Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800206-51271S1

Date of Document: 2001-04-26

جايگاه ايران در علوم و تحقيقات جهاني (بخش آخر )سهم اعتبارات تحقيقاتي در ايران اشاره: در بخش نخست مقاله جايگاه ايران در علوم و تحقيقات جهاني ابتدا، به نقش اقتصاد در روند جهاني شدن اشاره و همچنين مطرح گرديد كه اگر ايران مي خواهد جايگاه شايسته اي در نظام جهاني بدست بياورد، بايد در علوم و تحقيقات جايگاه شايسته اي به خود اختصاص دهد، اين جايگاه در حال حاضر با شاخص بودجه تحقيقاتي در ايران مورد بررسي واقع شد، در بخش پاياني اين مقاله شاخص هاي ديگري چون ميزان پژوهشگران، نسبت پژوهشگران به جمعيت كشور، نسبت اعتبارات تحقيقات دانشگاهي به كل اعتبارات تحقيقات و... مورد بررسي قرار مي گيرد. گروه انديشه بايد خاطرنشان كرد كه سهم اعتبارات تحقيقاتي از توليد ناخالص داخلي در ايران در بهترين حالت از نيم درصد فراتر در نمي رود حالي كه اين سهم در سال 1989 در ايالات متحده 2درصد /آمريكا 82 ودر ژاپن درسال 1992 /3 43 درصد بوده است. طبق آمار و ارقام موجود نسبت بودجه تحقيق و توسعه به توليد نا خالص داخلي در ايران 32 صدم درصدبوده است كه معادل يك سوم كشورهاي در حال توسعه و در واقع از كليه مناطق جهان به جز آفريقا كمتر است. بازده سرمايه گذاري در امر تحقيقات در ايران نيز علاوه بر سهم اندك بودجه تحقيقاتي درسال 72درصدبوده 1377 است. يعني حدود يك چهارم بودجه هزينه شده مي باشد. ( ) 12 از شاخص هاي ديگري كه مي توان به وسيله آن وضعيت علم و تحقيقات را در يك كشور سنجيد، ميزان پژوهشگران آن كشور مي باشد. در جدول زير نسبت پژوهشگران به جمعيت يك كشور در يك ميليون نفر را بررسي مي كنيم. نسبت پژوهشگران به جمعيت كشور در ايران در مقايسه با نقاط مختلف جهان و كشورهاي مختلف به غير از آفريقا پايين ترين سطح را دارد، هر چند كه در سالهاي اخير اين نسبت افزايش يافته است. در ايران 70 درصد پژوهشگران و محققين در دانشگاهها فعاليت مي كنند، ولي در تخصيص بودجه در امر تحقيقات اين مهم مورد توجه قرار نمي گيرد، به طوري كه در جدول زير مشاهده مي شود اين رقم در بهترين حالت هم درصد 30به بودجه تحقيقات نمي رسد. اگر بخواهيم نسبت هزينه آموزش عالي توليد نا خالص داخلي ايران را با كانادا مقايسه نماييم در ايران صدم 56از درصد نمي گذرد در حالي كه در كانادا درصد 2مي باشد. در ايران نسبت بودجه آموزش عالي به كل بودجه /2 75دولت درصد مي باشد كه رقم بسيار ناچيزي را نشان مي دهد. ( ) 15 يكي ديگر از شاخص هاي اندازه گيري سطح علم دريك كشور نسبت استاد به دانشجو مي باشد. در جدول شماره 6 اين نسبت را بررسي مي كنيم. بين هزينه هاي تحقيقاتي و رشد اقتصادي رابطه مثبت وجود دارد بنابراين سرمايه گذاري در بخش تحقيقات از هزينه هاي بنيادي وبسيار مهم جهت دستيابي به رشد و توسعه بوده و از اصلي ترين عوامل توسعه خوداتكا محسوب مي شود، به شرط اينكه مديريت صحيحي بر آن اعمال شده تا هم عرضه و هم طرف تقاضاي تحقيقات به خوبي اداره شود. ازجمله عوامل موثر بر سرمايه گذاري وتقاضاي تحقيقات در يك كشور مي توان به مواردي همچون تقاضا براي تكنولوژي، سطح توسعه اقتصادي، نظام اطلاعاتي، ساختار اقتصادي، منابع مالي، سرمايه انساني و ثبات سياسي و اقتصادي اشاره كرد. يكي از شاخص هاي مهم جهت تعيين پيشرفت كشورها در جهان امروزه ميزان اهميت سرمايه گذاري در بخش تحقيق و توسعه مي باشد. ( ) 17 با توجه به جايگاه ايران در اين خصوص كه از طريق آمار و ارقام به خوبي مشخص گرديد و مشاهده نموديم كه چه ميزان از سطح جهاني وحتي كشورهاي درحال توسعه عقبتر هستيم و نيز اينكه امروزه فن آوري و تحقيقات به نوعي موازنه قدرت تبديل شده است، ما براي رشد علمي، چاره اي جز پذيرش شاخصهاي متعارف علوم و تحقيقات نداريم و نيز چاره اي نداريم جز اين كه شهامت پيدا كنيم كه بر مبناي اين شاخصها به اشتباههاي اساسي در برنامه ريزي تحقيقات كشور اقرار كنيم و در جبران آن بكوشيم. ( ) 18 در دنياي جهاني شده اگر مي خواهيم از فرصت ها استفاده نماييم مي بايست مشكلات بر سر راه تحقيقات را بيابيم، در اين جا ما مي توانيم به مشكلات زير كه بر سر راه تحقيقات خودنمايي مي كنند اشاره نماييم: - 1 عدم جايگاه مناسب اعتبارات تحقيقاتي در بودجه عمومي دولت و در توليد ناخالص ملي - 2 كمبود نيروي كار تحقيقاتي - 3 مصرف بودجه تحقيقات در موارد غيرپژوهشي در دستگاههاي اجرايي - 4 عدم ارتباط بين واحدهاي پژوهش با دستگاههاي اجرايي - 5 مشخص نبودن جايگاه بخش خصوصي درتحقيقات و عدم حمايت از اين بخش در نتيجه فقدان مشاركت لازم توسط اين بخش ( ) 19 راهكارهايي را كه مي توان به وسيله آن اين وضعيت را بسامان نماييم در موارد زير خلاصه مي كنيم - 1 گسترش ارتباطات، حذف موانع در انتقال اطلاعات به داخل كشور لازمه هماهنگي با تحقيقات جهاني مي باشد- 2 افزايش فرصت هاي مطالعاتي براي پژوهشگران دانشگاهي -تامين 3 تسهيلات لازم براي دريافت تازه هاي علمي و پژوهش با محتواي لازم در زمان مناسب- 4 ايجاد ارتباطات مستحكم با مجامع بين المللي، ايجاد پروژه هاي تحقيقاتي مشترك و دسترسي به بانك هاي اطلاعاتي جهاني ( - 205 افزايش سهم بودجه تحقيقاتي و انجام مديريت صحيح در تخصيص آن بر بخش هاي مختلف - 6 افزايش تعداد پژوهشگران و آموزش روش هاي پژوهشي نوين و بكارگيري آنان به صورت تخصصي - 7 عدم كارشكني بر سر راه محققين و همكاري مناسب با مبتكرين، مخترعين و نوآوران - 8 به كار گماري مديريت آشنا به امر پژوهش وتحقيقات و عدم استفاده از افراد نامناسب و ناآشنا و مديريت سليقه اي در اين بخش. نتيجه گيري اگر جهاني شدن به معني از بين رفتن افق هاي گوناگون هنرها، آداب و سنن باشد، ما با وحشتناكترين فاجعه بشري مواجهيم، اما اگر جهاني شدن به معني فراهم آوردن راههاي هم سنخي و همدلي باشد، بايدآنرا دستاوردي عزيز و شريف براي انسان معاصر دانست، جهاني شدن اگر صرفا در سطح مبادلات اطلاعات باشد ومحصول جهاني شدن سرعت دستيابي به مواد مصرفي و يا مواد لازم براي توليدات صنعتي باشد، نبايد منتظر آينده درخشاني براي آدميزاد بود. ( ) 21 اگر قدرت هاي غالب و قادر موفق نشوند كه تنها فهم و سليقه و عقيده خود را به جهان عرضه كنند، فاجعه اي عظيم حيات بشري را تهديد مي كند. زيرا شادابي و نشاط فرهنگ جهاني در تنوع و گوناگوني آن است. ( ) 22 در روند جهاني شدن 4 گزينه پيش روي ما مي باشد: - 1 برخورد انزواگرايانه - 2 برخورد منفعلانه - 3 برخورد تهاجمي - 4 برخورد فعال سه گزينه اول به هيچ روي نمي تواند راه حل مناسبي باشد; با برخورد انزواگرايانه در دنياي جهاني شده حل خواهيم شد. با برخورد منفعلانه به دنباله روي قدرتهاي تاثيرگذاري مي پردازيم و نيز با برخورد تهاجمي، واقع نگري را در نظر نگرفته، خود را با نيروي عظيم جهاني مواجه خواهيم نمود كه تاب مقابله در برابر آن را نخواهيم داشت. برخورد فعال با روند جهاني شدن بايد چهارچوب نگرش و راهبرد حاكم در تدوين و اجراي سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران را شكل دهد كه مي بايست دو هدف را دنبال نمود- 1 ثبيت جايگاه فعلي ايران - 2 دستيابي به حقوق و جايگاه مناسب ايران. ( ) 23 براي اينكه تمامي ابعاد جهاني سازي را مورد توجه قرار دهد، بايستي فعالانه تصميم گيري نمايد تا اينكه به دنبال كشورهاي جهان باشد. ( ) 24 ايران خواسته يا ناخواسته اين چالش را پيش رو دارد (جهاني شدن ) و لذا در مسايل فرهنگي، تبليغاتي و محصولات فكري و نظري كه عرضه مي كنيم بايد بدانيم ما در صحنه رقابت جهاني هستيم. در بحث جهاني شدن دورنماي جهان فردا اين چنين است، جهاني با يك قانون عام با يك بازار بزرگ، فرهنگ هاي شبيه به هم، الگوهاي جهاني و حتي نحوه فكر كردن مشابه، قضاوت مشابه و... مطرح است. ( ) 25 گفته مي شود جهاني شدن دو وجه غالب دارد كه عبارتند از: وجه اقتصادي و وجه فرهنگي. در وجه اقتصادي سرمايه داري نوع غربي برجهان سايه خواهد افكند و در وجه فرهنگي نيز بسياري از شاخص هاي فرهنگ غرب مثل دموكراسي و حقوق بشر جاي ارزش هاي ديگر را مي گيرند. ( ) 26 ما نمي توانيم در برابر اين تحولات جهاني چشم خود را ببنديم وبپذيريم كه جهاني شدن هرگز تحقق نخواهد يافت. اگر جهاني شدن دور از دسترس هم باشد، نوعي جهانشمولي در بخش اقتصاد، فرهنگ، تكنولوژي، مسايل نظامي و زيست محيطي هم اكنون وجود دارد. بي ترديد حركت به سمت جهاني شدن، چالشها و فرصت هاي جديدي را پيش روي ما گذاشته است. در اين چالش ها هرچه قدرت ما بيشترباشد، در شرايط جهان فردا كمتر متضرر مي شويم و يا حتي ممكن است سود ببريم. هرچه ضعيف تر باشيم بلعيده مي شويم. بي شك يك كشور كوچك و ضعيف در دنياي فردا بلعيده مي شود و در همه صحنه ها بازنده خواهد بود و قدرتهاي مسلط قوي همه چيز را به نفع خود تغيير مسير خواهند داد. اگر فردا ما نتوانيم به صورت علمي و برنامه ريزي شده در صحنه جهاني رقابت كنيم، اگر نتوانيم در بازار جهاني حضور پيدا كنيم، ما بازنده ايم، نه تنها بازنده در صنعت و تكنولوژي حتي در صحنه اداره جامعه و حكومت. ( ) 27 جواد سوري پانوشتها: ) 12 غلامرضا خوش فر بررسي تحقيق و مراكز تحقيقاتي در توسعه اقتصادي - اجتماعي - 13 رهيافت 1375 شماره 15 - 14 مجلس و پژوهش در جايگاه و كاركرد تحقيقات در برنامه اول و دوم - 15 حميدرضا جانعليزاده در جايگاه علم و تكنولوژي ايران در مقايسه با 39 كشور جهان خلاصه مقالات نخستين سمينار آموزش عالي درايران 1375 - 16 منبع پيشين - 17 مجلس و پژوهش جايگاه و كاركرد تحقيقات در برنامه اول و دوم - 18 دكتر رضا منصوري آسيبشناسي فرايند علوم و تحقيقات در ايران همشهري 6 اسفند 1379 - 19 مجلس و پژوهش شماره 28 مهر و آبان 1378 - 20 پيك آموزش عالي شهريور و مهر 1376 ص 124 ) 21 محمد جواد فريدزاده پيشنهاد ايران امروز براي عصر جهاني شدن همشهري 25 آبان 1378 ) 22 منبع پيشين ) 23 علي مزروعي روند جهاني شدن و جايگاه ما صبح امروز 1378 26 مهر ) 24 بررسي طرح جهاني سازي و عواقب آن بولتن شماره 163 امور خبري برون مرزي صدا و سيما ) 25 گفت وگو با دكتر حسن روحاني جهاني شدن و ناكارآمديهاي نظام /8/79 29 ايران ) 26 مهدي مظفري تمدن سترگ: سرمايه جهاني ومعيارهاي جديد تمدن فصلنامه سياست خارجي سال چهاردهم پاييز 1379 صص 665662 ) 27 گفت وگو با دكتر حسن روحاني جهاني شدن و ناكارآمديهاي نظام