Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800201-51214S1

Date of Document: 2001-04-21

ملاحظات سبكي در ترجمه انگليسي قرآن جستارگشايي: ترجمه قرآن مجيد، همواره منشا بحثها و ژرف انديشيهاي مترجمان و زباندانان برجسته در فرهنگهاي مختلف بوده است. با گسترش اسلام و اعتبار معاصر اين دين و نيز تلاشهاي گسترده در جهت فهم بنيادهاي اعتقادي اسلام، توجه متفكران و مترجمان معاصر به قرآن مجيد بيشتر شده و بر تعداد ترجمه هاي قرآن مجيد در زبانهاي اروپايي افزوده گرديده است. با توجه به اهميت ترجمه انگليسي كه زباني فراگير و بين المللي محسوب مي شود و مورد رجوع بسياري از پژوهشگران جهان است، چند نكته در اين زمينه، در يادداشت ذيل مطرح شده كه مي تواند موجب استفاده دقيق تر از اين ترجمه ها گردد. گروه معارف شاهرخ جهاندار از آنجا كه قرآن متني مقدس و قدسي است، بنا به محظورات و ادب شرعي نمي توان كه درباره آن، همانند ساير كتابها سخن گفت، يا آن را در معرض پژوهشهاي زبانشناسي و مخصوصا سبك شناسي آورد ولي از سوي ديگر از آنجا كه قرآن يك سند عظيم الشان زباني و يك اثر بسيار مهم است و بايد گفت كه قرآن نوعي منحصر به فرد و تافته اي جدا بافته است، ارزش موسيقيايي كلمات و جملات قرآن نيز از ديرباز مورد توجه محققان بوده قابليت است خوشخواني قرآن و ترتيل و تغني و همخواني آن بي نظير است. از سوي ديگر، قرآن با آن كه اين همه قصص و حكايات در قصه بردارد، هم نيست و با وجود اشارات تاريخي، تاريخ هم اما نيست در قرآن، جوهر و امكانات زيباشناسانه و شاعرانه بسيار است يعني بيان ظريف و مجازي و انواع استعاره ها و تمثيلات و تشبيهات هنري. همچنين آيات موزون يا موزون افتاده قرآن نيز جالب توجه است. با وجود اين چنانكه گفته شد قرآن شعر هم نيست و به گفته بسياري از محققين جوامع اسلامي و قرآن شناسان غربي، قرآن نه شعر است و نه نثر. آرتور جان آربري كه از بزرگترين اسلام شناسان و قرآن پژوهان غربي (و نيز مترجم قرآن به انگليسي ) است در مقدمه ترجمه قرآنش بهتر از ديگران به اهميت هنري ساختار قرآن پي برده و آن را حسن و هنر قرآن شمرده به است نظر مي رسد كه اعجاز و سبك تقليد ناپذير و خارق العاده قرآن جز از اين طريق ميسر نمي شد. حال با همه اين اوصاف و ويژگيهاي قرآن، كار ترجمه آن بسيار دشوار بوده و از هر مدعي ساخته نيست. هر متني كه ترجمه مي شود، دو عامل مهم در آن مورد توجه قرار مي گيرد يكي معني كه نيت و قصد نويسنده متن اصلي در آن آمده است و ديگري سبك آن است كه نحوه ارائه معني مي باشد و شامل چگونگي آرايش كلمات، ساختار جملات و به طور كلي صورت و قالبي است كه معني در آن ريخته مي شود. اما در بعضي از موارد به ويژه ترجمه وحي الهي، سبك زبان مبدا نقش مهمي را ايفا مي كند و لذا عدم توجه به آن منجر به عدم انتقال درست معني مي شود. همان طور كه نمي توان شعر را به نثر و نثر را به شعر ترجمه كرد، سبك را نمي توان تغيير داد. در اينجا به مواردي از رعايت سبك يا عدم آن در ترجمه آيات قرآني مي پردازيم. به اين مثال توجه كنيد كه به دو صورت ترجمه شده است: اليه ترجعون (به سوي او بازگردانده مي شويد ) Him unto returned be Shall You -. 1 returned be shall you Him Unto -. 2 در هر دو ترجمه انگليسي، كلمات دقيقا يكسان هستند و فقط در سبك با يكديگر مغايرت دارند و همين مغايرت باعث شده است كه تاكيد موجود در دو ترجمه انگليسي مذكور متفاوت باشد و اين بسيار حائز اهميت است چون كه آمدن اليه قبل از ترجعون اختياري و تصادفي نبوده بلكه حاكي از بنياد فكري عميق در خلقت جهان هستي است. بنابر اين ترجمه دوم با اصل عربي آن از نظر معني و سبك مطابقت دارد. در قرآن مجيد آمدن كلمات در كنار يكديگر بسيار حساب شده بود و براي القاي معني خاصي آمده است و عدم توجه به چگونگي قرار گرفتن آنها خللي در انتقال ترجمه دقيق وارد مي كند. به ترجمه فارسي و دو ترجمه انگليسي اين آيه قرآن توجه كنيد: له ما في السموات و ما في الارض (از آن اوست هر چه در آسمانها و هر چه در زمين است ) and heavens the in is Whatsoever belongs Him To -1 .earth the in is whatsoever in is Whatsoever and heavens the in is Whatsoever -2 Him to belongs earth the در آيه مذكور كلمه ( له ) مفعول است كه در اول جمله قرار گرفته است، تقدم مفعول بر ساير نقش هاي جمله نشانه منحصر بودن آسمان ها و زمين به خداوند است و تاكيد بيشتري را مي رساند. معني اين آيه در ترجمه فارسي كه با توجه به ساختار يعني سبك متن اصلي آمده نيز بيان شده است. در ترجمه اول به ساختار آيه توجه شده و لذا عبارت Him To belongs كه مفعول است در ابتدا آمده است تا مثل متن عربي، منحصر بودن آسمان ها و زمين را به خدا برساند. در ترجمه انگليسي دوم ساختار متن اصلي ناديده گرفته شده و دقيقا همان نيست كه در متن اصلي آيه وجود دارد. به نمونه ديگري كه ناديده گرفتن سبك در آن مشهود است توجه كنيد: الذين آمنوا (كساني كه ايمان دارند ) believers The -1 believe Who Those -2 ترجمه دوم از نظر سبك مترادف با اصل عربي آن است و ترجمه اول معادل المومنين مي باشد و حال آن كه اگر معادل الذين آمنوا و همچنين المومنين در ترجمه انگليسي The believers را در نظر بگيريم پس هيچ توجه به سبك وحي الهي نكرديم. اگرچه قرآن كريم بارها به وسيله مترجمان مختلف چه مسلمان و چه غير مسلمان به اغلب زبانهاي زنده دنيا ترجمه شده است بعضي از آنان كه قرآن را به زبان انگليسي ترجمه كرده اند در مقدمه كتاب خود به وضوح به بي بضاعتي و ناتواني خود در برابر شكوه و عظمت قرآن مجيد اعتراف كرده و در نتيجه ترجمه خود را تلاشي براي بيان درك و فهم خود از كلام خدا اعلام كرده اند. منابع: - 1 خرمشاهي بهاءالدين ترجمه توضيحات و واژه نامه قرآن كريم. انتشارات جامي. 1374 - 2 معتمدي رسول مباحثي در زمينه ترجمه قرآن. مترجم. شماره دهم - تابستان. 1372 - 3 منافي اناري سالار ترجمه وحي الهي مجله رشد آموزش زبان 48 1376 شماره. - 4 منافي اناري سالار بررسي ترجمه هاي انگليسي (بسم الله الرحمن الرحيم ) مجله رشد آموزش زبان شماره 470 . 1372