Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800118-51081S1

Date of Document: 2001-04-07

تهران هم روزي خوش آب و هوا بود آلودگي هواي تهران، راههاي شناخت و چاره جويي (بخش نخست ) درآمد آلودگي هواي تهران موضوع تازه اي نيست، از دهه پنجاه خورشيدي به اين سو، نخستين نشانه هاي آلودگي در هواي پايتخت بروز كرد و به مرور با افزايش جمعيت شهر كه بيشتر ناشي از مهاجرت ساكنان شهرهاي كوچك و روستاها به تهران مي باشد و به تبع آن افزايش شمار خودروها، آلودگي هوا نيز روبه فزوني نهاد و يك دهه است كه از اين پديده زيانبار به عنوان مسئله ملي ياد مي شود. خوانندگان روزنامه همشهري در طول حدود ده سالي كه از انتشار اين روزنامه سپري مي شود مقالات، گزارش ها و يادداشت هاي گوناگوني را درباره آلودگي هواي تهران در صفحات همشهري مطالعه كرده اند و خوب مي دانند كه هيولاي آلودگي، در هر سال به ويژه ماههاي پاييز و اوايل زمستان بر گلوگاه تنفسي اين شهر بزرگ و ساكنانش پنجه مي فشرد و عده زيادي را روانه بيمارستان ها مي كند و برخي نيز بر اثر گازهاي آلاينده جان مقاله مي سپارند زير را كه حاصل يك پژوهش طولاني درباره آلودگي هوا است از اين شماره درج مي كنيم. اين مقاله تحقيقي با نگاهي ژرف ريشه ها، علل، عوامل و راهكارهاي مناسب براي كاهش آلودگي هواي تهران را بررسي كرده است. بعد از بوجود آمدن گياهان در سطح خشكي كره زمين، حيوانات خلق شدند كه هم از هواي پاك و هم از غذاي كافي برخورداربودند. انسان در زماني خلق شد كه همه چيز ازقبل براي او فراهم شده بود: هواي بسيار پاك براي تنفس، آب فراوان به صورت دريا و درياچه و رود و چشمه در اختيار او بود. انواع مختلف گياهان به صورت جنگل، مرتع با انواع حيوانات به عنوان منابع غذائي ووسايل كار و تفريح و غيره. اما اين نوزاد تازه وارد و اشرف مخلوقات، قدر اين نعمت هاي خداوندي و اين محيط زيست پاك و سالم را ندانست و در يك مدت زمان بسيار كوتاه (خيلي كمتر از يك ميليونيم دوره تكامل طولاني و ميلياردها سال كره زمين ) اين طبيعت زيبا و محيط زيست سالم خود را تخريب و آلوده كرد; جنگلها و حيوانات با ارزش را نابود ساخت، آبها را آلوده كرد; با نابودي جنگلها و مراتع، خاكها را در معرض فرسايش شديد قرار داد كه سبب جاري شدن سيلابهاي خطرناك و ويران كننده و نابود كننده شد. با احداث كارخانه ها و استفاده از تكنولوژيها از يك طرف منابع پاك كننده هوا ( درختان ) را نابود كرد و از طرف ديگر با مصرف سوختهاي فسيلي و سوزاندن گياهان باعث آلودگي هواشد. با توليد بيش از حد گاز دي اكسيد كربن و ديگر گازها هواي سراسر كره زمين را گرم تر و لايه ازون را كه سپري براي جلوگيري از نفوذ اشعه زيانبخش ماوراء بنفش است، تخريب كرد و خلاصه اين موجود تازه به دوران رسيده و اشرف مخلوقات با استفاده از وسائل و تاسيسات و آلات و ابزارساخته فكر و دست خود، آن طبيعت بكر، پاك، بسيار زيبا و سالم و آرامبخش را تخريب و زيستگاه خود و ديگر موجودات زنده و منابع آنها يعني آب، خاك و هوا راآنچنان آلوده كرد كه امروز با پشيماني و صرف هزينه بسيار درصدد رفع اين آلودگيها و تخريبها برآمده است، غافل از اينكه اگر انسان كفر نعمت كرده، با اين طبيعت زيبا، سالم و آرامبخش كه در طول ميلياردها سال دوره تكامل كره زمين و فعاليت ديگر موجودات زنده به ويژه گياهان به وجود آمده است، بدرفتاري كند، طبيعت هم انتقام خود را خواهد گرفت كه مي بينيم هر كجا اين گونه با آن رفتار شده، مصائب و بلايايي هم به وقوع پيوسته است: سيل، طوفان، حريق، شيوع بيماريها و حملات آفات و امراض گياهي، حيواني و انساني و نابود شدن انسان و خلاصه نامساعد شدن شرايط و محيط زندگي درزمينه هاي مختلف. با آنكه انسان براي رفاه خود شب و روز تلاش مي كند و به اختراعات و اكتشافات جديد و حيرت آوري هم دست يافته است چون رفتار او با طبيعت خوب نيست، طبيعت هم درهر فرصتي از او انتقام مي گيرد و زندگي را به كام اوتلخ مي كند و طبيعت ناسازگار براثر اعمال و رفتار خود انسان به صورت ناسازگار عملكرده و به شكل، سيل طوفان و غيره كه بلاياي طبيعي ناميده مي شوند عكس العمل خود را ظاهر مي سازد. بنابراين سيل، طوفان و امثال اينها بلاياي طبيعي نيستند بلكه حوادث ناگواري هستند كه براثر ناسازگاري انسان با طبيعت به وجود مي آيند. در محدده شهرها انسان علاوه بر قطع درختان و تصرف بستر رودخانه ها و مسيل ها، سبب جاري شدن سيلاب و نابودي خانه ها مي شود. با استفاده بيش از حد از مواد سوختني فسيلي به وسيله وسايل نقليه، تاسيسات حرارتي منازل، كارخانه ها و ديگر تاسيسات، خود باعث آلودگي هواي طبيعت مي شود، طبيعتي كه به اين طريق آلوده مي شود به عاملين بوجود آورنده اين شرايط، يعني انسانهاي ساكن درآن شهر، زيان وارد مي آورد. شهرتهران نمونه اي از اين مقوله است. بخش يكم: تعريف و انواع آلودگي هوا اول: تعريف آلودگي هوا: ورود مواد و يا موجودات زنده به هوا كه به سلامت انسان و ديگر موجودات زنده زيان وارد آورد، باعث آلودگي هوا بنابراين مي شود هواي آلوده، هوايي است كه درآن مواد و يا موجودات زنده زيانبخش وارد شده باشد. دوم: انواع آلودگي هوا: آلودگي هوا را به طور كلي مي توان به انواع زير تقسيم كرد: شيميايي، فيزيكي، حياتي (بيولوژيك ) گرمايي و صوتي. دراين مقاله چهار نوع اول را مورد بررسي قرار مي دهيم. انسان در طول دوره كوتاه حيات خود به خصوص در قرن ميلادي گذشته باعث اين انواع آلودگيها در هواي مسكوني و محيط فعاليت خود شده، به گونه اي كه شرايط را براي زندگي خود دربسياري موارد، نامساعد ساخته است. براي جلوگيري از طولاني شدن مطلب، هر يك از اين آلودگيها رابه اختصار شرح مي دهيم: - 1 آلودگي شيميايي هوا: هم انسان و هم طبيعت هر دو باعث آلودگي هوا مي شوند. در مواردي آلودگي هوا از طريق طبيعت حتي بيشتر است. منابع آلوده كننده شيميايي هوا توسط انسان عبارتند از: وسائل نقليه موتوري، كارخانه ها، تاسيسات برودتي به ويژه حرارتي منازل، موسسات اداري و موادي كه از اين منابع متصاعد مي شوند و موجب آلودگي شيميايي هوا مي گردند عبارتند از: گازهاي دي اكسيد كربن، منواكسيد كربن، اكسيدهاي ازت، هيدروژن سولفوره سرب، و... آلودگي شيميايي هوا به طور طبيعي توسط حيوانات نشخوار كننده مانند گاو، گوسفند، بز، شتر و همچنين شاليزارها يا مزارع برنج و همينطور باتلاقها و غيره صورت مي گيرد كه با خارج شدن گاز متان از دهان اين حيوانات و مزارع برنج، هوا به طور طبيعي آلوده مي شود. - 2 آلودگي فيزيكي هوا: وارد شدن گرد و غبار (آئروسل ها ) به هواي پاك باعث آلودگي فيزيكي هوا مي شود كه در شهرها در تابستان و ديگر فصول خشك بيشتر بر اثر رفت و آمد اتومبيل ها و جارو كردن خيابانها توسط رفتگران شهرداري و نيز جاروكردن پياده روها توسط مغازه داران يا خانه داران و همچنين خانه تكاني و تكانيدن فرش و ديگر چيزها درهواي آزاد صورت در مي گيرد فصل زمستان با باريدن برف در سطح خيابانها و منازل نيز آلودگي فيزيكي هوا صورت مي گيرد، زيرا كاركنان شهرداري براي آب شدن برفهاي كنار خيابانها آنها را به وسط خيابان (محل عبور اتومبيل ها ) پخش مي كنند، غافل از اين كه پس از خشك شدن هوا و آب شدن برفها، مقدار زيادي جامدات (گرد و غبار ) در سطح خيابان باقي مي مانند كه با خشك شدن سطح خيابان و به هنگام عبور وسائل نقليه ايجاد گرد و غبار و آلودگي هوا مي كنند. در حالي كه اگر مسئولان شهرداري به كاركنان شهرداري دستور دهند كه برفهاي اطراف خيابان و بلوارها را به داخل محوطه فضاي سبز (چه در دو طرف خيابان، چه در وسط خيابان ) بريزند، هم از برف به عنوان منبع آب تغذيه كننده خاك فضاي سبز، استفاده مي شود كه فضاي سبز در فصل خشك و گرم، نيازش به آب كمتر مي شود و هم از هدر رفتن اين منبع آبي واقع در دسترس جلوگيري مي گردد و هم ازآلوده شدن فيزيكي هوا ممانعت به عمل لذا مي آيد توصيه نگارنده به شهرداري اين است كه در آينده به اين طريق ديگر عمل نكند مگر در مواردي كه توده برف خيلي عظيم ولي محوطه فضاي سبز خيلي باريك و كم است كه امكان جا دادن آنهمه برف در آنجاها، مقدور نيست. هرقدر منطقه از لحاظ شرايط آب و هوايي، خشك تر باشد، آلودگي فيزيكي هواي آنجا نيز بيشتر غالبا است همين گرد و غبار موجود در هوا است كه سبب بارندگي بيشتر در سطح آن شهر مي شود زيرا در حكم هسته هاي تراكم عمل مي كنند. در طبيعت، از عوامل موثر در بارندگي، وجود همين هسته هاي تراكم است، كه براي بارور كردن ابرها (ايجاد بارندگي مصنوعي ) اين هسته هاي تراكم را به صورت مصنوعي به وجود آورده و در هوا پخش مي كنند (بعدا در اين باره صحبت خواهد شد ) آلودگي شيميايي هوا توام با آلودگي فيزيكي يك لايه هواي آلوده را در بالاي شهرها به وجود مي آورند. - 3 آلودگي بيولوژيك (حياتي ) هوا: اين نوع آلودگي هوا به طور مستقيم از طريق ورود موجودات زنده مانند ميكروب سل در هوا اتفاق مي افتد. به طور غيرمستقيم از طريق تخريب لايه اوزن صورت مي گيرد كه سبب رسيدن اشعه ماوراء بنفش به سطح زمين مي گردد. اشعه ماوراء بنفش هم به سلامت انسان و هم حيوان و گياه زيان وارد مي آورد. به عنوان مثال در انسان باعث سرطان پوست و مرض آب مرواريد چشم گياهان مي شود به ويژه پلانكتونهاي موجود در سطح درياها و اقيانوسها و ديگر منابع آبي را فلج مي كند و مانع از جذب كامل گاز دي اكسيد كربن توسط اين گياهان مي شود. بنابر اين قدرت پلانكتونها، در نابودي گاز كربنيك و نيز توليد اكسيژن كاهش مي يابد. - 4 آلودگي گرمايي هوا: امروزه يكي از علل عمده گرم شدن آب و هواي كره زمين، زياد شدن گاز دي اكسيد كربن در هوا است. وارد شدن گاز دي اكسيد كربن به جو كره زمين از طريق طبيعت هم صورت مي گيرد، به عنوان مثال از طريق آتشفشان، تجزيه اجساد و فضولات و بقاياي انساني، حيواني و گياهي توسط باكتريها، خروج دي اكسيد كربن از آب در گرما و غيره و غيره. اما زياد شدن گاز دي اكسيد كربن در هوا كه موجب گرم شدن هواي كره زمين شده، بيشتر ناشي از فعاليت انسان در زمينه هاي مختلف انسان مي باشد از يك طرف با از بين بردن منابع كاهش دي اكسيد كربن مانند جنگلها و مراتع و نابودي پلانكتونها در سطح درياها و اقيانوسها از طريق آلودگي نفتي و غيره و از طرف ديگر به طور غيرمستقيم از طريق تخريب لايه ازون و فلج شدن پلانكتونها و گياهان و كاهش فعاليت هاي آنها در جذب دي اكسيد كربن و همچنين از طريق استفاده از سوختهاي فسيلي در وسايل نقليه، كارخانه ها و تاسيسات حرارتي منازل و نيز سوزاندن هيزم و چوب و زغال سنگ موجب افزايش زياد گاز دي اكسيد كربن شده است. دكتر پرويز كردواني -استاد دانشگاه تهران ادامه دارد