Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800312-51565S1

Date of Document: 2001-06-02

نگاهي به وضعيت بروشورهاي تئاتري; يك مويز و چهل قلندر سرآغاز; نوشته زير كه از سوي يكي از كارشناسان تئاتر نگاشته شده، از زاويه اي تحقيقي به بروشور نمايشهاي ايراني و وضعيت كنوني آن نگريسته است. با هم مطلب را مي خوانيم. چندي پيش، هنگام تماشاي نمايش مكبت وقتي بروشور آن را مرور مي كردم، در صفحه پاياني آن و زير عنوان همكاران تئاتر شهر خواندم كه نام يازده نفر به عنوان چهره پرداز قيد شده است و اين در حالي بود كه نمايش 10 بازيگر بيشتر نداشت و مهمترآن كه اصلابازيگران گريم نداشتند! حكايت چاپ پوستر و بروشورتئاتر كه هزينه آن را مركز هنرهاي نمايشي مي پردازد، در حال حاضر و ظاهرا به دليل گرفتاري هاي بيش از اندازه متوليان تبديل تئاتر، به حكايت يك مويز و چهل قلندر شده است. مرور بروشورهاي چاپ شده طي سالهاي اخير، از سويي و بيش از هر چيز عدم حساسيت به اين موضوع از سويي نارسايي در بخش اطلاع رساني را نشان مي دهد و از سوي ديگرچون ظاهرامجموع اين بروشورها براي عوامل توليد (كاركنان بخش رسمي تئاتر )سند حرفه اي فعاليت محسوب مي شود، بيشتر شبيه كارنامه است نه شناسنامه يك اثر هنري. كاربرد بروشور همزمان با گسترش زمينه هاي علمي، هنري فرهنگي، و بويژه صاحبان اقتصادي، كالا و فعالين عرصه تجارت براي معرفي محصولات و خدمات خود از بروشوراستفاده فراوان برده اند. در حال حاضر كمتر محصولي است كه چه قبل از ورود به بازار و يا بعد از آن فاقد بروشور باشد. بويژه محصولاتي كه نيازمند توضيحاتي پيرامون چگونگي استفاده از آن مي باشد. در اين قبيل موارد، بروشوري حاوي مشخصات محصول و نحوه استفاده از آن است كه همراه با كالا (محصول ) توزيع مي شود، استفاده كنندگان از آن بهره مي برند. در زمينه فعاليت هاي فرهنگي وهنري نيز سالها است كه پديدآورندگان آثار هنري براي معرفي محصولات (توليدات ) خود از بروشور استفاده مي كنند. رايج ترين نوع بروشور در اين زمينه، بروشورهاي نمايشگاههاي هنرهاي تجسمي ( خط، نقاشي، مجسمه سازي و.. ) موسيقي و بويژه تئاتر است. درمورد سينما (در كشور ما ) به جز، يكي دو مورد خاص، تهيه كنندگان وكارگردانان سينما از تهيه وتوزيع بروشور سينمايي براي معرفي فيلم ها استقبال نكرده اند. البته به جز موارد خاص مثل بازار فيلم يا حضوردر جشنواره هاي خارجي كه آن هم بنا به ضرورت بوده است. بروشور در تئاتر به جرات مي توان گفت كه بروشور براي تئاتر از اجزاي جدايي ناپذير اين هنر است. سالهاست كه اكثر قريب به اتفاق نمايش هايي كه در تالارهاي رسمي و دانشجويي به صحنه مي روند، داراي بروشور هستند. بر خلاف بروشورهاي تجارتي كه ويژگي هاي محصولات را با خود همراه بروشورهاي دارند، تئاتر، عمدتابه معرفي تئاتر مي پردازند. در اين نوع بروشورهاي تئاتري معمولااز واژه هاي اولين، برترين، بهترين و... استفاده نمي شود. به جز در مواردي خاص، كه كارگردان تئاتر جوايز وافتخاراتي را كه احيانا نصيب نمايش شده است، به بروشور اضافه كند. بروشورهاي تئاتر به دليل ويژگي تئاتر (كه هنري زنده و پوياست ) تاكنون به شكل هاي مختلف و در اندازه هاي گوناگون تهيه، چاپ وتوزيع شده است، از نمونه هاي بسيار كوچك (شامل دفترچه هاي يادداشت ) گرفته تا شكل ماسك (بروشورنمايش آسه آسه هاي اعماق سياه ) و كتاب يا ويژه نامه يك مجله (نمايش بينوايان ) نمونه هايي، است كه تاكنون منتشر شده اند. رنگ غالببروشورهاي تئاتر رنگ سياه است، شايد به دليل استفاده از رنگ سياه يا فضاي مشكي در صحنه تئاتر. اصول اوليه تهيه بروشور تئاتر براي تهيه و توزيع يك بروشور تئاتر ( نمايش ) رعايت اصول زيرجزو شروط اوليه اي است كه تهيه كنندگان بروشور ملزم به رعايت آن هستند: - 1 نام اثر - 2 معرفي نويسنده ومترجم همراه با بيوگرافي - 3 معرفي كارگردان همراه با بيوگرافي - 4 معرفي اعضاي گروه شامل بازيگران دراماتورژ چهره پرداز، آهنگساز، طراح صحنه، طراح لباس، طراح نور و... - 5 سابقه گروه - 6 سابقه نمايش (همانند اشاره به اجراهاي مختلف از آثار كلاسيك حداقل در جغرافياي كشور ) - 7 خلاصه نمايش يا احتمالا دلايل انتخاب كار براي اجرا توسط گروه. با اين كه اكثر كارگردانان در حال حاضر سعي مي كنند كه با رعايت اصول اوليه بروشور نمايش ها را تهيه و توزيع كنند، اما به دليل پيش گفته شده، معمولا يك صفحه از بروشورهايي كه در نمايشها توزيع مي شود، شامل نام افرادي است كه در بيشتر مواقع حضورشان دخلي در آن نمايش نداشته است، نگاه كنيد به نمايشهايي كه اصلا فاقد دكور بوده اند، اما در بروشور نمايش، از مسئول كارگاه دكور گرفته تا سازنده دكور چوبي، آهني و نقاشي دكور، نامشان آورده شده و همچنين نمايشهايي كه فاقد لباس ويژه و يا طراح لباس بوده اند، اما در بروشور نام مسئول خياطي و آرشيو لباس قيد گرديده است! يكي از ويژگيهاي بروشور نمايش، طراحي آن است كه معمولا اين كار توسط طراح پوستر به صورت همزمان صورت مي گيرد. طراحان بروشور با خواندن متن، ديدن تمرين و يا احتمالا بهره گيري از نظر كارگردان، تصاويري را برروي بروشور خلق مي كنند كه به جز موارد بسيار استثنايي (كه بيشتر توسط گرافيست هاي حرفه اي انجام شده ) عمدتا فاقد بار هنري بوده و بيشتر شبيه واريته هاي گرافيكي است. فروش بروشور! يكي از خنده دارترين كارهايي كه اخيرا دامنگير تئاتر شده است، همانا فروش بروشور است! در حالي كه موثرترين اقدام براي عرضه كالاي فرهنگي، تهيه و توزيع اقلام تبليغاتي آن هم بصورت رايگان است. (كاري كه در تمام دنيا مرسوم است ) اخيرا تئاتر شهر بروشور بعضي نمايش ها را مي فروشد كه البته جداي اين كه ظاهرا نوعي پرستيژ حرفه اي براي بعضي اجراها! محسوب مي شود، مسبوق به سابقه اي است كه يادآوري آن خالي از لطف نيست. حدود 4 سال پيش وقتي در لابي (سالن انتظار ) تالار فرهنگسراي بهمن، بروشور نمايش بينوايان فروخته مي شد (كه البته بصورت كاملا حرفه اي و به شكل ويژه نامه اي از يك مجله تخصصي تئاتر منتشر شده بود ) در، پيگيري هاي شخصي به اين پاسخ رسيدم كه اين اقدام به جهت تامين بخشي از هزينه هاي گزاف توليد صورت گرفته است، معهذا اين اقدام به مزاق عده اي خوش آمده كه اخيرا نيز بروشور بعضي نمايش ها را مي فروشند. فراموش نكنيم اين حق بيننده و تماشاگر تئاتر است كه براي آگاهي از چندوچون نمايش بروشور را در اختيار داشته باشد و اگر بر فرض نباشد يا تصميم داريم كه هزينه بروشور را از تماشاگر دريافت كنيم، لااقل به صورت رسمي آن را اعلام كرده و يا با افزايش قيمت بليط اين نقيصه را جبران كنيم. هر چند كه تورم در افزايش قيمت بليط تئاتر، نسبت به محصولات مشابه (مثلا سينما ) از رشدي معادل 200 درصد برخوردار بوده است! اتفاق جالب و باورنكردني! جشنواره تئاتر فجر تقريبا آغاز و انتهاي تقويم تئاتري در كشور محسوب مي شود. اما اتفاق جالبي كه در اين جشنواره رخ مي دهد، اين است كه چون تعداد اجراها در جشنواره محدود است و معمولا اجراي عمومي نمايشها به بعد از جشنواره موكول مي شود تقريبا تمامي نمايشها فاقد بروشور هستند! اين اتفاق از آن رو جالب است كه جشنواره تئاتر فجر چند سالي است كه يدك كش عنوان بين المللي نيز هست (و به همين دليل تعدادي ميهمان خارجي دارد ) و صدالبته بولتن جشنواره نيز معمولا پس از اختتاميه از چاپ خارج مي شود! (البته بجز سال گذشته كه آن را هم با قيمت 2000 ريال مي فروختند ). راستي با توجه به اين همه ارقام ريز و درشت مخارج جشنواره اي، چه مي شد كه لااقل به اعضاي گروههاي شركت كننده (حداقل به رسم يادبود ) يك جلد بولتن جشنواره اهدا مي شد! بروشور تئاتر و تبليغات نگارنده در زمان مديريت اسبق مركز هنرهاي نمايشي، طرحي را به آن مركز ارائه كردم كه احتمالا در جريان تغيير مديريتها به بايگاني سپرده شده است! در آن طرح كه عنوان تئاتر و تبليغات را داشت، راهكارهايي براي استفاده تبليغي فرهنگي از بروشور نمايش ها ارائه شده بود و البته با اين تاكيد كه مي توان از بروشور نمايش ها (به دليل تعداد قابل توجه تماشاگران ) به عنوان بستري مناسب براي تبليغ كالاهاي فرهنگي و يا اقدامات فرهنگي استفاده كرد. يعني به عنوان مثال، يك صفحه از هر بروشور را مثلا اختصاص داد به معرفي كتابها، نشريات، برنامه هاي آينده مركز، تبليغ كنسرت ها و نوارهاي موسيقي و حتي تبليغ فيلم سينمايي. اين طرح و ايده كه هنوز به دليل عدم استفاده از آن كاملا نو و بديع مي باشد (كه البته حق الطرح و حق الثبت آن براي نگارنده محفوظ خواهد بود ) مي تواند بخشي از هزينه هاي كاغذ و چاپ بروشورها را تامين كرده، لااقل بار اضافه اي بردوش فقير تئاتر نباشد. فقط دعا كنيد، گستردگي اين پيشنهاد (چون ما عادت داريم هرچيزي را در حد اعلاي آن بخواهيم! ) طي سالهاي آتي به جايي نرسد كه روي بروشور تئاتر تبليغ پفك و ماكاروني را ببينيم! كه در آن صورت لااقل بنده مسئول آن نخواهم بود! بعدالتحرير! در زماني كه دوست هنرمندم جناب آقاي ناصر بزرگمهر، مسئوليت روابط عمومي مركز را به عهده داشت، قرار شد كه همزمان با برپايي يكي از جشنواره هاي تئاتر فجر، نمايشگاهي از پوستر و بروشورهاي تئاتر برگزار گردد (احتمالا هم برگزار شد ). در آن زمان به پيشنهاد ايشان كه از آرشيو خصوصي اين جانب (شامل بروشور اكثر نمايشهايي كه طي سالهاي اخير بر صحنه رفته است ) مطلع بود، بخشي مهم و تقريبا منحصر بفرد از آن آرشيو را (البته با كمال ميل و رغبت و بدون هيچ گونه چشم داشت ) در اختيارشان گذاشتم. چندي پيش كه بنابه دلايل تحقيقي بدنبال يكي از آنها مي گشتم، متوجه شدم كه هيچ كدام از آنها در كتابخانه و آرشيو مركز نيست. راستي ناصرخان آن بروشورها چه؟ شد! عليرضا غفاري