Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800205-51261S1

Date of Document: 2001-04-25

بحثي پيرامون جهاني شدن جايگاه ايران در علوم و تحقيقات جهاني اشاره برخي نظريه پردازان، جهاني شدن ويكپارچگي جهاني را مفهومي تام و جديد مي دانند كه پاياني است بر نهادها به ويژه نهاد دولت - ملت، براساس فرايند اقتصادي. برخي ديگر كه در زمره شكاكان نسبت به پديده روبه گسترش يكپارچگي جهاني اند معتقدند يكپارچگي جهاني يك ايدئولوژي است مانند ليبراليسم و براي نهادينه كردن ايدئولوژي اقتصاد مبتني بر بازار مطرح شده است. برخي نيز چون گيدنز در تمايز با دوديدگاه فوق يكپارچگي جهاني را بسط، گسترش و دنباله آنچه درگذشته وجود داشته است نمي داند بلكه آن را پديده اي تلقي مي كند كه به نحوي بنيادي و جديد است كه لزوما نهادهاي گذشته را از بين نمي برد بلكه مي تواند مقوم آنها نيز باشد. نويسنده مقاله زير با اين سوال با توجه به نهاد علم چون دانشگاه و تحقيقات علمي، وضعيت ايران را درموقعيت كنوني جهاني شدن بررسي مي كند و بطور كلي معتقد است با تقويت بنيه علمي بايد هر چه زودتر جايگاه خود را درنظم جهاني تثبيت كنيم. گروه انديشه فن آوريهاي جديد اطلاعاتي و ارتباطي راههايي را براي همكاريهاي بيشتر پديد آورده است. راههايي براي بالا بردن حداكثر سود از طريق ورود به بازارهاي خارجي و همين طور دادن اجازه به كشورها تا جهاني سازي رادر بعد استراتژيكي آن براي توسعه اقتصادي و سياسي خود بررسي كنند. ( ) 1 هرچند پديده جهاني شدن اقتصاد، توسعه و سلطه يك نظام توليدي اقتصادي در جوامع مختلف جهان است، اما اين نظام قائم به يك كشور و يا يك منبع قدرت اقتصادي - سياسي نبوده و بيشتر تحت تاثير قوي ترين و موثرترين واحدهاي اقتصادي سياسي در جامعه جهاني است. ( ) 2 آنها كه مي خواهند در شكل گيري اين پديده موثر باشند. چاره اي جز توانمند شدن و قدرتمند شدن ندارند، دراين ميان جمهوري اسلامي ايران مستثني نيست. در اين روند بايد از برخورد منفعلانه بپرهيزد و با ورود به بازي سازماني - اقتصادي جهاني خود را با منطق بازي آنها آشنا سازد، از طرف ديگر، بايد اقتصاد داخلي را هر چه بيشتر آماده پذيرش رقابت در سطح جهاني سازد و از سياست هاي تعلل آميز پرهيز كند. ايران ضرورتا با روند جهاني شدن مواجه خواهد گشت، هر چه فرصت از دست برود، شرايط براي تطبيق سخت تر خواهد شد. ( ) 3 ممالك در حال توسعه به دليل مواجهه با كمبود منابع و مشكلات توسعه تاثيرپذيري بيشتري از چرخه جهاني شدن دارند و اغلب مجبور به تقبل هزينه هاي بيشتري هستند. ايران در گروه كشورهاي متوسط جاي دارد. كشورهاي متوسط معمولا نمي توانندبه تنهايي روند تحولات بين المللي را تحت الشعاع قرار دهند. اما اقدام جمعي اين كشورها منشا اثرات چشمگيري خواهد بود. ( ) 4 كشور ما براي اينكه بتواند بر روند تحولات جهاني از جمله جهاني شدن تاثيرگذار باشد، مي بايستي با كمك ديگر كشورهاي در حال توسعه از طريق اقدامات جمعي در غالب سازمانهاي مختلف به اين امر مبادرت ورزد. در عرصه جهاني شدن اقتصاد ايران مي بايست از سياست هاي درونگرا و سياست جايگزين واردات، بپرهيزد و سياست اقتصادي برونگرا (توسعه صادرات ) را در پيش گيرد و كلا در تدوين استراتژي و سياست گذاريهاي اقتصادي مي بايست برونگرايي مدنظر قرار گيرد. در نتيجه سياست هاي درونگرايي سهم ايران در جهاني شدن اقتصاد از حيث صادرات غيرنفتي، جذب سرمايه گذاري خارجي و توريسم خارجي در مقايسه با كشورهاي همجوار و نيمه صنعتي جنوب شرق آسيا به مرز بحراني رسيده است. ( ) 5 جهاني شدن اقتصاد همراه با تحولات ديگر جهاني و منطقه اي فضاي خاصي را براي قدرتهاي منطقه اي از جمله ايران فراهم آورده است كه چنانچه آنها را جدي بگيريم و به عنوان يك واقعيت بپذيريم مي توانيم از آنها بهره مند شويم. از جمله امكان ورود و بازيگري ايران در عرصه مناسبات مربوط به فن آوري اطلاعات هر چند اين پديده مخاطراتي دارد كه با اتخاذ تدابيري بايد اين گونه خطرها به حداقل برسد. در اين خصوص مي بايست سياست هاي زيرا را اتخاذ نماييم: - 1 احتراز از تناقض در سياست گذاري - 2 ايجاد فضاي مناسب اقتصادي و ايجاد سازگاري بين سياست هاي كلان اقتصادي داخلي و بين المللي. - 3 فراهم نمودن زمينه رقابت. - 4 ايجاد زير ساخت هاي لازم براي توسعه تكنولوژي - 5 بومي كردن تكنولوژي وارداتي. - 6 اتخاذ استراتژي بلندمدت توسعه. ( ) 6 - 7 عضويت در سازمان تجارت جهاني. جايگاه ايران در علوم و تحقيقات جهاني در دنياي جهاني شده موقعيت ها و فرصت هايي براي كشورها به دست مي آيد كه استفاده از اين فرصت بستگي به قدرت و سياستگذاري كشورها دارد. يكي از پارامترهاي قدرت يك كشور ظرفيت علمي و تحقيقاتي مي باشد. براي اينكه بتوانيم ظرفيت علمي - تحقيقاتي يك كشور را بسنجيم از طريق شاخص هاي علم و فن آوري و اندازه گيري آنها بدين مهم دست مي زنيم. شاخص هاي علم و فن آوري، مجموعه اي از داده هاي قابل اندازه گيري و سازمان يافته اند كه وضعيت و پويايي موقعيت علمي و فن آوري يك كشور، ساخت دروني، روابط با دنياي خارج و ميزان تحقق اهداف دروني يا بيروني را نشان مي دهند. ( ) 7 يكي از مهم ترين شاخص هاي بررسي وضعيت علوم و تكنولوژي در يك كشور، سرمايه گذاري در زمينه تحقيقات مي باشد. بنابراين در اين بخش ابتدامروري بر سرمايه گذاري در امر تحقيقات در ايران در سالهاي مختلف را خواهيم داشت و سپس بودجه تحقيقاتي كشورهاي ديگر جهان را بررسي مي كنيم. با توجه به جدول شماره ( ) 1 سهم بودجه تحقيقات ايران از توليد ناخالص ملي ( GNP) به درصد را در جدول شماره ( ) 2 نشان مي دهيم. براي مقايسه سهم اندك بودجه تحقيقاتي در ايران به نسبت جهاني جدول شماره ( ) 3 را مورد توجه قرار مي دهيم. سهم بودجه تحقيقاتي در ايران به توليد ناخالص ملي (GNP) در سال 1990 تنها از آفريقا بيشتر مي باشد و حتي بودجه تحقيقاتي كشورهاي عربي نيز از ايران بيشتر مي باشد. بودجه تحقيقاتي ايران نسبت به متوسط جهاني آن در سطح بسيار نازلي قرار مي گيرد. در ايران در سال 1377 نسبت اعتبارات تحقيقاتي به توليد ناخالص ملي /29 0درصد بوده است و نسبت اعتبارات تحقيقاتي به بودجه عمومي دولت /1درصد 37بوده است. ( ) 11 جواد سوري ادامه دارد پانوشت ها: -بررسي 1 طرح جهاني سازي و عواقب آن بولتن شماره 163 امور خبر برون مرزي صدا و سيما /-سعيد 2 تائب جهاني شدن اقتصاد و شركت هاي چندمليتي 425 ص -/422 3 -موسي غني نژاد ملاحظات امنيتي جهاني شدن در حوزه صص اقتصاد /2211-مهدي 4 فاخري جهاني شدن و سياست خارجي با تاكيدبر جمهوري اسلامي فصلنامه ايران سياست خارجي، تابستان 1379 صص - 555 577 /- 5 عليرضا كازروني جهاني شدن اقتصاد و راهبرد گسترش اطلاعات صادرات سياسي اقتصادي آذر و دي 78 ص 6 /- 195 سيدمحمدرضا نوراني جهاني شدن كشورهاي در حال توسعه و ايران صص 163162 / - 7 شاخص هاي پيشنهادي براي ارزيابي موقعيت علمي كشور رهيافت شماره بيست و دوم بهار و /79 8 تابستان - جايگاه و كاركرد تحقيقات در برنامه اول و دوم، مجلس و پژوهش سال ششم شماره بيست و هشتم مهر و آبان 1378 /- 9 غلامرضا خوش فر بررسي نقش تحقيق و مراكز تحقيقاتي در توسعه اقتصادي - اجتماعي رهيافت شماره 22 بهار و تابستان 1379 /- 10 غلامرضا خوش فر بررسي نقش تحقيق و مراكز تحقيقاتي در توسعه اقتصادي - / اجتماعي - 11 فريبا فهيم تحول روند شاخص هاي تحقيقاتي رهيافت، شماره بيست و دوم بهار و تابستان 1379