنچه را مي خوانند بنويسند. آنچه در پي مي آيد روشهايي است كه تجربه و مطالعات نشان داده در افزايش توانايي نوشتن و خواندن كودكان موثر است و مي توان از هركدام يا تعدادي از اين روشها در بهبود نوع خاصي از اختلال در ديكته نويسي بهره گرفت. اين روشها را آموزگاران و والدين مي توانند به شكلي سرگرم كننده و به دور از شيوه اي خشك و جدي در مورد اين دسته از كودكان مورد استفاده قرار دهند ( ): 4 الف - براي آن دسته از كودكاني كه نارسايي يا ضعف در ماهيچه هاي دست دارند، مي توان روشهاي زير را به كار بست: - 1 مچاله كردن كاغذ يا روزنامه باطله به شكلي سرگرم كننده و يا به حالت مسابقه بين والدين و فرزند; - 2 بازي با خمير اسباب بازي و يا گل مجسمه سازي; - 3 برش اشكال هندسي و غيره بر روي كاغذ و مقوا به وسيله قيچي كوچك; - 4 بازي با راكت پينگ پنگ جهت تقويت مچ دست; - 5 پيچاندن نخ دور قرقره; - 6 تغذيه مناسب و پركالري. ب - جهت تقويت هماهنگي بين ديدن و حركت و افزايش دقت: - 1 نشانه گيري به وسيله توپ يا پرتاب توپ داخل سبد; - 2 پرتاب حلقه هاي پلاستيكي بر روي تيركهاي عمودي; -تيراندازي 3 و نشانه گيري توسط تفنگهاي پلاستيكي; - 4 نخ كردن سوزنهاي درشت و به تدريج كوچك كردن اندازه سوزن; - 5 رد كردن مهره هاي تو خالي از نخ و ساختن چيزي شبيه گردن بند; - 6 حمل ليوان پر از آب هنگام راه رفتن و تلاش در نريختن آب از ليوان; - 7 دوخت و دوزهاي ساده. ج - تقويت حافظه ديداري و شنيداري; - 1 بازي نشان دادن تصاوير رنگي و سپس پنهان ساختن تصوير و از كودك درباره آن سوال كردن. - 2 چندين كارت مصور را به كودك نشان مي دهيم پس از اين كه كودك خوب به آن نگاه كرد و آن را به خاطر سپرد، از او مي خواهيم چشمان خود را ببندد، آن گاه يكي از كارتها را پنهان مي كنيم و از كودك مي خواهيم چشمان خود را باز كرده و بگويد كدام كارت حذف شده است. - 3 همين بازي را مي توان در ترتيب چيدن كارتها انجام داد و جاي آنها را عوض كرد و كودك بايد بگويد كدام دو كارت جابه جا شده اند. - 4 بازي معروف ديدن اشياي داخل اتاق و پنهان ساختن يكي از اشياي اتاق وقتي كودك بيرون رفته باشد، آن گاه كودك به اتاق آمده و بايد حدس بزند كدام شي ء پنهان شده است. - 5 به او اشياي مختلف را نشان داده و نام مي بريم و پس از پنهان ساختن آن اشيا از او مي خواهيم نامشان را به ياد آورده و بگويد. - 6 ليوانهاي هم اندازه را با مقادير مختلف از آب پر مي كنيم تا با ضربه زدن به آنها نتهاي مختلف موسيقي توليد شود، پس از چندبار تمرين كودك بايد با چشمان بسته صداي مخصوص هر ليوان را تشخيص دهد. - 7 ضبط صداهاي مختلف (گريه و خنده و ضربه به اشياي مختلف و... ) و پخش مجدد آنها و تشخيص صدا از طرف كودك. - 8 ضبط صداي كودك هنگام خواندن كلمات و پخش مجدد آنها و يافتن كلمه مورد نظر پس از شنيدن صداي خودش از ضبط صوت. - 9 گوش كردن به صداي ضعيف راديو و ضبط و پس از آن بازگو كردن آن چه شنيده است. د - براي درمان نارسائيهاي ادراكي (به ويژه ادراك بصري اشكال دو بعدي ): - 1 استفاده از لوح هاي آموزشي شكلهاي ساده و پيچيده و كپي كردن آن شكلها به دفعات (خطوط ساده - صاف و مستقيم - منحني -دايره - چند وجهي و... ) - 2 پر كردن شكلهاي نقطه چين يا نقاشي حيوانات و غيره كه به شكل نقطه چين رسم شده است. - 3 استفاده از تصاوير درهم و مبهم و پيدا كردن اشيا يا حيوانات به خصوص در اين تصاوير شلوغ. - 4 رسم ناقص حروف (در اندازه هاي درشت و ريز ) و كامل كردن آنها توسط كودك. ز - براي بهبود نارسايي در هجي كردن و صداكشي مي توان، از روشهاي زير استفاده كرد: - 1 استفاده از هجاهاي بي معني ساده (مثل ال اب ات اج و.. ) و سپس هجاهاي مشكل تر و دو بخشي (مثل تي تي، ني ني و زا زا، بي با، سي با و... ) - 2 مي توان از كودك خواست اولين حرف چند كلمه را بنويسد در صورت موفقيت دو حرف اول يا دو حرف آخر چند كلمه را تشخيص داده و بنويسد. - 3 روش پرآموزي ( ) 5 كه در آن ابتدا حرف الف سپس ب آموخته مي شود و آن گاه مجددا حرف الف يادآوري مي شود، سپس حرف ج و مجددا حرف الف و ب و ج و همينطور الي آخر. - 4 مربي يا آموزگار مي تواند يك كلمه را بنويسد و آن را بخواند، آنگاه آن را تكرار كند، از كودك بخواهد به وسيله انگشت آن كلمه را در هوا رسم كند. - 5 آن كلمه را در جمله مورد استفاده قرار دهد كلمه مورد نظر حذف شود و كودك آن را از حفظ بنويسد. - 6 استفاده از فرهنگ لغات و يا كتاب و تابلوي مغازه ها و يا حروف درشت روزنامه ها براي هجي كردن كلمات. - 7 بريدن حروف درشت روزنامه - رسم حروف دراندازه بزرگ و توخالي - آن گاه رنگ آميزي آنها توسط كودك و يا بريدن آنها توسط قيچي. در پايان بايد خاطرنشان ساخت كه بايد تمامي اين روشها در فضايي كاملا شاد و مفرح و به دور از اجبار صورت گيرد و نوشته ها و حركات خلاقانه كودكان هر چند مضحك و عجيب باشد، مورد تشويق قرار گيرد و به كودك اجازه داده شود تا هر طور مي خواهد كلمات را دستكاري كند و حتي آنها را هجو و مسخره كند، هجاها و كلمات بي معني و خنده دار توليد كند و يا به روشي آهنگين و شعرگونه بازخواني كند. بايد به ياد داشت كه توجه به پيشرفت كودكان و تشويق آنها، يكي از عوامل مهم سرعت بخشيدن يادگيري محسوب مي شود و بايد از خسته كردن كودك به شدت اجتناب كرد. بهمن ابراهيمي پانوشتها: - 1 دادستان پريرخ ( ) 1370: روانشناسي مرضي تحولي - ژرف - 2 همان منبع. - 3 كرك ساموئل و چالفانت جيمز ( ) 1377 - اختلالات يادگيري تحولي، ترجمه رونقي، خانجاني، انتشارات وثوقي، سازمان آموزش وپرورش استثنايي. - 4 براي كسب اطلاعات بيشتر رجوع كنيد به: كتاب درمان اختلالات ديكته نويسي نوشته مصطفي تبريزي، انتشارات فراروان. - 5 منبع پانويس شماره ( ). 3