Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801014-53500S1

Date of Document: 2002-01-04

سوريه مساله آب جذابيت هاي توريستي كشور اسدها كم نيست، اما اصلي ترين چالش كشور تامين آب است تقسيم آب فرات به معناي تقسيم ثروت مشترك است سوريه و عراق وابستگي شديدي به اين رودخانه دارند و فرات چارچوب روابط ميان سه كشور تركيه، سوريه و عراق را تعيين مي كند projets et Faits / رضا علي اكبرپور مسئله آب از اهميت بسياري در منطقه خاورميانه برخوردار است زيرا با مسائل مهمتري مانند بهداشت، اقتصاد، سياست و امنيت منطقه اي در ارتباط است. سوريه نيز به عنوان يكي از كشورهاي خاورميانه با مسئله آب درگير ما است سعي كرده ايم وضعيت آب در سوريه را در قالب سه پرسش و پاسخ روشن كنيم. _ 1 آيا سوريه از نظر آب؟ خودكفاست اگر چنين نيست چه راه حل هايي در پيش رو؟ دارد سوريه حتي بيش از نياز خود منابع آب در اختيار دارد: سالانه 1800 متر مكعب براي هر نفر.به 1 عنوان مقايسه اضافه كنيم كه اين رقم در اسرائيل 500 مترمكعب و در مناطق فلسطين 265 مترمكعب اما است اين ارقام فقط اعداد رياضي هستند و در پس آنها مشكلات عديده اي نهفته است. مشكل سوريه در واقع به نحوه دستيابي به منابع آب مربوط مي شود. براي آنكه دريابيم يك كشور تا چه اندازه از نظر آب خودكفاست، بايد به سوالات زيرپاسخ دهيم: آيا تمامي منابع آب در هر زمان و در هر كجا قابل بهره برداري؟ هستند وقتي كه از ميانگين حجم آب قابل دسترس براي هر فرد سخن مي گوييم، آيا واقعا تمام افراد به يك ميزان از اين نعمت بهره؟ مي برند آيا سياست هاي مربوط به آب واقعا مستقل از ديگر ملاحظات سياسي؟ است با يك بررسي مختصر متوجه مي شويم كه سوريه علي رغم داشتن منابع عظيم آب، در برخي از فصول سال و در برخي مناطق با مشكل كمبود آب روبروست. فصل تابستان فصل اوج گيري بحران آب است و طي آن مناطق دور از فرات و ارونت براي آبياري زمين هاي كشاورزي از آب كافي برخوردار نيست و محله هاي فقير و روستاهاي دورافتاده از داشتن آب آشاميدني محرومند. از سوي ديگر، كيفيت آب موجود در منابع نيز مهم است. معمولا به هنگام بررسي ها اين موضوع را ناديده مي گيرند، هرچند كه عاملي اساسي محسوب مي شود. منابع عظيم آب، اگر از كيفيت مطلوبي برخوردار نباشد به هيچ دردي نمي خورد. تركيه كه يك سيستم هيدروليكي واقعي براي كنترل آب دجله و فرات در اختيار دارد، تنها كشوري است كه درباره ميزان آب خروجي به سوي سوريه تصميم مي گيرد. حتي كيفيت آب خروجي نيز در اختيار تركيه به است هنگام افتتاح سد بزرگ آتاتورك در اوايل دهه 1990 ميزان آب خروجي رود فرات به نصف كاهش يافت. سوريه زيربناهاي لازم براي ذخيره آب را در اختيار بدين ندارد ترتيب تنظيم سيستم توزيع آب براي زمان ها و مكان هاي مختلف با دشواري روبه رو مي شود. سدهاي مختلف كشور، از جمله سدالثوره، به اندازه كافي آب در خود ذخيره نمي كنند. تا پيش از اين، سوريه (مانند تركيه و عراق ) چشم انتظار وضعيت آب رودخانه ها بود، اما از اين پس به رفتار همسايه شمالي خود يعني تركيه چشم دوخته است. _ 2 منافع ژئوپوليتيك سوريه در قبال مسئله آب كدام ها هستند و تاثير اين منافع بر روابط اين كشور با همسايگانش ؟ چيست منافع ژئوپوليتيك سوريه گسترده و پيچيده هستند. تقريبا تمامي رودخانه هايي كه سوريه را تغذيه مي كنند از ديگر كشورها مي گذرند. رودخانه ارونت از منطقه هاتاي در تركيه سرچشمه دجله مي گيرد و فرات ميان چهاركشور ( تركيه، ايران، عراق و سوريه ) مشترك هستند. سرچشمه هاي رود اردن نيز در بلندي هاي جولان قرار دارند كه همين كه تحت اشغال اسرائيل است. آب اين رودخانه ها چگونه بايد تقسيم؟ شود به خاطر فقدان قوانين حقوقي بين المللي براي رودخانه ها، هر كشور به طور مستقل درباره آن تصميم مي گيرد. اين تصميم ها مطابق حركت براساس موازنه قدرت در عرصه مديريت آبهاست. وقتي روابط كشورها عادي و متعادل باشد، معمولا مصالحه انجام مي گيرد. اما اگر رودخانه اي از مناطق پرمناقشه عبور كند، مسئله حساس تر مي شود. در چنين وضعيتي، مشترك بودن منابع آب ميان چند كشور، اوضاع را بدتر مي كند. تقسيم آب فرات به معني تقسيم ثروتي مشترك است. سوريه و عراق وابستگي شديدي به اين رودخانه دارند و فرات در واقع چارچوب روابط ميان سه كشور تركيه، سوريه و عراق را تعيين حمايت مي كند سوريه از كردهاي شورشي تركيه در همين راستا توجيه پذير است. فراموش نكنيم كه مقر اوجالان در دمشق بود و وي در سوريه امنيت كامل داشت، اما به محض خروج از اين كشور در دام نيروهاي اطلاعاتي تركيه افتاد. گويا سوريه در قبال درخواست خود مبني بر امضاي قراردادي درباره تقسيم آب فرات، زمينه را براي خروج اوجالان و دستگيري وي فراهم آورده بود، البته مناقشه آب همچنان ادامه دارد و سوريه طرح هاي ديگري را براي چانه زني با تركيه دنبال مي كند. _ 3 از نظر سوريه گفت وگوهاي صلح خاورميانه كدام منافع آبي را تامين؟ مي كند حاكميت بر سرچشمه هاي رود اردن يكي از مهمترين دلايل مناقشه ميان سوريه و اسرائيل سوري ها است حاكميت كامل بر سرچشمه هاي رود اردن و امكان دسترسي به درياچه طبريه هستند، آنها اين درياچه را مرز جنوبي خود مي دانند. اما اسرائيل هر نوع دستيابي به سوريه به درياچه طبريه را خطري براي استقلال آبي خود مي داند. رود اردن حجم آب اندكي دارد و نمي تواند تمامي 15 ميليون نفري را كه در حوزه آن زندگي مي كنند سيراب نمايد. لذا مناقشه بر سر اين رودخانه بيشتر جنبه اي نمادين دارد. مذاكرات صلح خاورميانه تا جايي كه به آب مربوطه مي شود نمي تواند فقط به رود اردن محدود باشد. اسرائيل از نظر منابع آبي در موقعيت بغرنجي به سر مي برد. اما وضع آن بسيار بهتر از سرزمين هاي فلسطيني است. اسرائيل در هر صورت به آب بيشتري نياز دارد و در اين ميان دو راه حل براي آن كشور متصور _است نمك زدايي 1 از آب دريا كه پرهزينه و با وضعيت فعلي كشور ناهمگون است 20 _ دستيابي به منابع منطقه اي آب، از جمله رود فرات. اما دوران استفاده از زور براي فتح آب سپري شده است. اسرائيل براي چنين كاري بايد تمامي خاك سوريه را اشغال كند كه اين اقدام خود به خود منتفي است. تنها راه براي اسرائيل آن است كه با دمشق به توافق برسد. شكي نيست كه اسرائيل از نظر منابع آبي به سوريه نياز دارد. سوري ها اين امر را برگ برنده اي در دست خود مي دانند. گذشت زمان باعث مي شود كه توجه اسرائيلي ها به منابع آب سوريه بيشتر شود، به همين جهت سوري ها براي انعقاد پيمان صلح با اسرائيل عجله اي از خود نشان نمي دهند. حال كه گفت وگوهاي صلح خاورميانه به بن بست رسيده است، موضع سوريه هم در زمينه آب و هم در ديگر مسائل، قوي تر مي شود. اين امر به معني تغييري عمده در عرصه ژئوپوليتيك است كه ناظرين منطقه كمتر به آن توجه مي كنند.