Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800208-51280S10

Date of Document: 2001-04-28

وزارت تشكيل جهادكشاورزي فرصت ها و تهديدها اشاره: در ادامه قانون برنامه ودر ماده 2 به منظور تقويت اعمال حاكميت و نظارت دولت و فراهم نمودن زمينه توسعه مشاركت مردم، بخش خصوصي و بخش تعاوني در اداره امور، تعيين دقيق وظايف واحدهاي ملي و استاني وتجميع وزارت خانه ها پيش بيني شده است. در اجراي اين مواد، لايحه اي تقديم مجلس شوراي اسلامي شد و بر اساس آن مجلس، ادغام وزارتخانه هاي جهادسازندگي و كشاورزي و نيز صنايع و معادن و فلزات را در دستور كار خود قرار داد و به تصويب رساند. سوال اساسي اين است كه با توجه به هدف اصلي برنامه سوم از تجميع وزارتخانه ها، چه راهبردي بايد اتخاذ شود تا به اين هدف اصلي يعني كوچك سازي دولت، واگذاري امور به بخش هاي تعاوني و خصوصي وكاهش تصدي گري دولت دست؟ يافت در اين مقاله سعي بر اين است كه با توجه به ادغام وزارتخانه هاي جهادسازندگي و كشاورزي و تشكيل وزارت جهادكشاورزي به اين موضوع پرداخته شود و فرصت هايي كه براي دستيابي به اين هدف نهايي وجود دارد و موانع و مشكلاتي كه بر سر راه رسيدن به اين هدف قرار دارد، مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد و سرانجام راهبردي براي دستيابي به كوچك سازي دولت پيشنهاد شود. بابهره برداري از فرصت هايي كه در شرايط فعلي و در آستانه تشكيل وزارت جديد جهادكشاورزي در پيش رو است، مي توان اين تغيير را در جهت مناسب به پيش برد و از آن حداكثر استفاده را از نمود اين رو شناخت فرصت هاي موجود از اهميت ويژه اي برخوردار است. الف - تحول اداري براي دستيابي به تحول اداري، مطالعات واقدامات چندين ساله اي انجام گرفته و زمان و هزينه هاي زيادي صرف شده است. پس بايد از فرصت پيش آمده براي چنين تحولي استفاده كرد و براي دستيابي به اهداف اصلي تحول تلاش كرد. دولت بايد از شرايط موجود براي كوچك كردن بخش كشاورزي و بر عهده گرفتن نظارت و برنامه ريزي به جاي اقدام هاي مستقيم و عملياتي نهايت استفاده را ببرد. توجه به اين نكته مهم است كه بخش گسترده كشاورزي امور مختلفي را مانند گوشت و مواد پروتئيني، مواد لبني، فرآورده هاي زراعي همچون برنج، گندم وجو، جنگلها و مراتع كشور، فرآورده هاي باغي و دام و آبزيان بر عهده دارد. بنابراين اصلاح ساختار بخش كشاورزي به معني اصلاح بخش بزرگي از ساختار دولت است. وزارت جديد اكنون در برابر آزمون بزرگي قرار دارد: از فرصت به دست آمده چگونه استفاده كند تا به بهره وري هر چه بيشتر اين بخش عظيم اقتصادي كشور؟ بينجامد پيروزي در اين عرصه، پيروزي بزرگ و شكست نيز شكست سختي محسوب مي شود. از اين رو فرصت به دست آمده براي تحول اداري وواگذاري امور به مردم و كارآمدتر كردن بخش كشاورزي از اهميت ويژه اي برخوردار است. ب - الگوسازي فرصت ديگري كه در پيش روست، ايجاد وزارتي به عنوان الگو و نماد وزارتخانه دولت جمهوري اسلامي ايران است. اگر بتوان از اين فرصت به گونه اي بهره جست كه وزارت نمونه و الگويي ايجاد كرد، به تحولي ژرف و بزرگ در ساختار دولت و به نقطه عطفي در تحول اداري دست يافته ايم. اين وزارت بايد تمام آرمان هاي جمهوري اسلامي را در زمينه دستگاه هاي دولتي دربرداشته باشد; با حداقل امكانات (از قبيل منابع انساني، اعتبارات مالي و تجهيزات فني ) حداكثر بازدهي را دارا باشد; سيستم ها و روش هاي منظمي براي اجراي فعاليت ها داشته باشد; حداكثر استفاده رااز فناوري اطلاعات و نرم افزارهاو سخت افزارهاي رايانه اي ببرد و در انجام دادن فعاليت هاي بدون كاغذ پيشرو باشد و در اين زمينه داراي نظام اطلاعات مديريت مناسب باشد; بيشترين جلب مشاركت مردمي را دارا باشد; نظام مناسب پاسخگويي به مردم را داشته باشد وداراي بيشترين نظارت و برنامه ريزي بدون دخالت مستقيم در امور توليدي باشد. اجازه رقابت سازنده رابه توليدكنندگان بدهد و زمينه لازم را براي ايجاد چنين فرصتي براي توليدكنندگان فراهم آورد; از گردش كارهاي ساده و روان برخوردار باشد; اثري از فساد اداري در آن وجود نداشته باشد. تنها در چنين وضعي است كه مي توان اين وزارتخانه را به عنوان الگو و سرمشق ساير دستگاه هاي دولتي انگاشت و براي تحول اداري در همه دستگاه هاي دولتي از آن الگوبرداري كرد. تهديدها در مقابل فرصت هاي موجود، تهديدهايي نيز براي اصلاح نظام اداري در بخش كشاورزي وجود دارد. اين تهديدها مي تواند موانعي براي چنين اصلاحي باشد. اگر تهديدها به درستي مورد شناسايي قرار گيرد و از آن استفاده چه گردد، بسا اين تهديدها به فرصت تبديل شود يا اينكه مهار و پايش ( كنترل ) گردد. الف - تله وضع موجود اگر با موضوع ادغام دو وزارت به عنوان جمع جبري دو پديده نگريسته شود، حاكميت وضع موجود ادامه مي يابد و شيوه اي مكانيستي كه اجزا را حفظ مي كند و فقط با يكديگر تركيب مي كند اتخاذ مي شود و به تحول بنيادي در وضع موجود بخش كشاورزي پرداخته نمي شود. در اين صورت فقط تجمع دو وزارتخانه صورت مي گيرد و نه تحول اداري. اگر فقط ادغام چند معاونت كه در حال حاضر در هر يك از وزارتخانه ها وجود دارد، انجام شود معاونت هاي جديدي از جمع آنها حاصل شود، به هدف اصلي يعني واگذاري و تفويض امور، كوچك سازي دولت، تمركز دولت بر نظارت و برنامه ريزي و تصدي گري، دست نخواهيم يافت. حفظ زيربناهاي وضع موجود و تغيير مديريت ها و تجميع معاونت ها، ريشه اصلي مشكلات را حل نخواهد كرد. مشكل اصلي در نگرش هايمان نسبت به وظايف دولت نهفته است. اگر وظيفه دولت را در امور توليدي فقط در حد برنامه ريزي و نظارت و تشويق سرمايه گذاري در امور توليدي و حمايت همه جانبه از توليدكنندگان و مصرف كنندگان بدانيم، بايد نظامي را ايجاد كنيم كه در همين چارچوب فعاليت كند; نه بيشتر و نه كمتر. اگر وضع موجود با اندكي تغيير در تشكيلات و تجميع تشكيلات دو وزارتخانه با يكديگر، ادامه يابد، ممكن است هدف اصلي كه تحول و تغيير اساسي است و اساسا ادغام به همين دليل به وقوع پيوسته است مورد فراموشي قرار گيرد. از اين رو اين تهديد را تله وضع موجود كه ممكن است ما را براي هميشه اسير و گرفتار خود سازد، نام نهاده ايم. ب - انتظارات افراد يكي از عواملي كه به گستردگي بي رويه تشكيلات در نظام دولتي مي انجامد، برآورده ساختن انتظارات افرادي است كه خود را براي تصدي مسئوليت هاي مختلف ذي صلاح مي دانند و تمايل دارند از توان و استعداد آنها در بخش دولتي استفاده شود. اكنون تشكيلات جديد وزارت جهاد كشاورزي داراي افراد زيادي است كه هر كدام از آنها به دليل تجارب فراوان مديريتي و توان زياد، امكان بر عهده گرفتن مسئوليت ها را دارند. طبيعي است كه اين افراد با توجه به سوابق زياد و توان بالايي كه دارند، انتظار دارند تا در سطوح مديريتي مختلف گمارده شوند. اگر اين عامل به خوبي مورد توجه قرار نگيرد منجر به افزايش سطوح مديريتي و به تبع آن افزايش موسسات، مراكز و واحدهاي سازماني مختلف و سرانجام افزايش پست هاي سازماني خواهد شد. يكي از دلايلي كه ادغام ها دوباره به تفكيك ها منجر مي شود، همين تعدد مراكز و موسسات تحت پوشش يك دستگاه است. از دلايل تعدد مراكز و موسسات نيز ايجاد موسسات يا حفظ آن ها به دليل استفاده از افرادي است كه توان تصدي مسئوليت ها را دارند. فشارهاي جانبي ساير مراجع قدرت براي به كارگيري برخي از افراد نيز مزيد بر علت است. چگونه مي توان از يك سو از اين فشارها كاست و از سويي ديگر از توان مديريتي اين منابع كارآمد كه در هر دو تشكيلات سابق جهاد و كشاورزي وجود دارد، استفاده مطلوب نمود و در عين حال به گستردگي تشكيلاتي دامن؟ نزد طرحي نو دراندازيم چگونه مي توان به گونه اي عمل نمود كه هم انتظارات افراد براي تصدي مشاغل در حد مسئوليت هاي فعلي ايشان برآورده شود و هم تشكيلات به صورت بي رويه گسترش؟ نيابد هم به اهداف اصلي قانون ايجاد تشكيلات وزارت جهاد كشاورزي يعني كوچك سازي و تولي گري به جاي تصدي گري و كارآمدتر شدن دولت دست يافت و هم به دنبال آن وضع موجود به خوبي اداره شود و خللي در آن پيش؟ نيايد هم با تاني و حوصله براي ايجاد تشكيلاتي نوين، پويا، كوچك، كارآمد و متناسب با فناوري روز برنامه ريزي كرد و هم فرصت را براي پذيرش افراد نسبت به تغيير و تحول از دست؟ نداد هم وضع موجود به خوبي اداره شود و هم اسير اداره وضع موجود و جلوگيري از تغيير و تحول؟ نگرديد اگر وضع موجود را حفظ كنيم يعني هر دو وزارتخانه به فعاليت هاي جاري خود بپردازند، در اداره امور خللي ايجاد نمي شود، به انتظارات افراد مبني بر ادامه مسئوليت فعلي پاسخ مثبت داده مي شود و همه جنبه هاي انساني كه در هر تغيير و دگرگوني ممكن است با آن مواجه شويم، لحاظ مي گردد. ولي بايد در كنار اداره وضع موجود، با كاركناني در حدود درصد 20 مجموع تعداد كاركنان دو وزارتخانه سابق وزارت جديدي بنا نهاد كه تمامي ويژگي هاي مورد نظر از قبيل كوچك بودن، استفاده بهينه از منابع انساني، استفاده از فناوري اطلاعات، داشتن سيستم هاي گردش كاري ساده و روان، پاسخگو بودن و تمركز به جنبه هاي نظارتي و برنامه ريزي را دارا باشد. با استفاده از بخش كوچكي از نيروهاي اين دو وزارت اين كار مستلزم صرف وقت و زمان است و برنامه اي - 3 5 ساله را مي طلبد كه به استفاده از متخصصان دانش مديريت از بيرون و مديران مجرب در درون وزارت نياز دارد. به تدريج و پس از گذشت چند سال، زمينه هاي لازم براي كم كردن منابع انساني وزارتخانه هاي موجود فراهم مي آيد. در كنار آن وزارت جديدي ايجاد شده كه بهترين منابع انساني را از هر نظر، جذب كرده و در عين حال كمترين منابع انساني را داراست. آموزش لازم را به منابع انساني جذب شده در بدو خدمت ارائه داده است. پرداخت هاي مالي مناسبي را براي نگهداري منابع انساني كارآمد در نظر گرفته است. ساختار تشكيلاتي مناسبي كه فقط به برنامه ريزي و نظارت امور كشاورزي مي پردازد ايجاد كرده است. از فناوري اطلاعات، نرم افزارها و سخت افزارهاي رايانه اي نهايت استفاده را كرده است. مسئوليت پذيري و پاسخگويي به معناي واقعي وجود دارد و وزارت جديد در مقابل هرگونه برنامه ريزي مربوط به حوزه بخش كشاورزي، پاسخگو است و آن را به ساير دستگاه ها نسبت نمي دهد. براي بهره وري شاخص هايي را، تهيه و نسبت هاي بهره وري را مرتبااندازه گيري مي كند و رشد اين نسبت ها را مورد توجه قرار مي دهد. فعاليت هاي اقتصادي را در بخش هاي خصوصي و تعاوني به گونه اي سازماندهي كرده است كه ضمن ايجاد رقابت سالم و سازنده در بخش هاي توليدي از ساز و كارهاي لازم در جهت جلوگيري از اجحاف و سوءاستفاده برخوردار است. سرانجام اينكه وزارت جديد تمامي آنچه را كه مورد نظر يك دستگاه اداري مطلوب است، با استفاده از تجارب ساير كشورها و متخصصان و نخبگان داخلي فراهم مي آورد. پس از گذشت چند سال و با يك برنامه ريزي دقيق و حساب شده، هم وزارت جديد ايجاد مي شود و هم آنچه كه در حال حاضر موجود است، به تدريج كمرنگ تر شده و منابع انساني و امكانات آن هم به نحو مطلوبي، در بخش خصوصي و تعاوني سازماندهي مي شود. در مجموع بايد در كنار دو وزارتخانه فعلي كه به اداره امور جاري مي پردازند، وزارتخانه جديدي ايجاد كرد كه مستقل از اين دو و داراي ويژگي هاي ذيل باشد: - 1 تولي گري بجاي تصدي گري. - 2 سياست هاي تشويقي در زمينه توليدات اموركشاورزي از طريق اعطاي تسهيلات و ترويج يافته هاي پژوهشي. - 3 تكيه بر سيستم هاي اداري پيشرفته با تاكيد بر منابع انساني كارآمد و برجسته كه براساس نظام پرداخت مناسبي فعاليت مي كنند. - 4 ساختارهاي موثر با استفاده از فناوري اطلاعات و استفاده از نرم افزارها و سخت افزارها. حذف وزارتخانه هاي موجود به تدريج و به مرور زمان، از طريق اعطاي اولويت هاي واگذاري و امكانات توليدي، بازخريدي و بازنشستگي اختياري، صورت مي گيرد. در اين صورت هم بر نيازها و انتظارات منابع انساني موجود در زمينه حفظ پست هاي تشكيلاتي پاسخ گفته شده، هم اداره امور جاري با اخلال مواجه نمي شود و هم وضعيت مطلوب تحت تاثير سيستم ها و سازوكارهاي موجود قرار نمي گيرد. مجتبي رجب بيگي و عبدالرضا ميرزايي