Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791221-50994S5

Date of Document: 2001-03-12

يادداشت سياسي روابط ايران و روسيه; روشني ها و تاريكي ها محمود صدري اهميت روابط كشورها را غالبا با دو مولفه مي سنجند. نخست اينكه طرفين رابطه چه چيزهايي براي بده - بستان دارند و اين بده - بستان براي هر يك از آنها چه سود و زيان هايي در پي دارد. دوم اينكه رابطه دو يا چند كشور بر روابط هر يك از آنها با ديگر واحدهاي سياسي چه تاثيري مي گذارد. بديهي است كه عناصر رابطه سياسي، ازلي و ابدي نيست و به تبع شرايط و اقتضائات مكاني و زماني دگرگون مي شوند. روابط ايران و روسيه در شرايط كنوني تابع پاره اي منافع مشترك و ملاحظات منطقه اي و جهاني هر يك از دو كشور است. منافع مشترك استراتژيك: ايران و روسيه افغانستان را حاشيه امنيتي و سپري در برابر تطاول غيرمستقيم غرب مي دانند. به همين علت هر دو با پديده طالبان به ديده ترديد دغدغه مي نگرند امنيتي تهران و مسكو در افغانستان طيف گسترده اي مشتمل بر قاچاق مواد مخدر و ساير شاخه هاي تروريسم سازمان يافته را در بر مي گيرد. آسياي مركزي، قفقاز و بالكان حوزه هاي به هم پيوسته اي هستند كه ايران و روسيه با درجاتي متفاوت در آنها ذينفع هستند. دو كشور به نفوذ فزاينده شركت هاي نفتي امريكايي در قفقاز، سرمايه گذاري گسترده اروپايي ها و تركيه در آسياي مركزي، همكاري امنيتي تركيه و اسرائيل و فشار توامان اين دو كشور بر ايران و عراق، به عنوان تهديدهاي امنيت ملي خود نگاه مي كنند. روسيه خواستار تفوق يونان و بخش يوناني نشين قبرس بر تركيه و بخش ترك نشين قبرس است و ايران با يونان روابط حسنه دارد. روسيه در مناقشه قره باغ كه نقطه ثقل منازعه ارمنستان و آذربايجان است، از ارمنستان جانبداري مي كند و ايران اخيرا در اجلاس آتن، بر ضرورت گسترش روابط محور ايران - يونان - ارمنستان تاكيد كرده است. ايران و روسيه - هر يك با روش هاي ويژه خود - با تلاش آمريكا براي چيره شدن بر كل روابط بين المللي مخالفت مي كنند و هر دو اروپاي غربي را رقيبي زيرك و غيرقابل اعتماد مي دانند. مجموعه اين واقعيت ها، روسيه و ايران را در يك سوي صف آرايي هاي اعلان نشده منطقه اي و بين المللي قرار داده است. البته اين عرصه ها هيچيك موضوع مذاكرات كوتاه مدت و منافع آني نيستند بلكه بسترهايي استراتژيك هستند كه روابط مقطعي دو كشور در چارچوب آنها شكل مي گيرد. منافع مشترك مقطعي: ايران و روسيه در حال حاضر در چند حوزه اقتصادي و تكنولوژيك همكاري ملموس و مشخص دارند كه ساخت نيروگاه هسته اي غيرنظامي بوشهر مهم ترين آنهاست. تلاش دو كشور براي بي اثر كردن فشارهاي آمريكا براي قطع همكاري هاي تكنولوژيك، وجه سياسي اين رابطه است. روس ها در دوران رياست جمهوري ولاديمير پوتين، كميته ال گور - چرنوميردين را كه وظيفه آن شناسايي حوزه هاي همكاري خطرناك ايران و روسيه بود، بي اثر و عملا منحل كردند. تعارض هاي دو كشور: تعيين رژيم حقوقي درياي خزر از جمله موضوعاتي است كه ايران و روسيه تا چندي پيش در باره آن موضع واحد داشتند; اما اين موضوع امروز مورد اختلاف دو كشور است. تهران كه زماني خواستار اجراي قراردادهاي منعقده بين ايران و اتحاد شوروي سابق بود، درپي مخالفت جمهوريهاي آسياي مركزي و روسيه، نظريه بهره برداري مشاع از منافع درياي خزر را مطرح كرد. اما اين پيشنهاد نيز با مخالفت جمهوري هاي آسياي مركزي روبرو شد و روسيه ناگزير به ساير كشورهاي طرفدار استفاده ساحلي از منابع نفت درياي خزر پيوست. جانبداري روسيه از مذاكرات صلح خاورميانه مساله ديگري است كه تهران و مسكو در باره آن اختلاف نظر دارند; اما دو كشور با درك ملاحظات يكديگر، اين اختلاف را تحمل مي كنند. همچنين روس ها به اقتضاي نقش بين المللي خود قواعد بازي نظم نوين جهاني را مراعات مي كنند اما ايران كه در اين نظم سهم قابل قبولي براي خود نمي بيند با آن مخالف است. بنابراين واقعيت ها و ملاحظات، مذاكرات سيد محمد خاتمي رئيس جمهوري ايران در مسكو علي القاعده حول تقويت نگاه استراتژيك مشترك دو كشور، پيگيري منافع مشترك مقطعي و يافتن راه حل هايي براي تعارض هاي روابط دو كشور متمركز خواهد شد.