Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800308-51536S3

Date of Document: 2001-05-29

نگاهي به جنبه هاي گوناگون تشويق در يادگيري آفرين، من از تو فرآيند ياددهي - راضي هستم! انگيزه، جرقه اي است كه بدون آن يادگيري اتفاق نمي افتد و يكي از روش هاي ايجاد و تقويت انگيزه در افراد تشويق درست، به جا و مناسب است. علماي بزرگ تعليم و تربيت بر اين باورند كه قويترين عامل براي تحصيل علم و دانش، انگيزه است. يكي از آفت هاي اصلي تشويق و تنبيه، قضيه محو شدن نقاط قوت در نقاط ضعف است. متاسفانه بيان نكات منفي بر امتيازات مقدم مي شود و اين امر، اثرات نامناسبي بر روح و روان افراد به جاي مي گذارد. ضروري است، ابتدا اقدمات مطلوب مورد تشويق قرار گيرد، سپس نقاط ضعف تفهيم و راهبردهاي اصلاحي به كار گرفته شود. ايجاد انگيزه هاي مادي و غيرمادي در فراگيران و تشويق آنان از اهميت ويژه اي برخوردار است و تاثير زيادي در پيشرفت تحصيلي آنها دارد. تقريبا اكثر متخصصان و مربيان بزرگ راهبردهاي انگيزشي را اساس و بنياد علاقه مندي افراد به تحصيل مي دانند و با انجام پژوهش هاي فراوان، مورد ياد شده را تاييد مي كنند. البته بايد توجه داشت كه هر نوع تشويق بايد بر اساس نيازهاي فراگيران و ويژگي هاي فرهنگي انجام پذيرد، اگر به اين نكته توجه نشود ممكن است تشويق اثرات جبران ناپذيري به جاي گذارد. درفرآيند تصميم گيري براي تشويق چند مساله مهم وجود دارد. اول، شناخت انواع و اقسام تشويق ها و نقش كليدي آن در تربيت كودكان و دوم، شناخت علايق و توانايي هاي تشويق شونده و انتخاب تشويق موثر. شناخت انواع تشويق ها با توجه به كم و كيف عملكرد تشويق شونده، نوع تشويق متفاوت خواهد بود و بديهي است كه عدم تناسب نوع تشويق با ميزان عملكرد، موجب افول و تنزل فعاليت مي شود. در اين بخش براي اطلاع بيشتر چند نوع تشويق توضيح داده مي شود. تشويق مادي اين نوع تشويق براي فراگيرندگان دوره هاي پايين تر مناسبتر است و بيشترين توجه را جلب مي كند. در خصوص تشويق مادي مي توان به مواردي چون: افتتاح حساب بانكي، دعوت به ديدن فيلمهاي آموزشي، دادن وسايل آموزشي، اسباببازي، پول براي خريد شخصي فراگيرندگان، كيف، كفش و لباس، دوچرخه، لوازم التحرير، كتاب و.. اشاره كرد. نكته مهم اين است كه بايد دانش آموزان در انتخاب نوع هديه دخالت داده شوند و خريد با نظر و مشورت آنها انجام گيرد. تشويق غيرمادي الف ) روش تحسين ( Praise): اوليا و مربي با بيان رضايت خويش از عملكرد فراگيرندگان، آنان را ترغيب و تشويق نمودهاي مي كنند اين نوع تشويق با جملات احساسي بيان مي شود; مثل: آفرين، من ازشما راضي هستم، از فعاليت شما خيلي خوشحالم، به شما تبريك مي گويم و... البته اين امربايد به موقع و براساس ميزان عملكرد فراگيرنده انجام افراط شود و تفريط در اين مورد اثرات مخربي خواهد داشت. ب ) روش فوق تحسين (Praise Super):اين نوع تشويق مهم تر و والاتر از تحسين است و در رفتار فراگيرندگان اثرات مطلوبي خواهد داشت. مثال: خطاب به فراگيرنده: از تو متشكرم به خاطر موفقيت در انجام دادن تكاليف درسي ات. تو سختكوش هستي، مي خواهم مژده اين اقدام تو را به پدرت بدهم. در روش يادشده، رفتار خوب دانش آموز به افراد مورد علاقه او ارائه مي شود و او از اين كه شخص مورد علاقه اش در جريان توفيقات او قرار مي گيرد، خوشحال مي شود و به صورت دروني براي تعهد و تلاش روزافزون ترغيبمي گردد. بايد توجه داشت كه نفر دوم (شنونده پيام ) بايد: - 1 به پيشرفت درسي فراگيرنده علاقه مند باشد و با شنيدن خبر، دانش آموز را مورد تشويق قرار دهد. - 2 مورد علاقه فراگيرنده باشد. تشويق دروني افراد معمولا در روشهاي يادشده، تشويق از محيط افراد به آنان تقديم مي شود و دانش آموز، گيرنده هديه، تحسين و غيره است. اين اقدامات براي ايجاد و تقويت زمينه مساعد براي شكوفايي و رشد فراگيرنده در بستري مناسب صورت مي گيرد. ولي بالاتر از اين روشها، شيوه تشويق دروني است. در اين نوع تشويق، ابعاد و اهميت عملكرد به خود شخص تفهيم مي شود و ضمير آگاه او در مقام تشويق كننده خويش قرار مي گيرد. به اين ترتيب، فرد مورد تشويق از درون نسبت به اعمال خويش احساس رضايت مي كند و اين نوع تشويق از هر چيزي بالاتر است، به طور مثال: خطاب به دانش آموز: از اين كه وظيفه ات را خوب انجام داده اي، خوشحالم. آيا خودت ازاين اقدامت خوشحال؟ نيستي آيا دوست داري به خودت آفرين؟ بگويي بنابر اين، سعي مي شود كه فرد مورد تشويق از عملكرد خويش احساس رضايت دروني كند. شناخت علايق و توانايي هاي تشويق شونده پس از اين كه ابعاد مختلف تشويق مشخص شد، نوبت اعطاء و اهداي اقدام تشويقي به افراد مي شود. اما اين عمل نياز به شناخت علايق، انگيزه ها، توانايي ها و ميزان عملكرد افراد دارد، همانطوري كه تشويق مايه عزت نفس و تقويت فعاليت ها مي شود، به همين اندازه واگذاري نامناسب آن اثرات ناشايستي خواهد داشت. با استفاده از پرسش هاي زير كه مي توان در چهارچوب پرسشنامه نيز آنها را تكميل كرد، مي توانيم علايق و خواسته هاي بچه ها را بهتر بشناسيم: * تاكنون چگونه تشويق؟ شده ايد (با ذكرهريك از موارد، آنها را شرح دهيد ). * اولويت شما با كدام يك از اين روشها؟ است (با ذكر ارقام در مقابل هريك از روشهاي تشويقي، اولويت خود را مشخص كنيد ). با اجراي پرسشنامه فوق مي توان اقدامات تشويق كننده را بررسي و ارزيابي كرد و با مطالعه اولويت ها با خواست هاي تشويق شوندگان آشنا شد. اثرات تشويق در افراد - 1 عامل اصلي خلاقيت و نوآوري است. تحقيقات انجام شده نشان مي دهد كه هرگاه افرادبه نحو مطلوب تشويق شوند، زمينه هاي توسعه مهارت هاي خلاقيتي در آنها افزايش مي يابد. - 2 تشويق عزت نفس دانش آموزان را افزايش مي دهد. - 3 تشويق رشد شخصيتي افراد را توسعه مي دهد. - 4 نوعي آرامش دروني و روحي در افراد ايجاد مي شود. - 5 نگراني و اضطراب را كاهش مي دهد. - 6 رقابت و تلاش را در افراد توسعه مي دهد. - 7 حس حق طلبي و عدالت خواهي را در افراد افزايش مي دهد. منوچهر فضلي خاني كارشناس ارشد برنامه ريزي درسي