Hamshahri corpus document

DOC ID : H-801012-53467S1

Date of Document: 2002-01-02

دقت در جزئيات و هماهنگي در فضاسازي بررسي جنبه هاي هنرهاي تجسمي در طراحي صحنه فيلم مريم مقدس يك طراح صحنه نمي تواند همچون يك مجسمه ساز هرچه را احساس كرد و هنري دانست، بسازد و در صحنه بگذارد، بلكه بايد همچون آن هنرمند در مثلا دو هزار سال قبل فكر كند و با ابزار و امكانات موجود چيزي شبيه آنچه در گذشته بوده دوباره بوجود آورد اشاره: طراحي صحنه سينمايي اگرچه زير مجموعه هنر سينما است، اما خود به طور مستقل به عنوان يكي از شاخه هاي هنرهاي تجسمي محسوب هنري مي شود كه تركيب ظريفي از معماري، نقاشي، مجسمه سازي و گرافيك است. از طرفي يك طراح صحنه نه تنها بايد بر اصول هنري برشمرده تسلط داشته باشد، بلكه اطلاعات كافي از دوره هاي مختلف تاريخي و به طور كلي تاريخ هنر، جامعه شناسي و اقتصاد هر دوره اي را بداند و همه هنر و دانش خود را در خدمت سينما قرار دهد. حال با بررسي طراحي صحنه فيلم مريم مقدس كه نمونه بارزي در اين امر محسوب مي شود، جنبه هاي مختلف هنر طراحي صحنه را مورد بازشناسايي قرار مي دهيم. به تجربه ثابت شده، در يك مجموعه تاريخي كه از سينما يا تلويزيون پخش مي شود، طراحي و ساخت صحنه ها و دكورها بيشترين تاثير را بر بيننده مي گذارد. اگر چه نبايد متن فيلمنامه، كارگرداني و توانايي بازيگران را در يك فيلم سينمايي و مجموعه تلويزيوني با قصه تاريخي فراموش كرد، اما به دلايلي، فضاسازي و معماري در يك فيلم عامل تعيين كننده اي در جذب و باور بيننده است. اين دلايل بيش از همه به سابقه ساخت فيلم هاي تاريخي در سينما و تلويزيون برمي گردد، در واقع هر چه يك فيلم با موضوع تاريخي به اصطلاح پرهزينه تر و با امكانات طراحي صحنه و لباس بيشتري باشد و در بازسازي آن دوره تاريخي موفق تر باشد، براي تماشاگر قابل قبول تر است. شايد بتوان گفت ازوقتي كه ديويد كمپاني وارك گريفيث تازه تاسيس يونايتد آرتيست در دهه بيست ميلادي را وادار كرد كه تمام بودجه سالانه خود را صرف تهيه فيلم تعصب كند، بين تماشاگران اين ديدگاه شايع شد كه هرچه دكور يك فيلم عظيم تر باشد، فيلم تاريخي واقعي تر است. البته نقطه مقابل اين تفكر در نزد بينندگان تئاتر و در شيوه هاي مدرن نمايش هاي قرن بيستم شكل گرفته بود. هر چه صحنه ساده تر باشد تمركز بيننده بر متن و اصل نمايش بيشتر خواهد شد. بنابر اين طراحان صحنه در سينما هنگامي كه براي كار در يك فيلم تاريخي دعوت مي شدند با يك جريان مداوم و پويا در امر طراحي و اجراي دكورها، لباس ها و صحنه ها روبه رو بودند. مداوم از آن جهت كه هر فيلم تاريخي منبعي براي فيلم بعدي بود و تمامي تحقيقات و مطالعات پيش از خود را در فيلم متجلي مي ساخت وپويا بودنش در گرايش بيشتر تهيه كنندگان، كارگردانان و مردم براي ديدن تاريخ با همه جزئياتش در سينما بود. مرور تاريخ سينما و برشمردن ويژگي هاي طراحي صحنه فيلم هاي تاريخي گواه اين مدعاست. در تلويزيون نيز سنت اهميت دادن به صحنه و دكور در مجموعه هاي تاريخي همانطور مداوم و پويا وجود دارد، حتي در تلويزيون ايران كه كمتر با استانداردهاي جهاني همگام است. اگرچه شايد تداوم ساخت سريالي تاريخي از مجموعه سلطان صاحبقران تا مريم مقدس يك توام پويا و يكسو نيست، اما هر چه هست سابقه و تاريخچه دكورسازي و طراحي لباس و صحنه در تلويزيون ايران است و مجموعه تلويزيوني مريم مقدس نقطه عطفي در ساخت و اجراي طراحي و فضاي تاريخي است. مهمترين ويژگي كار حميد قديريان و همكاران او در گروه طراحي صحنه و لباس، تحقيقات جامع تاريخي و يافتن مستنداتي پيرامون دوره تاريخي موضوع فيلم يعني دو هزار سال قبل و در مكاني به نام اورشليم است. به طور كلي طراحي صحنه اگرچه يكي از زيرمجموعه هاي هنرهاي تجسمي تعريف مي شود، اما به خاطر ويژگيهاي هنر - صنعت سينما، تاثيرات مختلفي به خود گرفته در است هنر طراحي صحنه تمام استعداد و ذوق طراح در واقعي بودن كاري است كه مي كند، به طوري كه بيننده آنچه را كه از فضاي فيلم مي بيند باور كند. هر سرستون، كف سازي محوطه، نقاشي هاي ديواري و ارتفاع سقفهاهمگي بايد نوعي حس و حال آن دوره تاريخي را در ذهن بيننده متبادر كند. بنابر اين يك طراح صحنه نمي تواند همچون يك مجسمه ساز هر چه را احساس كرد و هنري دانست، بسازد و در صحنه بگذارد، بلكه بايد همچون آن هنرمند در مثلا دو هزار سال قبل فكر كند و با ابزار و امكانات موجود چيزي شبيه آنچه در گذشته بوده دوباره بوجود آورد. به عبارت ديگر دنياي الهام طراح صحنه، تاريخ واقعي، فيلمنامه و سبك كاري كارگردان است به اضافه بودجه و ابزارهايي كه در اختيار دارد. گروه طراح صحنه فيلم و سريال مريم مقدس نه تنها تمركز خود را به ساخت و ساز مكان اصلي فيلم معطوف كرده اند بلكه در فضاسازي محله ها و مكان هاي بينابيني نيز دقت نظر داشته اند. متاسفانه در ديگر سريال هاي تاريخي كه در سال هاي اخير ساخته شده است كمتر مشاهده مي شود كه اصل پژوهش و دقت نظر در جزئيات كه منجر به فضاسازي مناسب و واقعي فيلم مي شود، طراحي و ساخته شوند. به عنوان مثال، دقت نظر و تاكيد روي جزئيات دركنار هماهنگي اجزا با كل فضا در دو مكان اصلي سريال مريم مقدس قابل توجه است; معبد سليمان و كوچه محله و بازار اورشليم. مي دانيم معبد سليمان در دوران هروت به تازگي تمام شده بود و اين مكان مقدس تركيبي از ديدگاه ها، سنن و تفكرات ملل و اديان گوناگون بوده است. اصول معماري كنعان، مصر باستان، بابل، پارسي و رومي در كنار عقايد يهودي مجموعه اي را بوجود آورده بوده است كه تا امروز سمبل برخورد تمدنها در ساحل شرقي مديترانه است. از طرفي به خاطر احترامي كه يهوديان به پارسيان بعد از آزادسازي آنها از بابل داشتند، محوريت معبد سليمان را بر اصول معماري و نمادهاي ايرانيان قرار داده بودند. از اين رو كنگره ها، نشانه گل اطلسي، چرخه گل نيلوفر آبي، ستون هايي با شيارهاي عمودي، سردرهاي كتيبه اي حياط،، مركزي نقش برجسته ها و باروهاي متقارن كل معبد سليمان، برگرفته از معماري پارسيان در دو هزار سال پيش بوده است. وقتي تمام اين ظرايف و نشانه ها و به خصوص گل اطلسي را در كار طراحي صحنه فيلم مريم مقدس مي بينيم و درمي يابيم كه طراح، همانقدر كه به ارتفاع واقعي سقف هاي دكور دقت داشته كه به جنس سنگ فرش حياط معبد سليمان، مطمئن مي شويم اصل اوليه يك كار خلاقانه كه توجه به تحقيق و مطالعه است در اين كار صورت گرفته است. چنين برخورد اصولي با طراحي صحنه در كوچه محله هاي اورشليم و حتي يك فضاي داخلي مانند خانه زكريا نيز رعايت شده است. كهنگي سنگ بنا كه اصطلاحا پاتينه مي گويند و نشان دهنده قدمت و استفاده زياد از يك بنا در محله هاي قديمي است به خوبي در دكور فيلم مريم مقدس ديده مي شود. حتي وقتي وجود سنگ هاي قديمي را در خانه و سنگ جديد را در معبد سليمان متوجه مي شويم، بيشتر به واقعي بودن فضاي سريال پي مي بريم. در چنين فضايي است كه حالا متن فيلمنامه، توليد فيلم و به طور كلي محتواي سريال بر مخاطب اثر مي گذارد. اگرچه سيمرغ بلورين طراحي صحنه جشنواره فجر به فيلم سينمايي مريم مقدس داده شد، اما اقدامي نابه هنجار باعث شده لطمه اي جبران ناپذير به تداوم هنر طراحي صحنه در تاريخ سينماي كشور وارد شود. تخريب و انهدام بخش عمده دكور سريال مريم مقدس و از بين بردن نقش برجسته هاي اين فيلم نااميدكننده و دور از انتظار است. جا دارد شبكه دوم سيما به ابعاد هنري و علمي طراحي صحنه، لباس و گريم فيلم سينمايي مريم مقدس بيشتر توجه كند تا اهميت كار طراحان و مجريان آن بر بينندگان كنجكاو و مشتاق عيان شود. ماهان شريف