Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800202-51223S1

Date of Document: 2001-04-22

آن چه بايد درباره هپاتيت؟ بدانيم * آرايشگران بايد بعد و قبل از هر نوبت استفاده از وسايل خود آنها را ضدعفوني كنند. نگه داشتن بر روي آتش به مدت يك دقيقه روش موثري است. اين روزها نام بيماري هپاتيت بيش از پيش، در گوشه و كنار كشورمان به گوش مي خورد و بسياري از هم وطنان تمايل دارنددرباره اين بيماري، علايم، راههاي تشخيص، درمان و پيشگيري از آن اطلاعاتي كسب كنند. هپاتيت در لغت يعني التهاب كبد و لذا براي درك بهتر بيماري لازم است در ابتدا اشاره مختصري به كار كبد و اهميت آن داشته باشيم. كبد يكي از اعضاي مهم و حياتي بدن است كه بدون آن زندگي ميسر نيست. اين عضو در قسمت بالا و چپ شكم قرار دارد و اعمال مهمي را بر عهده دارد كه مي توان به اين موارد اشاره كرد، ترشح صفرا كه هم به هضم غذا كمك مي كند و هم براي دفع بعضي مواد مهم است، ساختن پروتئينهاي مهم بدن مثل آلبومين و برخي پروتئينهاي لازم براي انعقاد خون و حمل و نقل مواد در خون، ذخيره قندها به صورت گليكوژن و تبديل مجدد آن به قندهاي ساده در مواقع نياز و همچنين بي اثر ساختن سموم و داروها. در حقيقت مي توان گفت، كبد دروازه ورودي مواد غذايي به بدن است كه مواد جذب شده از دستگاه گوارش در اولين قدم به آنجا مي رود و بعداز اعمال تغييرات لازم و اضافه شدن موادي به آن، به اعضاي ديگر بدن مي رسد. هپاتيت با التهاب بافت كبدي به سلولهاي آن آسيب مي رساند و عملكرد آن را مختل مي سازد. اين التهاب مي تواند به علل مختلف مثل ويروسها، مسائل خودايمني، الكل، مواد شيميايي و داروها به وجود آيد. از اين رو بايد به خاطر داشت كه همه هپاتيت ها، ويروسي و مسري نيستند، ولي ما در اينجا فقط درباره اين نوع هپاتيت توضيح مي دهيم. هپاتيت ويروسي شايع ترين بيماري عفوني كبدي است و بعداز سل و مالاريا شايع ترين بيماري مسري در جهان است. اين بيماري مي تواند به فرم حاد يا مزمن باشد. نوع حاد آن كمتر از 6 ماه طول مي كشد و اگر بدن نتواند جلوي تهاجم عامل بياري زا را تا 6 ماه بگيرد نوع مزمن ايجاد مي شود كه بسيار خطرناك است. نوع ديگري از هپاتيت هم وجود دارد كه به نام هپاتيت برق آسا ناميده مي شود و در مدت كوتاهي كبد را از كار مي اندازد. آيا يرقان همان هپاتيت؟ است عوام يرقان را با هپاتيت معادل مي دانند، ولي بايد دانست يرقان و زردي تنها يك علامت هپاتيت است. به اين معنا كه در اثر هپاتيت، چون صفرا ترشح نمي شود، رنگدانه اي زرد رنگ به نام بيلي روبين كه بايد ازطريق صفرا دفع شود، در بدن جمع مي شود و ايجاد زردي مي كند. ولي در بسياري از موارد، هپاتيت ممكن است با زردي همراه نباشد. همچنين هر يرقاني به علت هپاتيت نيست و ممكن است عوامل ديگري باعث زردي بدن شوند. علايم باليني هپاتيت هپاتيت مي تواند بسيار بي سروصدا باشد و حتي فرد متوجه بيمار شدن خودش هم نشود. از سوي ديگر ممكن است علايم بيماري بسيار حاد و كشنده باشد. معمولا بيماري سه مرحله دارد: در مرحله اول كه مرحله مقدماتي بيماري است، علايم به صورت ضعف و خستگي، درد عضلاني، تهوع و استفراغ و بي اشتهايي است كه گاه مي تواند با درد شكم كه معمولا در قسمت بالا و راست شكم احساس مي شود و ناشي از التهاب كبد است، همراه باشد. همچنين علايم مشابه سرماخوردگي مثل سردرد، كوفتگي، تب و آبريزش بيني از ديگر علايم اين مرحله مي توانند باشند. در مرحله دوم زردي ظاهر مي شود كه ابتدا در سفيدي چشمها و سپس در ساير نقاط بدن ايجاد خواهد شد. با شروع زردي تب كاهش مي يابد و تقريبا هيچ گاه در هپاتيت تب و زردي با هم ديده نمي شوند. مرحله سوم مرحله نقاهت است كه چند روز تا يك هفته بعداز شروع زردي ديده مي شود. در بسياري موارد بيماري خود به خود بهبود مي يابد، ولي در برخي موارد مزمن مي شود كه اين مسئله به نوع ويروس مولد هپاتيت و وضعيت سيستم ايمني ميزبان بستگي دارد. پرسش: مرد 31 ساله اي هستم كه سابقه هيچ بيماري خاصي را ندارم. حدود يك ماه قبل براي اهداي خون مراجعه كردم و در بررسي هاي به عمل آمده گفته اند كه به هپاتيت مبتلا هستم. آيا با توجه به اينكه هيچ سابقه اي از زردي ندارم، اين مسئله مي تواند درست؟ باشد پاسخ: بله. همان طور كه گفته شد، علايم بيماري مي تواند بسيار متغير باشد و الزاما در تمام موارد به شكل سه مرحله يادشده تظاهر نمي كند. مثلا در بسياري از موارد بيماران هپاتيتي اصولا مرحله زردي را ندارند يا در حد بسيار خفيف و نامشهود است. به ويژه در نوزادان و كودكان و افرادي كه سيستم ايمني ضعيفي دارند، اين حالت بيشتر رخ مي دهد و بدون وجود فاز زردي ممكن است هپاتيت با يك سرماخوردگي يا مسموميت غذايي ساده اشتباه شود. پرسش: آيا هپاتيت خود به خود بهبود؟ مي يابد پاسخ: در بسياري موارد هپاتيت به طور خود به خود بهبود مي يابد 95 حدود درصد از بيماران دچار هپاتيت A بهبود خودبه خودي پيدا مي كنند و بيماريشان مزمن نمي شود. Bهپاتيت نيز در افراد بزرگسال در 90 درصد موارد و در كودكان در 80 درصد موارد به صورت حاد بروز مي كند و خودبه خود بهبود مي يابد. ولي در نوزادان هپاتيت حتي B تا درصد 95 موارد مزمن مي شود. هپاتيت تمايل C به مزمن شدن دارد و در 70 تادرصد 80 موارد مزمن مي شود. انواع هپاتيت ويروسي چندين نوع ويروس عامل هپاتيت شناخته شده است كه آنها را با حروف الفباي انگليسي نامگذاري مي كنند. از ميان اين انواع، پنج نوع آن بيشتر شناخته شده است كه Aانواع B،، C Eو D، هستند. هپاتيت ناشي از اين ويروسها چه از نظر راه انتقال و چه از نظر سير باليني متفاوت است. Aهپاتيت ويروس عامل اين نوع هپاتيت از طريق دهان به بدن انسان منتقل مي گردد و در افراد آلوده از طريق مدفوع دفع مي شود. يعني راه انتقال آن از طريق آلودگي آب يا غذا به مدفوع يا انتقال مستقيم و غيرمستقيم توسط حشرات است. اين نوع هپاتيت در كشورهاي درحال توسعه و عقبمانده كه از نظر سطح بهداشتي در سطح پايين تر قرار دارند، بيشتر ديده مي شود و در كشور ما نيز شيوع قابل توجهي دارد. به طوري كه بيش ازدرصد 90 افراد بالاي 20 سال و بيش از درصد 95 افراد بالاتر از 35 سال به اين ويروس مبتلا شده اند ولي تنها 5 درصد اين افراد وقوع زردي را به خاطر دارند! درواقع اغلب ما اين نوع هپاتيت را گرفته ايم. يك علت شيوع قابل توجه آن اين نكته است كه بيشترين زمان عفونت زايي ويروس هپاتيت دو A تا سه هفته قبل از ظهور زردي است، يعني آن زماني كه اطرافيان از آلودگي فرد مبتلا ناآگاهند. خوشبختانه اين نوع هپاتيت هرگز مزمن نمي شود و اغلب بهبود خودبه خود دارد. با اين حال در موارد معدودي (حدود يك درصد ) ممكن است خود را به شكل هپاتيت شديد و برق آسا نشان دهد كه مي تواند خطرناك و كشنده باشد. شما ممكن است از راههاي مختلفي مثل تماس با مدفوع فرد آلوده (مثلا هنگام تعويض كهنه بچه آلوده ) و سپس خوردن غذا با آن دست آلوده، مصرف غذايي كه توسط فردي كه دستش با مدفوع آلوه تماس داشته، تهيه شده باشد، مصرف آب آشاميدني غيربهداشتي كه امكان آلودگي به مدفوع آلوده داشته باشد، مصرف ميوه يا سبزي خام و شسته نشده آلوده به Aهپاتيت مبتلا، شد. حتي بوسيدن يك فرد آلوده مي تواند Aهپاتيت را منتقل كند. افرادي كه با يك فرد مبتلا به Aهپاتيت زندگي مي كنند، بچه هايي كه به مهد كودك مي روند و كساني كه در مهدكودك كار مي كنند، مردان دچار انحراف جنسي و كساني كه به مناطق با بهداشت نامناسب سفر مي كنند، بيش از ديگران در معرض ابتلا به اين بيماري هستند، ولي به ياد داشته باشيد كه همه افراد جامعه مي توانند هپاتيت A بگيرند. لذا نكات زير را بايد در نظر داشت: * دستهاي خود را بعداز تماس با مدفوع و قبل از پختن و مصرف كردن غذا بشوييد. * از سبزيجات يا ميوه خام شسته نشده و ضدعفوني نشده استفاده نكنيد. * از مصرف آبهاي غيربهداشتي و مشكوك و يخهايي كه از آب نامعلوم تهيه شده اند، پرهيز كنيد. * اگر فردي درخانواده شما به اين بيماري مبتلا شد، به پزشك مراجعه كنيد. پرسش: آيا هپاتيت A واكسن؟ دارد پاسخ: بله. براي Aهپاتيت واكسنهايي وجود دارد ولي همان گونه كه ذكر شد از آنجا كه اغلب افراد در مملكت ما اين بيماري را گرفته اند، اين واكسن چندان در كشور ما به كار نمي رود و بيشتر در كشورهاي پيشرفته بخصوص در زماني كه مي خواهند به كشورهاي درحال توسعه و يا عقبمانده سفر كنند، به كار مي رود. هپاتيت B نوع دوم هپاتيت ويروسي، Bهپاتيت است كه در كشور ما حدود /2 5ميليون نفر آلوه به اين ويروس هستند. راه انتقال آن كاملا با Aنوع متفاوت اين است ويروس در خون و ساير ترشحات فرد آلوده وجود دارد و از اين طريق به ديگران منتقل مي شود. ازجمله راههاي انتقال اين ويروس: دريافت خون و فرآورده هاي خوني آلوده، تماس مستقيم پوست يا مخاط خراشدار با خون يا ترشحات ديگر بدن فرد آلوده، پاشيدن خون به چشم، انتقال از مادر به نوزاد در زمان تولد و بعداز آن در زمان شيردهي، استفاده از سرنگ مشترك و آلوده در معتادان تزريقي، تماس جنسي با فرد آلوده، خالكوبي و تاتو كردن با وسايل آلوده، فرورفتن سوزن آلوده در دست يا بدن (كادر پزشكي و كاركنان مراكز بهداشتي از اين راه درمعرض خطرند ) وسايل، دندانپزشكي ياجراحي آلوده، ايجاد خراش توسط مسواك و تيغ، طب سوزني و سوراخ كردن گوش با وسايل آلوده و استفاده از تيغ و قيچي آلوده در آرايشگاهها است. هپاتيت B با نشستن در كنار فرد آلوده، در آغوش گرفتن او و دست دادن با وي، منتقل نمي شود. زماني كه فرد به هريك از راههاي فوق به ويروس هپاتيت B آلوده شود، بيماري به يكي از اشكال زير ايجاد مي شود: * بيماري هپاتيت حاد كه خودبخود بهبود مي يابد (در 90 درصد بالغين ). * بيماري مزمن كه بيش از 6 ماه طول مي كشد و با آسيب مداوم به سلولهاي كبدي، كبد را به سمت سيروز پيش مي برد. سيروز كبدي با علائمي نظير تورم شكم، زردي، خونريزيهاي پوستي و گوارشي خود را نشان مي دهد و ممكن است منجر به مرگ شود. بيماري مزمن همچنين خطر ديگري دارد كه آن احتمال سرطان كبد است. اين خطرات بالقوه است كه ضرورت پيشگيري از هپاتيت را B دو چندان مي كند. * هپاتيت نيز B مي تواند در موارد اندكي (يك درصد موارد ) به صورت هپاتيت برق آسا تظاهر پيدا كند. * ناقل مزمن هپاتيت: اين حالت زماني است كه فرد بدون آن كه علامتي داشته باشد، ناقل ويروس است و مي تواند آن را به سايرين منتقل كند. احتمال ابتلا به سرطان كبد در اين افراد بالاتر از افراد سالم است و ليكن به جز موارد نادري به سمت سيروز پيشرفت نمي كنند. پرسش: اگر فردي هپاتيت B بگيرد، چقدر احتمال دارد به فرم مزمن؟ درآيد پاسخ: همانطور كه پيشتر ذكر شد هپاتيت B در 95 درصد نوزادان آلوده مزمن مي شود. اين رقم در كودكان 20 درصد و در بزرگسالان تنها يك تا 10 درصد است. پيشگيري از هپاتيت B با توجه به آنچه گفته شد، نكات زير را بايد به خاطر داشت: * عدم استفاده از سرنگ آلوده. * واكسيناسيون نوزادان و افراد در معرض خطر: خوشبختانه واكسن هپاتيت موجود B است و با تزريق آن در سه نوبت به طور موثر از ابتلاء فرد جلوگيري مي شود. اين واكسيناسيون هم اكنون در كشورمان براي نوزادان، افراد در معرض خطر نظير پزشكان، دندانپزشكان، پرستاران، همسران و فرزندان افراد مبتلا و افرادي كه در تماس با خون افراد مبتلا يا با سرنگ و سوزن آلوده هستند مثل كاركنان بخش دياليز به كار مي رود. * در خونگيري، تزريقات و كلا تماس با خون فرد آلوده بايد حداكثر احتياط را كرد و از دستكش، عينك و لباسهاي عايق استفاده كرد. * معتادان به مواد مخدر و افراد دياليزي و هموفيلي احتمال بسيار بالايي براي ناقل بودن يا ابتلا به هپاتيت دارند و در برخورد با آنها نيز بايد مراقبت كافي به عمل آيد. * در افرادي كه همسرشان به هپاتيت B مبتلاست مراجعه به پزشك و انجام واكسيناسيون ضروري است. * آرايشگران بايد بعد و قبل از هر نوبت استفاده از وسايل خود آنها را ضدعفوني كنند (نگه داشتن بر روي آتش به مدت يك دقيقه روش موثري است ). پرسش: خانمي 38 ساله هم هستم اكنون مدت 3 ماه است كه پزشكان براي همسرم تشخيص هپاتيت گذاشته اند B. مي خواستم بدانم بنده و دو فرزندم بايد چه كار؟ كنيم آيا بايد وسايل وي را جدا؟ كنيم پاسخ: اين پرسش براي بسياري از مردم مطرح است. در پاسخ بايد بدانيد در صورتي كه فردي مبتلا به هپاتيت تشخيص B داده شود، بايد تمام افراد خانواده به پزشك مراجعه كنند و از نظر ابتلا به اين بيماري بررسي شوند و در صورتيكه مبتلا نباشند، واكسن هپاتيت B دريافت كنند. با دريافت واكسن، هيچ خطري شما و خانواده تان را تهديد نمي كند. در مورد جدا كردن وسايل فرد آلوده بايد بدانيد، وسايلي نظير مسواك، تيغ، قيچي، ناخن گير و حتي حوله فرد آلوده كه ممكن است با خون تماس پيدا كنند مي توانند بيماري را منتقل كنند و بهتر است اين وسايل فرد آلوده جدا شود ولي ضرورتي براي جدا كردن بشقاب و قاشق و ساير وسايل نيست. به ويژه زماني كه تمام خانواده واكسينه شده باشند. پرسش: آقايي 42 ساله هستم كه همسرم ناقل مزمن هپاتيت B است. بنابر توصيه پزشك واكسن هپاتيت B دريافت كرده ام، ولي همچنان نگران هستم كه شايد واكسن تاثيري نداشته باشد، چه بايد؟ بكنم پاسخ: شما مي توانيد با مراجعه به پزشك و انجام آزمايشي ميزان تاثير واكسن در تقويت سيستم ايمني خود را اندازه بگيريد و در صورتي كه اين ميزان كافي بود، هيچ نگراني در تماس با همسرتان نداشته باشيد. پرسش: اينجانب يك دانشجوي پرستاري هستم كه هنوز واكسن نزده ام و روز گذشته به طور اتفاقي سوزن آغشته به خون در دستم فرو رفته است. چه بايد؟ بكنم پاسخ: خوشبختانه علاوه بر واكسن، ايمونوگلوبولين ضد اين ويروس نيز موجود است كه در چنين مواردي تحت نظر پزشك مي توان علاوه بر واكسن، ايمونوگلوبولين نيز تزريق كرد تا از بيماري جلوگيري كند. دكتر ناصر ابراهيمي درياني