Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800223-51428S1

Date of Document: 2001-05-13

به مناسبت سالروز اربعين حسيني ( ع ) علل قيام و شهادت سيدالشهداء (ع ) جستار گشايي: فردا مصادف است با سالروز اربعين عاشوراي حسيني (ع ) كه يادآور و استمراربخش پيام بزرگترين و شگفت انگيزترين رخداد تاريخ بيداري جوامع انساني است. حسين ( ع ) و اهل بيت بزرگوار و ياران نامدارش در ظلماني ترين و ياس آلودترين ادوار تاريخ پس از ارتحال رسول الله (ص ) به پا خاستند و خورشيد ايمان و حقايق اسلامي را مجددااز پس ابرها بيرون كشيدند. حسين (ع ) نماد و شاخصه استمرار دين حق، آيات قرآني و سنت نبوي است و نيز نماد حقيقتي مظلوم و متكي به عترت كه در طول قرون واعصار به نام تشيع شناخته شده و بلكه ناشناخته مانده است. اگر خط راستين اسلام كه در انگاره كامل قرآن و متجلي عترت گرديد و پيامبر خاتم بر آن سفارش فرموده بود، پنهان نمي شد و صحابيان و مسلمانان صدر اسلام، اهميت غدير و سنت اهل بيت نبي (ص ) را به مثابه ستاره هاي آسمان امامت و تجديدكنندگان راستين ديانت در نمي شد، مي يافتند، آنچه رخ داد و شرم و فاجعه را در هاله اي از ظلم وخونريزي، به دست فاسدترين مردمان زمانه در تاريخ ثبت نمود. ضمن تسليت به مناسبت اربعين حسيني ( ع ) و با درود به مقام رفيع شهيدان كربلاي معلا و گراميداشت ياد پيام آوران و اسيران سرفراز اين پيكار عظيم، مقاله ذيل را به همين مناسبت به خوانندگان گرامي تقديم مي كنيم. در مقاله ذيل، تحليلي در باب علل درنگ امام حسن ( ع ) و سيدالشهداء در زمان حيات معاويه، زمينه ها وابعاد و علل قيام آن حضرت در روزگاريزيدبن معاويه مورد توجه قرار گرفته است. در اين تحليل، افول ستاره ايمان در مردم و كارآمدي سياست معاويه در تحريك شاميان - كه مردماني بي اطلاع از اسلام بودند - و فرصت طلبان حجاز و عراق، اهميت قيام كربلا در جهت بيداري و احياي سنن و ارزشهاي قرآني و سنت محمدي ( ص )با استناد به منابع معتبره، مورد توجه قرار گرفته است. گروه معارف در بررسي ابعاد و زواياي قيام امام حسين (ع )به طرق مختلفي بحث و تبادل نظر شده است. آنچه كه در ذيل مي آيد پژوهشي است كه در آن دو عامل زمان و مكان تبيين شده است. اول: عواملي كه سبب سكوت ده ساله دوره امامت امام حسين ( ع ) شد. دوم: عواملي كه سبب شد مكان كربلامحل شهادت امام حسين ( ع ) قرار گيرد. هنگامي كه معاويه در سال 41 _ه. ق پس از شهادت حضرت علي ( ع ) و با وارد ساختن فشارهاي نظامي سياسي بر امام حسن (ع ) توانست، خلافت را بدست گيرد، نزديك بيست سال بود كه بر شام سلطنت از مي كرد آن زمان تا سال 59 كه مسند خلافت مسلمين را به طور كلي در اختيار گرفت براي بقا و تداوم حكومت خود از هيچ كوششي دريغ نكرد. براي مثال عقايد انحرافي را ترويج مي كرد تا بتواند آسوده تربه كارهايش بپردازد. چنانچه مي گفت: كارها بدست خداست وعمل و كوشش هيچ نفعي ندارد هر چه هست قضاي الهي است. ( ) 1 از جمله روشهايي كه معاويه و بعدها بني اميه درطول خلافت خود به طور منظم عمل مي كردند حذف چهره علي ( ع ) از جامعه بنابراين بود در هر محفل ومجلسي از او اظهار تنفر و بيزاري مي كردند. ( ) 2 و در مقابل افرادي ديگر به عنوان مرجع حديثي علم مي شدند. ( ) 3 همچنين معاويه چهارصد هزاردرهم به سمره بن جندب داده بود تا بگويدآيه ومن الناس من يشري نفسه ابتغاه مرضات الله ( ) 4 درباره ابن ملجم و آيه ومن الناس من يعجبك قوله في الحيوه الدنيا... و هو الدخصام ( ) 5 درباره علي (ع )نازل شده است. ( ) 6 معاويه خودمقيد بود كه در آخر خطبه هاي خود به علي (ع ) لعنت بفرستد. طبيعي بود كه ذهن و ذهنيت جامعه دگرگون گردد. معاويه همين را مي خواست، چون رهبري تشيع و اسلام اصيل بر عهده علي (ع ) و آل رسول بود و اگر از بين مي رفت خط آنان نيز در جامعه محو مي شد. معاويه آنچنان اهل شام را با دنيا و مظاهرش فريفته بود كه عمروعاص مي گفت: تا به حال مردمي را نديده ام كه مثل مردم شام از معاويه اطاعت كنند. امام حسن ( ع ) در سالهاي 4050 _ه. ق به شهادت رسيد وپس از آن دوران ولايت امام حسين ( ع ) آغاز مي شود معاويه هم در سال 60 هجري حياتش پايان يافت. اما اگر در تاريخ بنگريد در اين ده سال هيچ حركتي دال بر جنگ علني امام با معاويه نمي بينيد. ( ) 7 براي درك بهتر موضوع اندكي به قبل برمي گرديم. پس از صلح امام حسن (ع ) با معاويه بعضي از شيعيان امام حسن (ع ) كه از اين حركت امام ناخشنودبودند، براي تحريص امام به جنگ با معاويه به نزد امام حسين (ع ) آمدند تا بلكه از اين طريق نظر امام را امام برگردانند حسين ( ع ) بدانها فرمود صدق ابومحمد فليكن كل رجل منك حلسا من اجلاس بيته ما دامم هذاالانسان حيا ( ) 8 و در موردديگر درجواب معترضيني كه از امام حسين خواستند دست به قيام بزنند فرمودند و مت فليس راي اليوم ذالك فالصقا رحمكم الله بالارض و اكمنوا في البيوت و احترسوا من الظنه ما دام معاويه حيا ( ) 9 توجه دادن امام به زنده معاويه بودن نشان مي دهد كه ايشان صلح را در آن شرايط كاملا مصلحت مي دانسته است. پس بينش امام حسين (ع ) و امام حسن ( ع ) كاملاهمسوو بينشي بسيار قوي و در عين حال متكي به واقعيات و منطقي بوده است. او مي فهميدكه معاويه با چهره حق به جانبي كه گرفته است مي تواند اين حركت را وهر حركت حقي را سرپوش بگذاردو شهادت نيز با وجود او ثمره اي نداشت. چنانچه قبل از ايشان حجربن عدي را نيز به شهادت رسانده بود. معاويه هنوز خود را صحابي پيامبر (ص ) معرفي مي كرد و ادعاي پرچمداري اسلام را مي كرد و به ظاهر به قوانين اسلام معتقد بود. شما توجه كنيد كه تاريخ نگار مشهوري مانند ابن خلدون وقتي به ماجراي شهادت امام حسن ( ع ) به دست دختر پليد محمدبن اشعث كه به تحريك معاويه صورت گرفت مي رسد و ] اين از مسلمات تاريخ [است مي گويد: حاشا لمعاويه ذالك! ( )لذا 10 اين امر آنچنان سهل و آسان نبوده است كه بتوان از در جنگ و خونريزي با شخصيت فريبكاري مثل معاويه درآمد. اين كاري بود كه يزيد نمي توانست انجام دهد و جوش و خروش كربلا را محو كند. كينه و دشمني شديد يزيد با اسلام و سست ارادگي وي دربرابر هوا وهوس آنقدر زياد بود كه هرگز نمي توانست ولو براي فريب افكار عمومي از عنصر ظاهر اسلام ياري براي جويد اينكه مطلب روشن تر شود كمي درباره شكل گيري شخصيت يزيد توضيح مي دهيم. ميسون دختر بجدل يكي از زنان معروفه شام بود و رسم بود هر زني بدكاره است بيرقي بر فراز خانه اش نصب كند. معاويه از وي يزيد را آورد كه پس از تولد او را به يك زن غيرمسلمان از خانواده بني كلب; همان عشيره وحشي بياباني مادرش، ميسون دادند. آنها كه به طور كلي از اسلام بي خبر بودند و به فحشاء و فساد عادت كرده بودند، تربيت يزيد را به عهده گرفتند، خويهاي زشت، سگبازي، قماربازي، شرابخواري و زنبارگي از آئين تربيتي يزيد بود. آنها دل اين كودك را پر از كينه و نفرت به اسلام كردند. چون يزيد بزرگ شد و معاويه هم فهميد كه اولادي پيدا نمي كند او را به استادان سپرد تا به او شعر و ادبيات بياموزند. ( ) 11 يزيد خود از هر فرصتي براي تحقير اسلام استفاده مي كرد ( ) 12 و بلكه گاهي الحاد خود را به طور آشكار بيان مي كرد. چنانكه شعر وي پس از به شهادت رساندن امام حسين ( ع ) و اصحابشان كه آن را در حضور حضرت زينب و اسراء در قصر خود خواند معروف است كه: ليث اشياخي ببدر شهدوا وقعه الخزرج مع وقع الاسل لعبت هاشم بالملك فلا خبرجاء ولا وحي نزل لست من خندف ان لم انتقم من بني احمد ما كان فعل ( ) 13 البته همه ما مي دانيم كه چه معاويه و چه فرزند خلفش چيزي جز رياست و خوشگذراني نمي خواستند. اما نكته اصلي در شيوه حكومتي اينان است كه به علت كمبود وسائل اطلاعاتي فريب افكار عمومي به راحتي انجام مي گرفت. شهيد مطهري اين مطلب را اينگونه بيان مي كنند: مردم مدينه درك نمي كردند.. مخصوصا با وسايل اطلاعاتي كه امروز هست و در گذشته نبوده است. روزي فهميدند يزيد چه كسي است و خلافت يزيد يعني چه كه حسين بن علي ( ع ) كشته شده بود... يك هيئت از اكابر مردم مدينه كه در راسشان مردي به نام عبدالله ابن حنظله غسيل الملائكه بود به شام فرستادند. هنگامي كه به مدينه برگشتند از آنها پرسيدند: چه؟ ديديد گفتند: همين قدر به شما بگوئيم كه در مدتي كه در شام بوديم مي گفتيم: خدا نكند ازآسمان سنگ بر سرمان ببارد! گفتند: چه خبر؟ بود! گفتند: ما با خليفه اي روبه رو شديم كه علنا شراب مي خورد، قمار مي كرد، سگ بازي مي كرد، حتي با محارم خود هم زنا مي كرد!!! ... به مردم مدينه گفت: شما چه قيام كنيد چه نكنيد من قيام مي كنم ولو با اين هشت پسر خودم. همين طور هم شد و در قيام حره عليه يزيد هشت پسرش و خودش شهيد شدند. عبدالله حنظله دو يا سه سال پيش از اينكه اباعبدالله از مدينه خارج شود و در هنگام خروج بگويد: و علي الاسلام السلام ان قد بليت الامه براع مثل يزيد ( ) 14 كجا ؟ بود آن روز آگاه نبود، بايد حسين كشته شود... و در جاهاي ديگر چشمشان باز شود و بگويند حسين ( ع ) حق داشت كه چنين حرفي زد ( ) 15 حال در نظر بگيريد كه اگر حنظله به پيش معاويه مي رفت چه؟ مي ديد احتمالا فريبكاري هائي مثل اينكه فلاني عليه خليفه مسلمين بيعت شكسته پس مسئول خونش است يا... بنابراين حسين بن علي در آن زمان يك سوژه بزرگ بود. هركسي مي خواست در مقابل ظلم قيام كند شعارش يا لثارات الحسين بود. ( ) 16 در حالي كه ما قبل از شهادت امام حسين ( ع )شهادت مظلومانه امام حسن ( ع ) را داشتيم، علي (ع ) نيز شهيد شده بود، درب بيت حضرت فاطمه سلام الله عليها را با آن وضع فجيع آتش زده بودند، حضرت فاطمه اي كه مورد سفارش اكيد پيامبر بود و در حرمتش شكي نبود. اما آيا هيچ كدام از اينها سبب آن قيامهاي بزرگ؟ شد البته به غير از عواملي كه ذكركرديم عاملهاي ديگري مثل بلوغ فكري مردم و اينكه حسين ( ع ) چگونه با ظرافت و تيزهوشي بسيار بالا و دريافت مكان و زمان مناسب شرايط را طوري ايجاد كرد كه پس از شهادتشان ذره ذره خونهايشان موجي از بيداري را در ممالك اسلامي ايجاد كرد و.. نيز وجود داشت. * پانوشت ها در دفتر روزنامه موجود است.