Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800217-51377S9

Date of Document: 2001-05-07

احزاب سياسي حلقه هاي وصل انتخاب كنندگان و انتخاب شوندگان به پيشباز انتخابات اشاره: تقويم وقايع سياسي ايران اين روزها در انتظار يكي از مهم ترين و تاثيرگذارترين رخدادهاي سياسي اجتماعي دوران پس از وقوع انقلاب است. برگزاري هشتمين دوره انتخابات رياست جمهوري در روز 18 خرداد سال جاري به لحاظ تاثير تعيين كننده اي كه بر سرنوشت كشور خواهد گذاشت، از ماهها پيش به موضوع جنجال برانگيزي در محافل سياسي و مجامع عمومي تبديل شده است. در اين ميان احزاب سياسي ايران با توجه به تاثيرگذاري هرچند مقطعي بر تحولات سياسي، حضوري بسيار پررنگ و انكارناپذير يافته اند. در گزارش حاضر با نگاهي اجمالي به مواضع اتخاذ شده از سوي برخي تشكل هاي مطرح سياسي متعلق به طيف هاي مختلف چپ، راست و ميانه تلاش شده ضمن معرفي كلي چارچوبهاي فكري، پيوندهاي اجتماعي وجايگاه حقوقي اعضاي شاخص اين تشكل ها در ساخت قدرت سياسي ايران، مواضع آنان در خصوص انتخابات رياست جمهوري 80 بررسي شود. پروين معصومي در يك سرطيف احزاب و گروههاي ايران، تشكل هايي ديده مي شوند كه در سالهاي اخير با عناويني از قبيل جناح محافظه كار جناح، منتقد دولت و جناح راست ناميده شده اند. اين گروهها ترجيح مي دهند با عنوان رسمي جبهه پيروان خط امام و رهبري شناخته شوند. جمعيت موتلفه اسلامي، جامعه روحانيت مبارز و جامعه اسلامي مهندسين از جمله موثرترين اجزاي اين مجموعه هستند. جمعيت موتلفه اسلامي جمعيت موتلفه اسلامي در سال 1342 از ائتلاف گروههايي از بازاريان فعال در عرصه سياست، مذهب و اقتصاد ريشه گرفت. يكي از اعضاي قديمي اين تشكل (اسدالله بادامچيان ) علت انتخاب عنوان هيات موتلفه اسلامي را، حساسيت رژيم پهلوي به نام حزب يا سازمان عنوان مي كند. به گفته اين عضو فعال جمعيت، پس از پيروزي انقلاب، اعضاي جمعيت بنابه نظر حضرت امام ( ره ) با حفظ تشكيلات خود وارد حزب جمهوري اسلامي شدند و تا زمان تعطيلي حزب، اين حضور ادامه پس داشت از آن هم به دستور حضرت امام ( ره ) در اواخر سال 67 مجددا كار حزبي گسترده را ادامه داديم. جمعيت موتلفه ابتدا با ائتلاف سه گروه عمده، گروه مسجدامين الدوله، (حاج مهدي عراقي، عسگراولادي ) گروه، اصفهاني ها (اسدالله بادامچيان، علاءالدين ميرمحمد صادقي ) وگروه مسجد شيخ علي (سيداسدالله لاجوردي، حاج صادق اماني ) شكل گرفت. رهبري اين هسته اوليه را حاج صادق اماني برعهده داشت. ارتباط مستحكم با روحانيت از جمله ويژگي هاي اين تشكل سياسي بوده است. در اساسنامه فعلي جمعيت موتلفه چنين تصريح شده است: هر عضو بايد مسلمان، معتقد و متعهد به ولايت فقيه و مباني نظام جمهوري اسلامي و قانون اساسي باشد. برخي چهره هاي سرشناس عضو جمعيت موتلفه از زمان انقلاب در مصادر امور بوده اند: حبيبالله عسگراولادي (وزير بازرگاني دولت ميرحسين موسوي، نماينده ولي فقيه در كميته امداد امام ) اسدالله، بادامچيان (مشاور اجتماعي آيت الله يزدي در دوران رياست ده ساله وي بر قوه قضاييه ) مصطفي، ميرسليم (رئيس شهرباني در اوايل مشاور انقلاب، عالي حضرت آيت الله خامنه اي در زمان رياست جمهوري، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در دولت هاشمي رفسنجاني ) محسن، رفيق دوست (وزير سپاه در كابينه مهندس موسوي، رئيس بنياد مستضعفان ). اين تشكل كه به اتفاق ديگر تشكل هاي همسو بازنده انتخابات دوم خرداد 76 بود در چهارسال گذشته از منتقدان جدي و پيگير دولت سيدمحمد خاتمي بوده است. در زمينه انتخابات 80 اين تشكل به اتفاق 13 تشكل ديگر - كه در قالب جبهه پيروان خط امام و رهبري اعلام موجوديت كردند - در تاريخ 28 اسفند 79 با صدور نخستين بيانيه رسمي موضع خود را اعلام كردند 14 ائتلاف گانه گروههاي منتقد دولت دربيانيه رسمي خود تصريح كرده بود التزام دولتمردان به پاسخگويي و ايجاد فضايي كه مردم بتوانند آگاهانه به ارزيابي عملكرد چهارساله دولت بپردازند مهم ترين پيش شرط برگزاري انتخاباتي مبتني بر عقلانيت سياسي است. اين موضع در شرايطي عنوان مي شد كه حميدرضا ترقي رئيس دفتر استان خراسان تشكيلات جمعيت موتلفه در اظهارنظري به /10/79 17تاريخ بدون اعلام پيش شرط و در مورد انتخابات اعلام 80 كرده بود ما كاملا به انتخابات 80 اميدواريم و به پيروزي در اين انتخابات مطمئن هستيم. البته شرايط مختلفي در اين كار دخيل هستند. ما هنوز در مورد انتخاب نامزد مشغول بحث هستيم و روي اين موضوع كار مي كنيم، ولي تاكنون به جمعبندي نرسيده ايم. نكته مورد اشاره ترقي در عدم انتخاب نامزد از سوي جناح منتقد دولت در تاريخ بيستم بهمن مجددا توسط عسگراولادي دبيركل جمعيت موتلفه و محمدرضا باهنر دبيركل جامعه اسلامي مهندسين (از اعضاي ائتلاف 14 گانه ) و با اشاره مستقيم آنان به عدم كانديداتوري خويش در انتخابات 80 مورد تاكيد قرار چندي گرفت پس از اين اظهارات ترديدآميز، محمدرضا باهنر عضو شوراي مركزي جامعه اسلامي مهندسين در گردهمايي فعالان جناح پيروان خط امام و رهبري تصريح كرد با وضعيت كنوني كه جناح دولتي پيدا كرده، كسي آمادگي نامزد شدن را ندارد، چون احساس مي شود اين جناح عمليات تخريبي گسترده اي را براي اين افراد در نظر گرفته است. اصلاح طلبان، اين ترديدهاي فعالان جناح راست را، ناتواني آنها در ارائه برنامه و نامزد خواندند. ائتلاف تشكل هاي وابسته به جناح منتقد دولت در نخستين همايش سراسري خود كه هفته نخست ارديبهشت ماه جاري برگزار شد به اين تحليل اصلاح طلبان پاسخ داد. محمدرضا باهنر در اين همايش ضمن تكليف الهي دانستن شركت درانتخابات اتهام قهر و تحريم را از دامان جناح منتقد دولت مبرا دانست و بادامچيان، متحد سياسي وي در جمعيت موتلفه اميدوارانه اظهار كرد در شرايطي كه جناح حاكم تنها در يك انتخاب محدود گرديده، هنوز در فهرست مطالعاتي ما شخصيت هاي برجسته و ارزشمندي وجود دارند كه در صورت تصدي مسئوليت مي توانند رجايي گونه به بهترين نحو كشور را اداره كنند. منظور بادامچيان از نامزد يگانه اصلاح طلبان سيدمحمد خاتمي بود; اما وي به نام شخصيت هاي برجسته و ارزشمند مورد نظر خود اشاره اي نكرد. جامعه روحانيت مبارز جامعه روحانيت مبارز را قطعا مي توان از جمله موثرترين تشكل هاي جناح منتقد دولت دانست كه به لحاظ وزن سياسي و جايگاه اجتماعي همواره در قالب متغيري كارا در صحنه سياست حضور داشته است. جامعه روحانيت پيش از جدا شدن مجمع روحانيون مبارز از آن در سال 1366 يكي از مقتدرترين تشكل هاي سياسي - روحاني ايران بود. اختلاف نظر روحانياني كه امروز در جامعه روحانيت مبارز و مجمع روحانيون مبارز متشكل شده اند در ابتدا شامل ديدگاه هاي فقهي و سپس نظريه هاي سياسي و اقتصادي مي شد. اين روحانيون در سالهاي 1364 تا 1366 به تدريج از يكديگر فاصله گرفتند. مهدي كروبي، محمد موسوي خوئيني ها، محمد خاتمي و امام جماراني از جمله روحانياني بودند كه در سال 1366 با كسب اجازه از امام خميني (ره ) از جامعه روحانيت جدا شدند، در اين ميان جامعه روحانيت مبارز - با عضويت برخي چهره هاي سرشناس روحاني همچون آيت الله مهدوي كني - كه دامنه فعاليت هايش در برخي نهادهاي حكومتي گسترش بسيار داشت در فاصله انتخابات مجلس چهارم ( ) 1370 تا مجلس پنجم ( ) 1374 تسلط نسبتا مطلق خود را بر نهادهاي قضايي و قانونگذاري كشور حفظ كرد. اما تغييرات تدريجي در فضاي اجتماعي و سياسي كشور بويژه پس از شكل گيري مجلس پنجم به تدريج از قدرت و نفوذ اين تشكل سياسي - روحاني كاست. شكست كانديداي جامعه روحانيت در انتخابات رياست جمهوري اوج اين عقبنشيني بود. برخي تحليلگران شكست جامعه روحانيت مبارز را در انتخابات دوم خرداد 76 نتيجه انشعاب دوم در اين تشكل مي دانند: پيدايش كارگزاران سازندگي. حزب كارگزاران سازندگي شايد آن روز پاييزي سال 74 كه تشكلي نوپا تحت عنوان جمعي از كارگزاران سازندگي ايران با صدور بيانيه اي اعلام موجوديت كرد، كسي را گمان آن نبود كه اين تشكل بتواند چنين تاثير قابل توجهي بر ساخت قدرت در ايران بر جاي گذارد، اما گفته هاي اوليه رهبران اين تشكل (غلامحسين كرباسچي شهردار وقت تهران، محسن نوربخش رئيس بانك مركزي و عطاءالله مهاجراني معاون پارلماني رئيس جمهوري وقت ) مبني بر اعتقاد كارگزاران به منطق استدلالي، بهره گيري از ديپلماسي فعال و پويا و خروج عنصر سياست از فرايند توليد و تحولات اقتصادي چنان مقبوليتي يافت كه به زودي اقبال مردمي به شعار محوري اين تشكل تحت عنوان عزت اسلامي، تداوم سازندگي و آباداني ايران منجر به ورود 100 تن از كانديداهاي اين حزب به مجلس پنجم شد. حمايت كارگزاران سازندگي از كانديداتوري خاتمي در انتخابات 76 چنان بر بخشي از مخالفان دولت خاتمي گران آمد كه بعدها، فعالان سياسي و مطبوعات برخوردهاي قضايي با غلامحسين كرباسچي شهردار تهران و بسياري از مديران شهرداري تهران را تاوان اين حمايت خواندند. حزب كارگزاران سازندگي كه عليرغم آوازه زياد معمولا ترجيح مي دهد روزگار را به سكوت بگذراند، امسال كوشيد در حمايت از كانديداتوري خاتمي از قافله اصلاح طلبان چپ عقب نماند. شايد به همين علت بود كه پس از درج يك خبر در نشريه جام (ارگان جامعه اسلامي مهندسين ) مبني بر انتقاد غلامحسين كرباسچي از خاتمي، محمد عطريانفر عضو شوراي مركزي كارگزاران بر حمايت كارگزاران از خاتمي تاكيد كرد. جام نوشته گفته بود مي شود كرباسچي در يك محفل خصوصي با انتقاد شديد از سياست ها و عملكرد خاتمي گفته كه تمام كنش ها، سخنان و عملكرد خاتمي در چند جمله خلاصه مي شود كه هر زمان به مناسبتي يكي از آنها را مطرح مي كند. كارگزاران براي خنثي كردن اين خبر و حواشي آن مبني بر اعلام پشيماني كارگزاران از حمايت خاتمي در خرداد 76 توسط عطريانفر در روز 22 آبان ضمن تكذيب خبر جام تصريح كرد كارگزاران به هيچ وجه از انتخاب خاتمي در دوم خرداد پيشمان 76 نيستند و كساني كه اين شايعات را مطرح مي كنند مي خواهند در جبهه دوم خرداد شكاف بيندازند. و سرانجام بيانيه صادره از سوي كارگزاران در 27 فروردين مبني 80 بر اعلام حمايت از كانديداتوري خاتمي به عنوان بهترين گزينه در انتخابات 80 به تمام شايعات پيرامون اعلام مواضع كارگزاران خاتمه داد. كارگزاران سازندگي در شش سال اخير علاوه بر تاثيرگذاري بر انتخابات مجلس پنجم ورياست جمهوري هفتم، تاثير انكارناپذير ديگري هم داشتند. آنها با مطرح كردن مشي اعتدالي، بسياري از تندروهاي سياسي را به معبر اعتدال كشاندند، از جمله مي توان پيدايش حزب اعتدال و توسعه را محصول تاثيرگذاري كارگزاران بر راستگرايان دانست. حزب اعتدال و توسعه اين حزب كه امضاي كساني همچون محمدباقر نوبخت (نماينده مردم رشت در مجلس ) اكبر، تركان (وزير راه دولت هاشمي، رئيس سازمان گسترش و نوسازي صنايع ) محمدخان، (وزير اقتصاد كابينه هاشمي رفسنجاني ) و فاطمه هاشمي (دختر ارشد هاشمي رفسنجاني ) را به عنوان اعضاي موسس در پاي بيانيه اعلام موجوديت د رج كرده بود، تا چندي پيش برخلاف ديگر گروههاي سياسي، تمايل چنداني به اظهار وجود در مسائل سياسي روز را نداشت و عموما به عنوان تشكيلاتي در حاشيه، گاهي و به مناسبتي اعلام موضع مي كرد; اما موضوع انتخابات رياست جمهوري 80 پروژه اي نبود كه حزب اعتدال و توسعه بتواند يا بخواهد خود را از آن دور نگاه دارد. به همين لحاظ محمدباقر نوبخت دبيركل اين تشكيلات كه وظيفه تبيين و اعلام مواضع آن را برعهده دارد در تاريخ هشتم ارديبهشت ماه جاري در گفت وگويي با تاكيد بر اين نكته كه انتخابات رياست جمهوري موثرترين رخداد سياسي و اجتماعي كشور است تصريح كرد آقاي خاتمي به عنوان يك شخصيت ارزشمند، معتدل و قابل احترام قطعا يكي از شايستگان در مجموعه قابل انتخاب تلقي مي شود. دبيركل حزب اعتدال و توسعه در عين حال براي تاكيد بر مشي اعتدالي حزب خود افزود حزب اعتدال و توسعه براي پيشگيري از انسداد راه ورود شايستگان ضمن ترغيب همه رجال سياسي و مذهبي، اعلام حمايت خود را تا پايان قانوني مهلت معرفي كانديداها به تاخير خواهد انداخت. ادامه دارد