Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801013-53489S1

Date of Document: 2002-01-03

فناوري هاي نوين و بازنگري در حقوق مولف نگاهي به حق چاپ و نشر كتاب در هند اشاره; داينا. ان. مالهوترا، نويسنده اين مقاله، جايزه معتبر كتاب بين المللي يونسكو را در سال 1998 دريافت سهم كرد عمده او در عرصه چاپ، تحولي است كه وي با چاپ كتابهاي جلد نازك و ارزان قيمت براي عامه مردم هند پديد آورد. براي دستيابي به چنين هدفي او در سال 1958 شركت كتابهاي جيبي هند را تاسيس كرد. مالهوترا همچنين اولين رئيس كميته مشترك بين المللي حق طبع و نشر در سازمان يونسكو و سازمان جهاني حقوق معنوي است. با توجه به تغييرات شگرفي كه در فناوري هاي چاپ و انتشار كتاب رخ داده است، شيوه هاي سنتي قادر به تامين حقوق نويسنده و مولف نيست. نويسنده مقاله حاضر با بررسي اين تحولات، تغييراتي را كه بايد در قوانين مربوط به حقوق چاپ و نشر صورت گيرد، بررسي مي كند. گروه علمي فرهنگي محافظت از حق طبع و نشر و جريان آزاد اطلاعات هندوستان كشوري است پهناور با آداب و رسوم فراوان و ريشه دار با تعليم و تربيت به جاي مانده از زمانهاي كهن. امروزه در اين كشور، هرساله بيش شصت هزار عنوان كتاب جديد منتشر مي شود. موسسات انتشاراتي هند، تكنولوژي و فن آوريهاي جديد و برجسته اي را در صنعت چاپ گسترش و توسعه داده اند. با اين پيشينه، موسسات مذكور به شدت نگران محافظت از حقوق طبع و نشر هستند. در اين دوره از فناوري جهاني اطلاعات، يعني در زماني كه امكان دسترسي به اطلاعات براي همگان فراهم است مشكل حفظ حقوق طبع و نشر از اهميت فراواني برخوردار از است آنجا كه منبع تمام دانشها و اطلاعات، خلاقيت و ابتكار است، تا زماني كه از اين خلاقيت و نوآوري محافظت كافي نشود، ما نمي توانيم كسي را به نوآوري و ابداع، تشويق و ترغيب كنيم. از سوي ديگرجريان آزاد اطلاعات نيز به همان اندازه مهم است و اين موضوع يكي از اصول عمده و اساسي اي است كه يونسكو در خصوص آن تبليغ كرده است. اگر ما به تساوي و برابري تمامي افراد بشر اذعان داريم، پس لزوما بايستي از حق مطالعه همه شهروندان يك جامعه حمايت و حفاظت كرده و آن را گسترش و توسعه دهيم. سوالي كه در اين مقطع به ذهن متبادر مي شود، اين است كه چگونه مي توان از حق طبع و نشر حمايت كرد به نحوي كه اين حمايت جريان آزاد اطلاعات را دچار اختلال؟ نكند يكي از نكات مهمي كه مورد بحث افراد خردمند و آگاه قرار گرفته، اين است كه حركت جريان آزاد اطلاعات كم و بيش به وقوع پيوسته است. اين روند به صورت جريان يكسويه علم و دانش از غرب به سوي كشورهاي در حال توسعه شكل گرفته است. رسانه هاي غربي به دليل قدرت و فناوري پيشرفته شان، جريان اطلاعات را به انحصار خود در آورده اند تا جايي كه به واسطه سمت و سوگيري و تعريف اطلاعات توسط آنان اخبار نيز منطبق و همساز با خواست غربيان جهت گرفته است. هنگامي كه اطلاعاتي از سوي آنان در اختيار عموم قرار مي گيرد، اين اطلاعات حاوي نظرياتي است كه غربيها مايلند تا تمامي مردم دنيا پذيراي آن باشند. اطلاعاتي نظير قضاوت در مورد ملتها بر اساس دستورالعمل GDP (درآمد ناخالص ملي ) بدون، توجه به ارتباط و اثر اين موضوع به سعادت و خرسندي مردم كشورهاي مختلف. بنابر اين ما بايستي كشورهاي در حال توسعه را به منظور مواجهه با اين چالش و ستيزه جويي به وسيله گسترش فن آوري پيشرفته مجهز كنيم و هوشياري مورد نياز در خصوص حفظ حقوق طبع و نشر را در ميان عموم مردم همگام با دست اندركاران صنعت چاپ ايجاد نماييم. مفهوم حق طبع و نشر و حفاظت از اين حق به وسيله جامعه در بيشتر جوامع مشرق زمين هنوز به راحتي قابل درك و فهم نيست. در هندوستان عرف اين بوده است كه كساني كه موعظه و نطق نموده و يا كتاب نوشته اند، تمام اين فعاليتها را براي رفاه و آسايش مردم انجام داده اند، لذا تصور اين كه در قبال اين كار دستمزدي به مجري آن پرداخت شود، هيچگاه به ذهن جامعه خطور نمي كرد و علم و دانش هميشه به صورت مجاني و رايگان منتقل مي گرديد. وقتي كه مفهوم حفظ حقوق طبع و نشر از اواخر قرن نوزدهم در اروپا رو به گسترش نهاد و بعد از آن به هند و ساير كشورهاي آسيايي راه يافت، زمان آن بود كه مردم به درستي اين حقوق را درك كنند و به اين آگاهي جديد برسند كه خلاقيت ادبي يك نويسنده يا يك محقق و دانشمند بايستي مورد حفاظت و مراقبت قرارگرفته و به خالق اثر اجرت و دستمزدي پرداخت شود همچنين بسيار منطقي است كه اگر هر شخص ديگري به غير از خالق اثر، بدون اجازه و پرداخت حق متعلقه به او، از آن اثر استفاده كند اين موضوع به معناي تجاوز به آن حق و تخلف محسوب گردد. اما اين آگاهي در قرن بيستم خصوصا در طول پنجاه سال اخير پديدار شد به طوري كه امروزه حق طبع و نشر به درستي و دقيقا در هند شناخته شده و مورد حفاظت و حمايت قرار گرفته است. وضع كنوني قانون حق طبع و نشر در هندوستان كشور هندوستان در حال حاضر داراي قانوني قوي، جامع و فراگير در زمينه حقوق طبع و نشر است. اين قانون در سال به 1957 تصويب رسيده و طي سالهاي 1981 1992 1984 1999 1994 مورد اصلاح قرار گرفته است. اصلاحيه سال در 1994 واقع جوابي بود به تغييرات تكنولوژيك بوجود آمده در وسائل ارتباطات جمعي نظير راديو و تلويزيون و برنامه هاي تلويزيوني و پيدايش و ظهور فناوري جديد شامل نرم افزارهاي كامپيوتر. طي دو دهه اخيراقدامات زيادي توسط دولت هند در جهت اجرا و اعمال قانون رعايت حق طبع و نشر صورت گرفته است. شوراي مشورتي اعمال حق طبع و نشر وابسته به وزارت توسعه منابع نيروي انساني با عضويت روساي پليس كليه ايالات هند و به منظور اجراي دقيق قانون مذكور با استفاده از امكانات و نيروهاي موجود تشكيل گرديده است اين گونه اقدامات توانسته است به طور كاملا موثري از تجاوز و دست اندازي به حقوق مورد بحث پيشگيري كند. البته بايد اذعان داشت كه با وجود تمامي اين تمهيدات قطعا در مواردي نقض قانون حق طبع و نشر نيز مشاهده مي شود، درست همانند ساير جرائمي كه روزانه اتفاق به مي افتد طور مثال عليرغم وجود قوانين متعدد عليه سرقت، بازهم روزانه مواردي از دزدي و سرقت روي مي دهد. اتحاديه ناشران هند داراي شورايي به نام شوراي حق طبع و نشر است كه اين شورا گهگاه دوره هاي آموزشي درباره اين حقوق را براي بهبود وضع ناشران و نويسندگان سراسر كشور ترتيب مي دهد. اين دوره ها از كمك و ياري وزارت آموزش و پرورش هند بهره مند گرديده و در بعضي موارد حتي سازمان جهاني حقوق معنوي (WIPO) نيز به مسئولين برگزار كننده اين دوره ها ياري مي رساند. اخيرا اتحاديه ناشرين هند ( FIP) با همكاري انجمن نويسندگان هند براي حفاظت از منافع رعايت كنندگان حقوق طبع و نشر در داخل و خارج از هند و نيز در مقام عمل به عنوان يك جامعه متحد و يكپارچه، اقدام به تاسيس سازمان حقوق باز چاپ هند (بازچاپ يعني تكثير متون يا تصاوير با استفاده از نور و عكسبرداري توسط ماشين ) كردند. با عضويت در انجمن بين المللي ناشرين ( IPA) ناشران هندي نقش فعالي در شوراي بين المللي حقوق ناشرين (IPCC) ايفا مي كنند. براي منافع مردم بدون ترديد حفاظت از حقوق طبع و نشر هيچگاه به مانعي در راه اشاعه دانش و آگاهي تبديل نخواهد شد. در واقع اين مقوله خود به عاملي براي تشويق، ترغيب و دلگرمي نويسندگان و ناشران تبديل خواهد گرديد تا از اين رهگذر با توليد و عرضه كتابهاي بيشتر در راه آموزش و روشنگري مردم خود، گامهاي بلندي بردارند. همه ما مي دانيم كه مدت حق طبع و نشر جاودانه و ابدي نيست. براساس قانون هندوستان، حق مذكور پس از گذشت شصت سال از مرگ خالق اثر در قلمرو و حوزه عمومي قرار مي گيرد. اين بدان معناست كه نويسنده يا صاحب اثر در طول دوران زندگي اش و نيز وراث او براي مدت شصت سال پس از مرگش مي توانند از منفعت درآمد حاصل از نوشته هاي نويسنده متوفي بهره مند گردند، اما بعد از طي اين مدت، عموم مردم مي توانند به طور آزادانه از اين آثار استفاده كنند. حال در بررسي وضعيت هند به اين نكته برمي خوريم كه ما داراي ذخيره و اندوخته اي غني از ادبيات ارزشمندي هستيم كه دست به دست از زمانهاي بسيار كهن به ما رسيده، چيزي كه به راحتي و آزادانه قابل دستيابي است و امروزه بسياري از ناشران به منظور رفاه و منافع مردم جامعه، اقدام به چاپ اين گونه آثار عالي و كلاسيك مي كنند. رويارويي با چاپ رايانه اي (ديجيتال ) و الكترونيكي حال با پيشرفت فناوري رايانه اي (ديجيتال )و چاپ الكترونيكي، ما نيز همچون ساير كشورها با مشكلات ناشي از اين تغييرات فني مواجه هستيم كه بايستي براي حل آنها متقابلا با روشي فني و راه حلهاي مدبرانه رفتار كنيم. اين گفته درستي است كه جواب ماشين در خود ماشين نهفته است فنون جديد در سطح جهان گسترش يافته است و از آنجا كه كشور هند نيز قسمتي از همين جهان است، در جريان توسعه اين فنون و استفاده از آن قرار گرفته است لذا به منظور اين كه به واسطه دسترسي آسان به تجهيزات امروزي حقوق صاحبان آثار از بين نرود و نيز براي محافظت مجدد از آثار اصلي، قوانين حقوق طبع و نشر وضع گرديده در است مورد كتابهاي سنتي، روش چاپ افست و ماشينهاي فتوكپي مشكلاتي را بر سر راه محافظت از حقوق طبع و نشر به وجود آورده اند. هم اكنون نيز با وجود رايانه ها و سيستم شبكه جهاني رايانه اي با اينترنت - كه در آن هر كس مي تواند كتابها يا آثار اصلي يك خالق اثر را در رايانه خود ذخيره كند - شرايط بسيار پيچيده تر شده است. در دو سال اخير، اتحاديه ناشرين بين المللي (IPA) با، كمك و توجه خاص اتحاديه ناشرين آمريكايي (AAP) سيستمي، را به نام هويت ياب موضوعات ديجيتالي ( DOI)گسترش داده است. كارشناسان هندي نيز روشي پژوهشي را توسعه داده اند كه براساس آن در وهله اول تخطي از حقوق طبع و نشر مورد كنترل و بررسي قرار مي گيرد و سپس منبع و منشايي كه تجاوز و تعدي از آن ريشه گرفته است، كشف مي شود. چنين اشكالي از توسعه، تاثير بازدارنده اي بر روي سارقان انتشاراتي دارد. نيروهاي پليس نيز دوره هاي آموزشي لازم را براي استفاده از اين گونه ادوات و وسائل فني پيچيده الكترونيكي به منظور رديابي و دنبال كردن سارقان انتشاراتي سپري كرده اند. از آنجا كه تمامي اين قبيل چاپهاي الكترونيكي، رايانه اي و اينترنتي هنوز مراحل اوليه و مقدماتي را در صنعت چاپ كتاب در هند مي گذرانند، بنابراين، كشور هند همچون ديگر كشورهاي پيشرفته با مشكلات زيادي در اين راه روبه رو نبوده است. نوشته: داينا. ان. مالهوترا ترجمه: ابوالقاسم مختاريان