Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800229-51463S1

Date of Document: 2001-05-19

به انگيزه برگزاري هشتمين جشنواره تئاتر تئاتر دفاع مقدس تلاش در دفاع مقدس; مرزهاي نامشخص اشاره; امروز هشتمين جشنواره تئاتر دفاع مقدس در مجموعه تئاتر شهر آغاز به كار مي كند. اگر بخواهيم از روي انصاف به هشت دوره گذشته اين جشنواره نگاهي آسيبشناسانه بيندازيم، اين جشنواره به زعم تلاشهاي فراوان، گاه حالت برنامه پركني داشته است، به نحوي كه حتي مسئولان سابق اين جشنواره نيز تيغ انتقاد بركشيده اند. شايد يكي از دلايل عمده اين ركود، فقدان مرزبندي مشخص در همين حوزه باشد، به گونه اي كه بسياري از نزديكي به آثار تئاتري اين حوزه در در هراسند هر حال مجموعه اين نظريات مي تواند گوشه اي از مشكلات اين تئاتر را بازنمايي كند. اميد كه اين انتقادها راهي به دهي برد و تئاتر دفاع مقدس را به جايگاه و اعتبار اصلي اش بركشاند. گروه هنري تهيه و تنظيم: سام پور مهدي برخي از اين طريق نان مي خورند رسول ملاقلي پور را همه با فيلمهاي سينمايي اش مي شناسند. وي به دليل نگاه جسورانه اش به مضامين جنگي، به كارگرداني جسور شهره است. ملا قلي پور در گفت و گويي درباره تئاتر دفاع مقدس گفته است كه هركسي كه در زمينه دفاع مقدس كار مي كند، به او چاپلوس مي گويند البته وي توضيحي نداده كه چرا اين اتفاق در عرصه سينما روي نداده است و آثاري از جمله چند اثر ملاقلي پور و نيز آثاري چون آژانس شيشه اي يا از كرخه تا راين و... مشمول چنين اتفاقي نشده اند. اما ملاقلي پور، علت اين كه به جنگي كارهاي هنري! چاپلوس مي گويند را چنين توضيح مي دهد كه نمي دانم چرا اين گونه برخورد مي كنند. شايد به اين دليل است كه از اين طريق نان مي خورند. ملاقلي پور در ادامه ادبيات جنگ را نسبت به ساير هنرها موفق توصيف مي كند و مي افزايد: در كتابها خيلي بازتر و راحت تر با اين موضوع برخورد مي كنند. چون خاطرات ناب را بدون واسطه منتشر مي كنند و به همين دليل است كه طرفدار دارد. همان قدر كه به سينماي جنگ بي اعتنايي مي شود، در تئاتر به مراتب بيشتر است. چون در تئاتر بيشتر فرم است و نمي توانند از امكانات تصويري استفاده كنند و طبيعي است كه تماشاگران كمتر از آن استقبال مي كنند. وي دليل عدم رغبت فيلمسازان براي ساخت فيلم هاي دفاع مقدس را اين گونه توضيح مي دهد: چون اين نوع سينما مخاطب ندارد، فيلمسازان هم رغبتي به ساخت فيلم با موضوع دفاع مقدس ندارند. چون اين موضوعات براي جوانان غيرقابل باور است و طبيعي است كه مخاطب نداشته باشد و به جز بخش دولتي هم كسي مايل به سرمايه گذاري نيست و طبيعي است كه كار سفارشي هم ايده آل و خوب نخواهد شد. ملاقلي پور گفت: تا عمر دارم نه فقط فيلم دفاع مقدس، بلكه به هر موضوعي كه مورد علاقه ام باشد مي پردازم كه يكي از آنها دفاع مقدس است و مورد ديگر هم ساخت فيلم هاي اجتماعي است. اغلب آثار سفارشي هستند فرهاد مهندس پور كه در طي دوره هاي گذشته خود دست اندر كار توليدات تئاتر دفاع مقدس بوده و به تازگي نيز نمايش مكبث ويليام شكسپير را با نام مكبت بر صحنه آورده، معتقد است: اغلب آثاري كه در تئاتر دفاع مقدس ارائه مي شوند، سفارشي است. وي البته در اين باره كه در زماني كه خود تصدي تئاتر دفاع مقدس را به عهده داشت، هم، كارهاي سفارشي توليد مي شد يا نه، هيچ توضيحي ارائه نمي كند، اما مشكل را در نمايشنامه نويسي مي داند. به اعتقاد او اكثر نمايشهايي كه اكنون به صحنه مي روند، نمايشهاي خارجي است و معتقد است اين، يك مشكل ملي است. وي كه در هشتمين يادواره تئاتر دفاع مقدس عضو هيات بازبيني بوده است، در ادامه سخنانش مي گويد: متاسفانه در هيچ زمينه اي مربوط به دفاع مقدس ادبيات، شعر، تئاتر و فيلم اثر برجسته اي توليد نشده است و علت اين امر را نزديك نشدن هنرمندان از زاويه درست و مناسبش ذكر مي كند. وي در پاسخ به اين سوال كه چرا حرفه اي ها و پيشكسوتان تئاتر در زمينه دفاع مقدس نمي نويسند، مي گويد: متاسفانه قديمي ها و حرفه اي ها در هيچ زمينه اي نمي نويسند و اين مشكل براي همه گونه هاي تئاتري وجود دارد. مهندس پور اضافه مي كند: تئاتر ما حركتي نداشته و هنوز جاي خود را باز نكرده است. هنوز گروه هاي تئاتري به معناي دقيق در كشور شكل نگرفته اند و هنوز مكان نداريم. به اعتقاد وي، تئاتر دفاع مقدس بايد به وضعيت انسان و تاثيراتش از جنگ به تعبيري كه جنگ در روابط و مناسبات اجتماعي، اخلاقي، فرهنگي و رفتاري مردم داشته، بپردازد. مركز هنرهاي نمايشي تهران پس از گذشت 8 سال در نهايت يك كارشناس تئاتري دريافته است كه مي بايست به تئاتر دفاع مقدس از زاويه اي انتقادي و آسيبشناسانه نگريست. عباس جهانگيريان كه نمايشنامه نويس و مدرس دانشگاه است معتقد است: اگر يك سري از محدوديتها و سانسورها را از محتواي نمايشنامه ها برداريم، بسياري از نمايشنامه ها و آثار دفاع مقدس، قدرت جذب مخاطب را دارند. وي به رخوت و فترت تئاتر دفاع مقدس در شهرستانها اشاره مي كند و آن را به نگاه مركزمدار مركز هنرهاي نمايشي ارتباط مي دهد: مشكلات تئاتر دفاع مقدس در شهرستانها به اين خاطر است كه مركز هنرهاي نمايشي بيشتر نگاهش به تهران است و لازم است كه نگاهش را تغيير دهد و همه چيز را درست و مساوي، توزيع كند. اين مدرس تئاتر به نكته اي ديگر هم اشاره مي كند و آن تعريف ناروشن و مبهم از تئاتر دفاع مقدس است كه مي تواند در سمت دهي دقيق و جذب بخش حرفه اي و روشنفكر تئاتر به اين گونه تئاتر، مثمرثمر افتد. وي مي گويد: همه هنرمندان موظفند در حوزه دفاع مقدس قلم بزنند و توليد هنري داشته باشند. وي در ادامه مي گويد: متاسفانه ما در كشورمان نمايشنامه نويس حرفه اي نداريم. اين نمايشنامه نويس و مدرس دانشگاه با اشاره به وجود برخي از نويسندگان و هنرمندان آشنا با مقوله دفاع مقدس عنوان مي كند: بر مسئولان جشنواره تئاتر دفاع مقدس است كه سياست ها و تمهيدات لازم و كافي را براي حمايت از آنها در نظر بگيرند; چون هيچ نويسنده اي فرصت كار رايگان ندارد. آنها 8 سال را فراموش كرده اند مهرداد راياني كارگردان و منتقد تئاتر از اين كه برخي تئاتر دفاع مقدس را انحصاري فرض كرده اند، گله مند است و مي گويد: اين ها براي اين كه كار نمي كنند و يا اصولا گرايشي به اين سمت ندارند، اين شبهات را ايجاد مي كنند كه اين تئاتر تافته جدا بافته است. مگر جشنواره اي مثل جشنواره دانشجويي از بنده استفاده نمي كند. هر كدام از اين نوع تئاترها تعريف خاص خود را دارد، بنابراين افرادي هم كه در آن جا كارمي كنند، افراد خاصي هستند; در ضمن هركس كه خواسته در اين راستا كار كرده مثلا است آقاي بيضايي با تمام بحث هايي كه درباره ايشان وجود داشت، باشو غريبه كوچك را كار كرد، يعني درباره جنگ كاري را ارائه داد; اما متاسفانه عده اي گمان مي كنند كه اگر اين گونه كار كنند از ژست اپوزيسيوني خود خارج مي شوند. آن ها اين 8 سال اتفاق و همچنين حضورشان در ايران طي اين مدت را فراموش كرده اند. وي در پاسخ به سوالي مبني بر پرداختن به موضوعات در زمان جنگ و يا تحليل آن اظهار داشت: بايد تقسيم بندي صورت در گيرد ايام جنگ و در زمان هايي خاص، تئاتر در خدمت دفاع مقدس بود و براي تهييج روحيه به كار گرفته مي شد، اما امروزه اگر نگاه تحليلي به جنگ وجود نداشته باشد، انعكاس مثبتي از اين نوع تئاتر نخواهيم داشت. امروز سياستمداران جنگي ما به تحليل پيروزي ها و شكست هايشان مي پردازند، اما باعث نمي شود كه آن ها در اقدام خود سست گام شوند. از طريق تئاتر بايد آن پيامدهاي محتوايي خود را مطرح كنيم، اگر بياييم و هنوز هم نگاه تهييجي داشته باشيم فايده اي نخواهد داشت. وي به فقدان تعريف دقيقي از خط قرمز در اين زمينه اشاره كرده و مي گويد: قطعا آزادي وجود دارد، اما ظرفيت ها و خط قرمزها مشخص نيست. البته حدود كلي را همه مي دانند، چنان كه اصول اجتماعي را به طور ناخودآگاه باور داريم و رعايت مي كنيم. يعني به خط قرمزها وارد هستيم و بايد طوري تحليل خود را ارائه دهيم كه صورت مساله را محو نكنيم. راياني در مورد موضوعاتي كه در اين گونه از تئاتر مي توان به آن ها پرداخت، معتقد است: به تعداد آدم ها وقايع وسوژه وجود دارد. من با هر نوع محدوديتي مخالفت دارم. اما زاويه هاي ديد بايد تحليلي باشد، يعني صرف اين كه در آخر نمايش پرچم جمهوري اسلامي بالا بيايد و از همان آغاز درام بتوان پايان آن را حدس زد، معقول نيست. در سينماي جنگ نيز، اين نوع نگاه ها ديگر خريدار ندارد. وي با اشاره به اين كه حمايت مسئولين از اين تئاتر بسيار كم است، مي گويد: صرف برگزاري جشنواره كافي نيست، بايد به آن مركزيت بخشيد و به صورت مستمر كاركرد. تمامي اين كارها پس از اجراي جشنواره رها مي شوند و در حالي كه اين تئاترها بايد در يكي از سالن ها به اجرا درآيند. اگر خواهان پايداري تئاتر دفاع مقدس هستيم، بايد بودجه صرف كنيم، بايد امكانات وقوع مستمر را بوجود بياوريم. استقبال مردم نيز به دليل همين ضعف ها كم است و نوع محتواهايي كه در اين جشنواره ها بيان مي شود بسته است. راياني در ادامه راجع به حمايت مركز هنرهاي نمايشي از نوع تئاتر گفت: قطعا مشاركت هاي مختلف از هر سو موثر خواهد بود. هر مشاركتي بودجه تئاتر را افزايش مي دهد. بايد هماهنگي براي توليدات تئاتر بيشتر شود. مي گويم تئاتر نه فقط تئاتر دفاع مقدس، اميدوارم بتوانيم با مركزيت بخشيدن به تئاتر جريان هاي موازي را يكسان كنيم و به يك نتيجه معقول برسيم.