Hamshahri corpus document

DOC ID : H-800118-51078S12

Date of Document: 2001-04-07

مناطق آزاد ايران به مثابه يك چشم انداز اشاره: حسين نصيري دبير شورايعالي مناطق آزاد ايران چندي پيش در يك سمينار مربوط به مناطق آزاد خاورميانه در ژاپن شركت و در اين سمينار سخنراني كرد. متن حاضر سخنراني وي در جمع روساي مناطق آزاد خاورميانه است. گروه اقتصادي ايران به پشتوانه غني و فرهنگي و نيز، سرشاري منابع و به ويژه سرمايه هاي انساني ارزشمند و كم نظير خود و جمهوري اسلامي به رغم آسيبهاي ناشي از جنگ تحميل شده، اينك به مدد كسب تجربه هاي بسيار دو دهه گذشته و به ويژه تحرك و شادابي چند سال اخير، اكنون در شرايطي با ثبات و پويا قرار دارد كه مي توان، با اتكا به آن، با اطمينان و اعتماد بيشتري به سوي آينده گام برداشت. تحولات بالنده سالهاي اخير از يكسو با شفاف كردن عرصه اجتماعي و اقتصادي و بسط و تعميق مردم سالاري و مشاركت قانونمند مردم در عرصه هاي تصميم سازي، قانونمداري را در جامعه نهادمند مي كند و از سوي ديگر، در پرتو شعار تنش زدايي در صحنه بين المللي و پذيرش مسئولانه تبعات اين تصميم، پرنشاط، تجارب جديدي كسب مي كند. عبور موفق و آگاهانه از آزمايش هاي دشوار و در واقع پويايي عرصه اجتماعي در داخل و نيز پاسخ مثبت و يكپارچه جهاني به فراخوان ايران پيرامون گفتگوي تمدن ها در سرآغاز قرن بيست و يكم، سرفصل نويني را در فرا راه كشور و ملت ما گشوده است. اقتصاد، صنعت و تجارت ايران، به لحاظ منابع مادي و معنوي و به خصوص به دليل غناي سرمايه هاي انساني كارآمد، قادر است با حذف موانع و گسستن بندها، به تدبير، با انتخاب شركايي توانمند، هشيار و پرشتاببه سوي شكوفايي و ترقي حركت كند. باور براين است كه اين حركت، اينك آغاز شده است. واقعيت اين است كه در نتيجه تحولات شگرف سالهاي انتهايي قرن بيستم، صورتبندي جهاني در حال دگرگوني و عصر ما، عصر بازنويسي صورتبندي نوين جهاني است. مفهوم جهاني شدن اگر چه مفهومي فراگير است كه تمامي گستره حيات بشري در كره خاكي را به فراخور، تحت تاثير قرار داده وخواهد داد. ليكن اين تحرك در عرصه اقتصاد بويژه به دليل تبعات ملموس آن، بيش از عرصه هاي ديگر درجهان، مورد پذيرش و اقبال قرار گرفته است و بنابراين، به صورت جدي تري در صحنه بين المللي خودنمايي مي كند. سخن از ضرورت است و نه رضايت، برخلاف آنچه بعضا ادعا مي شود، تجارت نه چندان آزاد بين المللي كماكان ودرجهت مطلوبيت طرفهاي چيره در حركت است. ليكن به دليل همان ضرورت عدم، مشاركت وبي تحركي كشورهاي در حال توسعه، در اين روند پرشتاب، به تحقيق جز نابساماني و عقبماندگي هاي بيشتر، محصولي به ارمغان نخواهد آورد. ما اكنون باور داريم كه انزوا براي كشور ما، اگر ممكن هم باشد (كه نيست ) مفيد نخواهد بود. چاره اين شرايط، در داخل، شناخت واقع بينانه منابع، مزيت ها وتوانمندي هاي دروني و بسيج مدبرانه منابع انساني براي تحرك بخشيدن به اقتصاد ملي و درخارج، حضور فعال، كارشناسانه و تاثيرگذار در عرصه هاي بين المللي خواهد بود. اينكه قويترين موجودات، شانس زنده ماندن و بقاء دارند، مفهوم متفاوتي در عرصه جوامع يافته است. در عصر جديد، جوامعي كه با تحرك اجتماعي و مشاركتي پويا، سازگاري بيشتر با شرايط پيدا مي كنند، از اوضاع متحول، بيشتر بهره خواهندگرفت. اعتقاد بر اين است كه مي توان به پشتوانه تمامي قابليت ها و ظرفيت هاي كشور، با حفظ اصول، فرهنگ وهويت در عرصه تكاپوي جهاني، مشاركتي فعال داشت. در آستانه قرن بيست ويكم، اينك با رها كردن داعيه هاي همگن مشابه سازي هاي سطحي قرن نوزدهم و نيز بيستم كه فجايع بسيار آفريد، بايد هماهنگ با انديشه هايي نوين وهم زبان با يونسكو از تنوع خلاق سخن به ميان آورد. پاره اي از نظريه پردازان با نقد و حتي رد روند توسعه و توسعه نيافتگي در جهان معاصر ازواقعيتي فراگير و تلخ به نام بدتوسعه يادمي كنند يافتگي. به بيان ديگر، فرآيند طبيعي در توسعه، بخشي پهناور از جهان مخدوش شد تا توسعه خلق نيافتگي شود وبه ازاي اين پديده، در گوشه اي ديگراز جهان ( غرب ) توسعه شكل گيرد. نتايج غلط وتبعات ناگوار چهار دهه رسمااعلام شده توسعه از، سوي سازمان ملل، ريشه در همان مباني و مفروضات و سياستگذاري هاي نادرست داشت. به پشتوانه اين تجاربو با ارج نهادن به دستاوردها و مولفه هاي نوين بشري و در دامنه توانمندي ها و ظرفيت هاي اقتصاد ملي، مي توان با محوريت انسان توسعه اي، موزون و بومي و در حقيقت پايدار را سامان بخشيد. شايان توجه آن است كه در بين كشورهاي جهان، ژاپن تنها، كشوري است كه به دليل موقعيت جغرافيايي و تفاوت فرهنگي خود، اين شانس و نيز، تدبير را داشت تا بدون دخالت مخل در بيگانگان، جاده سرمايه داري و توسعه به صورت مستقل، مراحل رشد خود را طي كند. مناطق آزاد ايران مناطق آزاد در ايران، امروز بخش هايي از كشور هستند كه با توجه به قابليت هاي خود در تامين نيازهاي كشور و منطقه، بانگاهي به آينده و به گونه اي ديگر سامان يافته اند، باور بر اين است كه با رفع موانع از راه و در واقع مقررات زدايي وتسهيل حركت سرمايه در آنها، قادرند، تحركي جديد را نه تنها در اقتصاداين مناطق كه مالا در كشور ايجاد كنند. موفقيت اين مناطق در برنامه واهداف، توفيق يك چشم انداز خواهد در بود اين صورت چالش نويني فرا راه تحولات كشور گشوده خواهد به شد بيان ديگر، موفقيت مناطق آزاد، خلق، تكثير و تسري الگوهاي جديد توسعه در عرصه هاي متنوع در اقتصاد ايران خواهد بود. عرضه الگوهاي جديدي براي توسعه پايدار، تلفيق با تجارب سنتي و ومدرن متناسب با شرايط جهاني، از جمله مهمترين اهداف كنوني اين مناطق است. در عرصه اجتماعي ايران، اينك مباحثات بسياري پيرامون مضار ومزاياي عضويت ايران در سازمانهاي تجارت جهاني درگرفته است و دولت ايران، منافع كشور را در اين عضويت يافته و مصرانه، تحقق اين تصميم را پي گيري مي كند. اميد آن است كه با برنامه ريزي هاي فشرده وتحرك بخشيدن به بخش هاي صنعت اصولااقتصاد ملي دراين مسير تكاپوي گسترده اي ايجاد شود. باور اين است كه مناطق در آزاد، سطحي گسترده و مناطق ويژه پراكنده در سطح كشور در اندازه و تخصص هاي تعريف شده، قادرند و بايد كه گرمخانه اين تحول باشند و در اين مناطق است كه بايد با الگوسازي ها وتجهيز اقتصاد ملي، عرصه هاي خطير ورود به اقتصاد جهاني آزموده و سامان يابد. با اين وصف، مناطق آزاد تجاري - صنعتي بيشتر از آن كه به عنوان يك مورد مكان بازشناسي قرار گرفته واصولا تعريف شوند، به عنوان يك چشم انداز مطرح هستند. مناطق آزاد، با عبور از موقعيت جنيني سالهاي نخستين، اينك در مسير قوام يافتن و بلوغ در جدا حركتند، از زيرساخت ها كه لازمه جذب سرمايه هاي توليدي و رونق تجارتند، رسيدن به نوعي اجماع در سطح ملي پيرامون كارآمدي مناطق، از جمله مهمترين دستاوردهاي اخير است. در نبود اتفاق نظرپيرامون پروژه مناطق آزاد، تناقض و اصطكاك و در نتيجه كج فهمي ها، اجتنابناپذيرند. اين اجماع اينك در اندازه قابل قبول و بلكه مطلوبي، تحصيل شده است. شايان توجه است كه در سال جاري به دليل بهبود اوضاع اقتصادي كشور نرخ تورم به كمتر از 15 درصد رسيد استقراض سنوات از بانك مركزي به گونه قابل ملاحظه اي كاهش يافت، كسر بودجه به صورت واقعي به صفر رسيد و بدهي هاي خارجي دولت به عدد بي سابقه 9 ميليارد دلار تقليل يافته است. (اگر چه ايران، حتي در بحراني ترين شرايط خوش حساب بوده است ). در عرصه نفت و گاز به خصوص در منطقه ويژه انرژي پارس، سرمايه گذاري عظيمي با طرف هاي خارجي انجام گرفته است و در منطقه ويژه پتروشيمي نيز، در حجمي چند ميليارد دلاري.. و در عرصه هاي متنوع مربوط، سرمايه گذاري صورت گرفته است. (گفتني است كه براساس تعاريف، اين دو منطقه ويژه، بيش از ديگر مناطق ويژه استعداد تبديل شدن به عنوان منطقه آزاد را دارند. ) جدا از عرصه هاي سنتي صنعت نفت، در سالهاي اخير رونق قابل ملاحظه اي در زمينه صنايع و به خصوص عرصه هاي مربوط به صنعت خودرو شكل گرفته است و درآمد مازاد ناشي از افزايش قيمت نفت نيز، زمينه هاي شكوفايي عرصه هاي ديگر اقتصادي را فراهم آورده است. در مناطق آزاد نيز كه هيچ گاه بهره اي از بودجه هاي ملي نداشته اند اينك، تكاپوي گسترده اي پديد آمده است. مزيت هايي نظير، آزادي كامل ورود و خروج سرمايه، معافيت مالياتي از نظر درآمد و دارايي تا 15 سال تضمين كامل سرمايه هاي خارجي و سود حاصل از آنها، امكان ورود كالا بدون پرداخت عوارض گمركي و سود بازرگاني به منطقه، برخورداري از معافيت گمركي براي ورود كالاهاي ساخته شده در منطقه به داخل كشور، به ميزان ارزش افزوده امكان، ترانزيت و صدور مجدد كالا، امكان مشاركت و سرمايه گذاري داخلي و خارجي، امكان استخدام اتباع خارجي، خرده فروشي كالا، برقراري مالكيت حذف معنوي، مقررات دست و پاگير و انرژي و نيروي كار ارزان و... تسهيلات بسيار ديگر، فرصت كم نظيري را براي سرمايه گذاري در اين مناطق خلق كرده است. علاوه بر ترانزيت در اين منطقه، سرمايه گذاري هاي داخلي و خارجي گوناگوني در مرحله بهره برداري قرار گرفته است. سواحل زيبا و محيط طبيعي جذاب و آب و هواي معتدل كم نظير آن و قابليت هاي بالقوه متنوع، شكوفائي آينده چابهار را تضمين كرده است. تصويب قانون فعاليت بيمه هاي خارجي و قانون عمليات پولي وبانكي در مناطق ونهائي شدن آئين نامه و دستورالعمل اجرائي اين قانون در ماههاي اخير، براي نخستين بار، امكان تاسيس فعاليت بانكهاي خارجي در مناطق آزاد ايران، فراهم آمده است. تاسيس بانك هاي برون مرزي و خارجي در مناطق آزاد هم به جهت تسهيل مبادلات تجاري و سرمايه گذاري در منطقه و هم به دليل ضرورت هاي گسترده مالي و بانكي از اهميت زيادي برخوردار است. نيازهاي بانكي كشور اينك متاسفانه در خارج از مرزهاي كشور شكل مي گيرد. ما اميدواريم در ماه آينده ترجمه قطعي و رسمي آئين نامه و دستورالعمل، جهت بررسي نهادهاي پولي و بانكي جهاني انتشار يابد. تاسيس بانك هاي خارجي و فعاليت بين المللي بانكها در مناطق آزاد، با رفع يكي از مهم ترين موانع فرا راه فعاليت اين مناطق يكي از لوازم اصلي توسعه اين مناطق راتامين خواهد كرد. بديهي است كه به دليل پاره اي ضرورت ها در منطقه ما، طبيعتا در آغاز، درخواست ها بامداقه بيشتري مورد بررسي قرار خواهند گرفت. اين بانكها علاوه بر مشاركت در سطح مناطق، با توجه به نيازهاي مالي وبانكي گسترده در حجم و كيفيت گسترده اي امكان فعاليت خواهند داشت. هم اكنون، با توجه به حجم مبادلات ايران با پاره اي از كشورهاي اروپايي، مذاكرات مقدماتي در اين زمينه در جريان است. با توجه به پيوند گسترده و متعدد اقتصادي صنعتي، ايران و ژاپن، در اين جمع محترم رسما از بانك هاي ژاپن دعوت مي كنم تا اين فرصت را مورد بررسي قرار دهند.