Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800125-51148S1

Date of Document: 2001-04-14

نقش ذخيره گاههاي گياهي ايران در حفظ محيط زيست مراتع ايران با وسعت معادل 90 ميليون هكتار %حدود 55 از مساحت كشور ما را در برمي گيرد. مراتع طبيعي به سبب دارا بودن اجتماع عظيم گياهان و تنوع گونه اي فراوان نقش بسيار ارزنده و سازنده اي در اقتصاد ملي، حفاظت خاك، تغذيه دام، مسائل زيست محيطي، توسعه كشاورزي و در يك جمله حيات اجتماعي و اقتصادي كشور دارد. مديريت اين عرصه وسيع در طول قرون متمادي دستخوش تغييرات متفاوتي شده است كه موجب تصرفات، تخريب و تغييرات كمي و كيفي اين اكوسيستمها شده است. رشد جمعيت و تقاضاي روزافزون انسان به غذا و نياز به عرصه مناسب براي فعاليت هاي مختلف، همگي فشار بر مراتع راچندين برابر كرده است. يكي از مهمترين موارد مورد بحث در خصوص منابع طبيعي و ذخاير گرانبهاي ژنتيكي و تنوع زيستي، شناسايي و حمايت و حفاظت از مناطق ويژه اكولوژيك است. شناخت مناطق اكولوژيك با توجه به استعداد و ظرفيت منابع و نيز انطباقهاي اكولوژيك، ترسيم دورنما را در آينده ميسر مي سازد. در اين راستا بهره مندي نسل هاي آينده از حداقل تنوع گونه اي و ذخايري كه نسل امروزاز آن برخوردارند، يكي از اهداف توسعه پايدار مي باشد. در مناطقي از مراتع مختلف آب و هوايي ايران، برخي از گونه هاي گياهي يافت مي شوند كه به سبب محدود بودن آشيان اكولوژيك، در مناطق خاصي گسترش يافته و از نظر فراواني كمياب و نادر مي باشند. اين گونه ها و رويشگاه ها در صورت بروز تخريب، سريع تر از ساير نقاط از بين رفته و نابود خواهند شد. برنامه ريزي براي شناسايي و مديريت بر اين گونه ها و رويشگاه ها و حفظحمايت از زيستگاه هاي اين گونه ها، نياز مبرم و حياتي مي باشد. مناطق اكولوژيك از جهات گوناگوني داراي اهميت مي باشند. اين مناطق از نظر ويژگي هاي اقليمي، خاكي، پوشش گياهي و. نسبت به مناطق اطراف، جلوه ويژه اي داشته و داراي توان زيستي بسيار بالايي در مي باشند اين مورد مي توان به برخي از مناطق كه به سبب دارا بودن تنوع گونه اي بالا و زيستگاه برخي گونه هاي ويژه، متمايز مي باشند، مانند رويشگاههاي لاله سرنگون در غرب كشور، شقايق سياه در دامنه كوه دماوند، چمنزارهاي ارتفاعات البرز و زاگرس، آلمه در ارتفاعات جنگل گلستان و.. اشاره نمود. هر يك ازمناطق اكولوژيك در ايران، خاستگاه بسياري از گونه ها است كه حتي در جهان هم منحصر به فرد مي باشند. بايد توجه داشت كه در صورت عدم توجه و عدم حفاظت و حمايت از اين رويشگاه ها و مناطق اكولوژيك، اين مناطق به سرعت قابليت خود را از دست مي دهند. مناطق اكولوژيك علاوه بر دارا بودن ذخاير ژنتيكي، زمينه هاي مناسب را براي الگوهاي تحقيقاتي فراهم مي سازد به طوري كه مي توان با درك روابط گونه ها با محيطهاي طبيعي و مدل هاي رشد و سازگاري گياهان در شرايط مختلف آب و هوايي و پاسخهاي مختلف گونه ها در رابطه با شرايط محيطي و ساير عوامل مربوط به آن و با الگوبرداري از آن، شرايط مناسب را براي سايرزيستگاه ها و رويشگاه ها كه نياز به بازسازي و اصلاح و احيا دارند، فراهم ساخت و به اين ترتيب در جهت مديريت علمي اكوسيستمهاي مرتعي گام برداشت. امروزه در خصوص معرفي ذخيره گاه هاي ژنتيكي توسط سازمان هاي متعدد كارهاي زيادي صورت گرفته به طوري كه در برخي از نواحي مختلف دنيا، گونه هاي معرف و نادر و داراي محدوديت دامنه اكولوژيك، شناسايي و حفاظت گرديده اند. در كشور ما در اين زمينه فعاليتهاي محدودي صورت گرفته و به جز سازمان حفاظت محيط زيست كه نقاط مختلفي را به سبب دارا بودن ويژگي هاي طبيعي، قرق و تحت حفاظت قرار داده است، برخي از رويشگاه هاي ويژه نظير رويشگاه هاي ارس در برخي از مناطق به عنوان ذخيره گاه هاي ژنتيكي تحت مديريت خاص درآمده اند. هر چند حفاظت و حمايت از رويشگاه هاي گونه هاي خاص از لحاظ كمي بسيار اندك مي باشد، ولي گامهايي كه در اين زمينه برداشته شده است مي تواند نويد دهنده شرايط بهتر در آينده باشد كه آن هم به همت والاي مسئولان و مردم بستگي دارد. در اين زمينه برنامه ريزي و تداوم تحقيقات وابسته به آن ضروري مي باشد. مديريت معقولانه و علمي بر منابع مرتعي نيازمند شناخت پتانسيل ها و استعداد مناطق مختلف اكولوژيك مي باشد. مناطق اكولوژيك به سبب دارا بودن شرايط ويژه و پتانسيل قوي منابع گياهي، راهبردهاي مناسب را براي مديريت منابع گياهي از طريق الگوهاي حاكم طبيعي و دارا بودن تنوع گونه اي، فراهم مي سازد. بايد باور داشته باشيم كه گياه ميراث بشريت است. امادر زمينه منابع گياهي رسالتي بس خطير را به عهده داريم و با توجه به سرعت فرسايشي كه در ابعاد مختلف ايران ساري و جاري است و با شتابي كه سير قهقرايي پوشش گياهي دارد، حفظ ذخاير ژنتيكي گياهي به صورت يك امر ملي و مهم ضروري است. بايد از هم اكنون براي حفظ آن اقدام كرد وگرنه فردا خيلي دير است. حسن قليچ نيا - مركز تحقيقات منابع طبيعي مازندران