Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800216-51363S1

Date of Document: 2001-05-06

ملاحظاتي پيرامون توريسم طبيعت گرا و موانع آن ايران، سرزمين جاذبه هاي كم نظير طبيعت گردي توريسم در جهان امروز به عنوان گردش و تفريح مطلق تلقي نمي شود. بلكه توريسم يك صنعت است و به مانند همه صنايع، احتياج به لوازم و ابزار دارد. از سوي ديگر صنعت توريسم با صنايع، حرف و پيشه هاي متعددي پيوسته است. بنابراين توريسم همانند يك فن و صنعت اصيل براي رشد و پيشرفت، احتياج به تحقيق دارد. با توجه به اين نياز متقابل توريسم در كشور ما مي تواند منبع سرشار ارزي و درآمد غيرنفتي مهمي به شمار آيد، از طرف ديگر در اين بين فرهنگ كشور ما به ملت ها و كشورهاي ديگر شناسانده مي شود و جهانگردان واقعيت هاي جامعه ما و فرهنگ اصيل ما را به ميان مردم خود مي برند و به دور از تبليغات سوء كه امروزه عليه جمهوري اسلامي ايران وجود دارد، مردم دنيا با ما آشنا خواهند شد. در نوشتار حاضر ابتدا كلياتي را در مورد صنعت گردشگري مطرح مي كنيم، سپس به معرفي اكوتوريسم يا توريسم طبيعت گرا مي پردازيم و در انتها نيز به بررسي سرمايه هاي ايران و قطبهاي بالقوه جذب توريسم مي پردازيم. *** سهم كشورهاي درحال توسعه و به تعبير ديگر جهان سوم، تنها درصد 24 از كل درآمد جهانگردان بين المللي بوده است. در اين ميان جهانگردي در قاره آفريقا در سطح اندكي است و بخش بزرگي از خاور نزديك، آسياي مركزي و جنوب آسيا از نظر جهانگردي توسعه نيافته است. دليل عمده اي كه براي اين عدم رونق ذكر مي كنند، ناامني و بي ثباتي در مرزها و بي توجهي مديران به نقش آشكار صنعت جهانگردي در مهار بيكاري و ركود اقتصادي است. با وجودي كه كشور ما در رديف يكي ازكشور 10 جذاب دنيا قرار دارد، ولي در جذب گردشگر جزء آخرين هاست. آنچه مسلم است اين است كه ايران همچنان براي بسياري از مشتاقان زيبايي هاي طبيعي و تاريخي به دشواري دست يافتني است. يكي از مسئولين گردشگري اروپا در همايشي، اسلايدي نشان داد كه از فرم تقاضاي رواديد در يكي از سفارتخانه هاي ايران برداشته شده بود و در توضيح مي گفت: پيش روي يك خارجي كه مي خواهد به ايران بيايد پرسشنامه اي با 26 سوال مي گذارند كه بسياري از آنها بي مورد است رونق جهانگردي مناسبترين شيوه مهار بيكاري در كشور است در حالي كه ما بايد سالانه هزاران شغل جديد ايجاد كنيم. شمار جوانان بيكار دانش آموخته روبه فزوني است و اينان هرچقدر هم به فرهنگ غني خود ببالند، فراغ خاطري نخواهند داشت تا در عرصه هاي علمي و فرهنگي به شايستگي انجام وظيفه كنند. بايد توجه داشته باشيم كه جهانگردي فعاليت پيچيده اي است كه در فضاي مساعد سياسي بارور مي شود، به نظر مي رسد اكنون كليد رونق گردشگري به دست نمايندگان ششمين دوره مجلس شوراي اسلامي باشد. ايران كشوري است با مجموعه اي گسترده از منابع پراكنده ثبت نشده و در بسياري موارد روبه قهقرا كه اكوتوريسم ايران را تشكيل مي دهند. اين داشته ها طيف گوناگوني از چشم اندازهاي جغرافيايي و ذخاير طبيعي و حيات وحش را تشكيل مي دهد. در حقيقت اكوتوريسم شاخه اي از صنعت عظيم گردشگري است كه هدف گردشگر، لذت بردن از طبيعت مي باشد. با بررسي جغرافياي طبيعي ايران و هركدام از جاذبه هاي توريستي قابل سرمايه گذاري به اين نتيجه مي رسيم كه در ايران يك منبع اقتصادي كم نظير، بسيار مستعد و البته رهاشده به حال خود وجود دارد. قطعا موقعيت اكوتوريستي ايران در وهله اول ناشي از شرايط توپوگرافيكي آن در جوار منطقه پرفشار (فرابار ) جنب حاره است. به طور معمول انتظار مي رود كشورهايي كه در اين حوزه پرفشار قرار دارند، برخوردار از اقليم خشك و نيمه خشك و چشم انداز زيستي ناشي از اين پديده اقليمي باشند. اما مجموعه اي از عوامل تكتونيكي كه شامل چين خوردگي هاي دوران هاي اول و دوم و سوم زمين شناسي است، موجب شده ايران به يكي از بلندترين فلات هاي دنيا تبديل شود، در نتيجه عامل ارتفاع به شدت در تقابل با عامل عرض جغرافيايي عمل كرده و موجب شده، وضعيت طبيعي ايران تفاوت هاي بسياري با موقعيت جغرافيايي آن در كره زمين داشته باشند. دو رشته كوه مرتفع و وسيع البرز و زاگرس، با دارا بودن بيش از 30 قله بلندتر از قله هاي آمريكا و اروپا -در دل يك منطقه خشك و بياباني - مجموعه اي از چشم اندازهاي كوهستاني و جنگلي با شرايط اقليمي معتدل و حتي همراه با يخچال هاي دائمي ايجاد كرده اند. اين تنوع جغرافيايي، زمينه زيست گونه هاي بسيار متفاوت گياهي و جانوري را در ايران فراهم كرده است آن چنانكه ايران يكي از پنج كشور بهره مند از تنوع زيستي كامل و داشتن چهار فصل و زيست گونه هاي اصلي گياهي و جانوري در جهان به شمار مي آيد. وجود بزرگترين درياچه جهان در شمال كشور و 50 درياچه در داخل كشور كه از ميان آنها درياچه اروميه به عنوان يكي از 59 ذخيره زيستي كره زمين شناخته شده است. خط ساحلي 1200 كيلومتري با خليج فارس جنگل هاي انبوه شمال غرب مازندران كه آخرين بازمانده يك گونه جنگل در دنيا بوده، بيابان هاي وسيع كه در اغلب آنها ويژگي بيابان هاي دنيا از قبيل وزش بادها، حجم ماسه هاي روان، گرماي هوا در بالاترين حد ثبت شده، همه و همه گواه طبيعت غني ايران و استعداد ايران براي جذب توريسم طبيعت گرد است. ايران با دارا بودن اين شرايط مي تواند سرمايه گذاري لازم را در جهت جذب توريسم طبيعت گرد انجام دهد. به ويژه كه در بسياري از نقاط ايران منابع مورد اتكا آن چنان به وفور در دسترس است كه نياز چنداني به مضاعف سازي جاذبه ها وجود ندارد. يافته هاي پژوهشي نشان مي دهد كه برنامه ريزي توسعه گردشگري در ايران بايد با محور قرار گرفتن اكوتوريسم صورت گيرد. ولي اين بازار بزرگ گردشگري در بنابه جهان، ملاحظات مذهبي اجتماعي، اخلاقي، و سياسي در ايران قابليت رشد ندارد. تقريبا همه آنچه كه از آن به عنوان پي آمدهاي منفي توسعه گردشگري ياد مي شود، مربوط به اين شاخه از گردشگري است. چنانچه به اكوتوريسم در ايران توجه شود، فوايد زيادي دربر خواهد داشت چرا كه توريسم طبيعت گرد احتياج به هتل چند ستاره و پنج ستاره ندارد. او صرفا دامان طبيعت را انتخاب كرده و قصد دارد در طبيعت قدم بزند و در چادر استراحت كند. برآوردهاي جامعه اكوتوريسم نشان مي دهد گروهي از طبيعت گردان كه در مقطع سني كمتر از 40 سال قراردارند به دنبال ماجراجويي، ديدار از سرزمين هاي بكر و نيز ورزش هستند و گروه ديگر كه در مقطع سني 35 تاقرار 54 دارند، هدفشان لذت بردن از طبيعت و تمامي مظاهر زيباي آن است. بررسي هايي كه درباره اكوتوريسم در آمريكاي شمالي انجام شده، نشان مي دهد طبيعت گردان در هر سفر خود معادل هزار تادلار 1500 پول خرج مي كنند. *** يكي از جنبه هاي اكوتوريسم ايران، بيابان هاي ايران است كه در ادامه به بررسي آن مي پردازيم. به تصريح شماري از استادان جغرافياي دانشگاه تهران، قطب حرارتي كره زمين، كوير شهداد كرمان است و براساس يكي از تحقيقات موجود گرماي حدود 70 درجه در اين منطقه ثبت گرديده است. گذشته از وسعت كم نظير كه موجب مي شود بيابان هاي ايران در شمار چهار بيابان نخست دنيا قرار گيرند، عوامل جغرافيايي گوناگوني موجب شده است بيابان هاي ايران به عنوان جاذبه هاي سياحتي نسبت به همگنان خود در ساير نقاط جهان، موقعيت ممتازتري داشته باشد. - 1 در بخش مركزي اين بيابان ها اغلب حوضه آبريز حوزه هاي هيدرولوژيك بسيار وسيعي است در نتيجه وجود نواحي باتلاقي متعددي در بيابان هاي ايران تنوع طبيعي اين مناطق را افزايش داده است. - 2 عوامل پيچيده اقليمي موجب شده است تا بيابان هاي ما گرم تر از ديگر نواحي دنيا باشند. - 3 تنها منطقه خالي از حيات كره زمين در كوير لوت قرار دارد. در اين منطقه با طول 100 و عرض كيلومتر 50 نه تنها هيچ اثري از حيات گياهي و جانوري به چشم نمي خورد. بلكه هيچ نشانه اي از وجود باكتري نيز ديده نمي شود. آنچنان كه گروههاي مطالعاتي كه مدتي در اين منطقه به سر برده اند، مي گويند: مواد غذايي كه به صورت استريل وارد محيط شده است هرگز فاسد نمي شود. درواقع اين بخش از كوير، شعبه اي از كره ماه بر روي زمين است! - 4 عوارض جغرافيايي كم نظيري چون شهر خيالي لوت درياچه نمك، ياردانگ ها و.. جاذبه هاي بياباني ايران هستند. - 5 حيات جانوري بيابانهاي ايران نيز كم نظير كه است از ميان جانوران آن مي توان به گربه شني و كاراكال اشاره كرد. - 6 بازسازي مسير سفر ماركوپولو كه از داخل بيابانهاي ايران گذشته است، براي بسياري از طبيعت گردان مي تواند داراي جاذبه باشد. فعال شدن مدارس و دانشگاهها در زمينه توجه به بيابان، موجب تحرك اقتصادي در معيشت ساكنان نواحي حاشيه اي بيابان مي شود. كشور كوچكي همچون تونس كه مساحت بيابان هاي آن از 5 درصد بيابان هاي ايران كمتر است و با توجه به ساحلي بودن اين كشور اصولا از بيابانهاي نيمه خشك محسوب مي شوند سالانه حدودميليارد 3 دلار درآمدزايي از توريسم دارد. *** در پايان به عواملي كه در عدم گسترش بيابانگردي نقش داشته اند اشاره مي كنيم: - 1 معرفي جاذبه هايي چون شهر خيالي لوت مسير ماركوپولو ناصرخسرو، آلفونس گابريل و قطب حرارتي كره زمين، نيازمند تبليغات گسترده بين المللي است كه در اين زمينه كاري انجام نشده است. - 2 امكانات لازم براي برگزاري گشت هاي كاروان رو بياباني فراهم نيست و شغل شترباني تقريبا منسوخ شده است. - 3 براي بيابانگردي در ايران حتي يك جزوه يا نقشه وجود ندارد. - 4 رشته هاي ورزشي جذابي چون اسكي روي تپه هاي ماسه اي قايقراني بادي در اتومبيل راني بيابان، و موتورسواري در بيابان هنوز در ايران معرفي نشده اند. اميرحسين آورند