Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800128-51183S2

Date of Document: 2001-04-17

غار سراب همدان منبع مهم آب شيرين هدف از تدوين اين گزارش علاوه بر معرفي يك جاذبه گردشگري نشان دادن يك منبع آب زاينده زيرزميني و چگونگي نگهداري و استفاده بهينه از آب موجود در آن است. غار سراب به فاصله شش كيلومتر از دهانه غار علي صدر مي باشد و مجموعه غارهاي سراب علي صدر و سوباشي در دل رشته كوه ساري قيه به ارتفاع 2570 قرار دارند. نام گذاري غار: در گويش مردمان ساكن غرب ايران هر جا آبهاي فرورونده ناشي از بارندگي از مجراهاي بهم پيوسته در تشكيلات آهكي به صورت چشمه از دل كوه خارج شوند به آنها سراب مي گويند (غارهاي ايران - سلاحي ) غارهاي سراب و علي صدر از سال 1340 مورد شناسايي و بازديد كوهنوردان همدان قرار گرفته اند. اما به علت مشكلات سر راه غار سراب مانند درياچه هاي فراوان و جدا از هم دهليزهاي مايل و تنگ و لزوم حمل مقادير زياد بار و وسايل و انتقال قايق از يك درياچه به درياچه ديگر هر بار بخشي از غار توسط گروهي معين مورد بازديد قرار گرفته و در طولاني ترين بازديد بدون احتساب دالان و دهليزهاي فرعي و بن بست مسيري در حدود هشتصد متر از آن بازديد شده است. نگارنده با در اختيار داشتن اندازه گيريهاي انجام شده در مورد عمق، پهنا و طول درياچه هاي غار كه توسط كوهنوردان زبده همدان انجام شده و محاسبه (دبي ) يا مقدار آب خارج شده از غار در يك ثانيه به اين نتيجه رسيد كه بايد طول درياچه ها و دالانهاي ارتباطي بين آنها چيزي در حدود شش هزار متر باشد و براي كشف پنج هزار متر درياچه و كانال ديگر بايد در داخل غار به جستجو پرداخت. به همين جهت ضمن رايزني با چند نفر از استادان كوهنوردي همدان كه بارها غار را مورد بازديد قرار داده بودند و گروهي مركب از آقايان اصغر پورحسيني و استاد محمدبنا و عباس رنجبران عازم اين غار تداركات شدم لازم براي توقف 48 ساعت در غار مركب از وسايل روشنائي، غذا، پوشاك و وسائل ساختن سه قايق تهيه و به داخل غار انتقال داده شد. بازديد روز 15 آذر 79 شروع شد و در طول بازديد سه قايق ساخته و هر يك در يكي از درياچه هاي بزرگ براي بازگشت رها گرديد و اين عمل براي صرفه جويي در وقت انجام مي شد زيرا باز كردن قايق و تخليه تيوپها از هوا و انتقال آنها از دهليزها وقت زيادي را طلب مي كرد. بازديد از غار مدت بيست ساعت به طول انجاميد و كليه مسيرهاي شناخته شده قبلي به اضافه چند دهليز جديد به طولهاي صد تا دويست متر مورد بازديد قرار گرفت و گروه بدون آنكه بتواند درياچه يا دالان جديدي را كشف كند ناچار به بازگشت شد. و اما علل بازگشت نخست آنكه دهانه ورودي غار را به ابعاد 3 x 3 متر سنگ بري كرده و ساختار طبيعي آنرا بر هم زده اند. اين كار سبب شده كه يك جابجايي دائمي بين هواي كم فشار بيرون غار و هواي پرفشار درون غار به علت وجود بخار آب برقرار شده و هواي سرد بيرون به صورت يك نسيم شديد دائمي داخل غار گردد و به ازاي آن روزانه دهها مترمكعب آب به صورت بخار خارج شود. دماي هوا در مدت بازديد بين 2 تا 4 درجه سانتي گراد متغير بود و سرما مشكلاتي را به وجود مي آورد گروه طبق شناخت قبلي كه از غار داشت بايد دهانه غار را با پرده اي پلاستيكي مي بست و سكون لازم براي بازديد را به وجود مي آورد كه اين كار انجام نشد. دوم اينكه تعداد بيست عدد كپسول گاز براي بازديد ناكافي بود. هنگام بازگشت گروه فقط، دو كپسول پر از گاز در اختيار داشت. سوم اينكه پايين رفتن آب به اندازه 160 سانتي متر مشكلات حساب نشده اي را براي گروه ايجاد مي كرد. ساختمان غار: غار از مجموعه اي از سنگهاي دگرگون و متورق شيست و سنگ آهك تشكيل شده، سنگهاي آهكي مورد تهاجم آبهاي اسيددار ناشي از بارندگي در ميليونها سال قبل قرار گرفته و خورده شده و فضاي عظيم فعلي غار را به وجود آورده اند. در نتيجه سنگهاي غيرقابل انحلال شيست باقي مانده و ديوار و پايه و سقف فعلي غار را تشكيل داده اند. طي صدها هزار سال سطح ايستابي يا حد فوقاني منطقه پر از آب غار ثابت مانده و فعاليت غار سنگ سازي (چكيده - چكيده ) به علت وجود آب صرف ايجاد لبه هاي آهكي پيش آمده در اطراف درياچه ها شده است. در بعضي از دالانها لبه هاي آهكي به هم رسيده و تشكيل سقفي را بر روي درياچه زيرخود داده اند. سرتاسر غار پوشيده از چكنده هاي بسيار زيبا و ديدني مي باشند. چكيده به علت وجود آب به مقدار كم وجود دارد. در يكي از دالانها چكيده هاي منحصر به فرد گلداني ديده مي شوند كه نظير آنها در ساير غارهاي ايران مشاهده نشده. غار داراي يك حوضه وسيع آبگير مي باشد و به سبب داشتن منفذ و تركهاي فراوان سطحي آبهاي حاصل از بارندگي را به خود جذب كرده و در درياچه هاي خود ذخيره مي نمايد. آبهاي ذخيره شده از مجراهاي به هم پيوسته به شكل چشمه اي در ارتفاع 2200 متر از سطح دريا خارج شده و به مصرف كشاورزي روستاي سراب مي رسد. در سالهاي اخير روستائيان براي استحصال آب بيشتر جلوي غار را گود انداخته و خروجي آب را دو متر پايين تر از مجراي اصلي و طبيعي آن برده اند. عمل پايين بردن خروجي آب از يك طرف و كمي بارش در سه سال اخير از طرف ديگر سبب شده تا سطح ايستابي غار كه براي چند صد هزار سال ثابت بوده دچار افت گردد. به طوري كه در بازديد اخير طبق اندازه گيري سطح ايستابي حدود 160 سانتي متر پايين آمده است. ( عكس ) 5 پايين آمدن سطح ايستابي دو واكنش تخريبي را براي غار در بردارد. نخست آنكه با پايين آمدن آب فشار حاصل، از طرف آب به ديواره درياچه ها كاسته شده و غار را آماده ريزش مي كند. دوم آنكه با بيرون ماندن ديواره و پايه ها شيستي از آب، آب موجود در لايه و ورقهاي شيست از آنها خارج شده و در نتيجه يك فشردگي و به دنبال آن حركت در شيست ها رخ داده و ريزش هاي مكرر را در پي خواهد داشت. ريزش در غار به علت افت سطح ايستابي سبب پر شدن درياچه هاي طبيعت ساخته از مواد تخريبي شده و غار ظرفيت ذخيره سازي آب را براي هميشه از دست خواهد داد. هم اكنون يكي از دهليزهاي انتهايي غار به طول تقريبي دويست متر در حال ريزش است و وضع تهديدآميزي براي بازديد دارد. چاره جويي با كشيدن ديواري بتوني و منحني شكل به طول بيست متر در جلوي خروجي هاي فعلي آب، ديگر آبي از آن خارج نخواهد شد و آب شروع به ذخيره شدن و بالا آمدن در داخل درياچه هاي غار مي كند. حال با استفاده از اختلاف سطح آب غار نسبت به زمينهاي زيردست و انرژي موجود در آب به علت بالا بودن منبع آن و با استفاده از سيستم سيفون لوله اي مي توان آب را خود به خود از داخل اولين درياچه به خارج از غار هدايت كرد. دهانه لوله خروجي آب بايد تنگ تر از دهانه لوله مكنده باشد و در دهانه لوله خروجي شيري بسته شود تا در مواقعي كه نياز به آب براي كشاورزي وجود ندارد شير را بسته و از هدر رفتن آب ذخيره غار جلوگيري اين كرد سيستم در مورد كليه سرابهاي ايران و حتي سرابي به بزرگي طاق بستان عملي است. ايران بر روي كمربند منطقه خشك كره زمين قرار گرفته و بارندگي آن از هيچ قاعده منظمي پيروي نمي كندبايد هر قطره آب راگرامي بداريم و از آن نگهداري كنيم تا دچار مشكل كم آبي نشويم. مصطفي سلاحي