Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791215-50944S1

Date of Document: 2001-03-06

معني آزادي در مسئوليت پذيري نهفته است به مناسبت بيستمين سالگرد خاموشي فيلسوف، سارتر، نمايشنامه نويس و رمان نويس اين روزها در پاريس همواره باران مي بارد. به گفته دوستي گويا شهر پاريس در نبود ژان پل سارتر گريان است. آري بيست سال از خاموشي سارتر گذشت، مردي كه به واقع در جريان روشنفكري قرن بيستم يكي از تاثيرگذارترين بود. به همين مناسبت محافل ادبي و هنري جهان برنامه هايي در گراميداشت اين مرد فرزانه تدارك ديده اند. بخصوص در پاريس و آنجا كه ميداني هم به نام او نامگذاري شد. چند نمايشنامه از او با اجراهايي چشمگير تاكنون به روي صحنه رفته است. نمايشنامه دستهاي آلوده او هم اكنون در لندن با استقبال چشمگيري روبه رو شده و ريچارد آتن برو ( ) 1 كارگردان در نامي، حال ساختن فيلمي درباره سارتر است; كه به عنوان يكي از بزرگان ادبي تاريخ نامش براي هميشه ثبت شده است. با نگاهي به زندگي و آثار اين فيلسوف، نمايشنامه نويس، روزنامه نگار، نويسنده و يكي از چهره هاي مهم ادبيات نمايشي قرن بيستم، يادش را گرامي مي داريم. ژان پل سارتر در سال 1905 در پاريس به دنيا آمد پدرش افسر نيروي دريايي بود و دو سال بعد از تولد ژان در هند و چين مبتلا به بيماري بومي آن سرزمين شد و تب مزمن و جانسوز آن عاقبت چراغ عمرش را خاموش كرد. به اين ترتيب غبار يتيمي خيلي زود بر چهره او نقش او بست در خانه جد مادري خود با نام شارل شوايتزر ( ) 2 كه استاد زبان آلماني بود بزرگ شد. هنگامي كه يازده سال داشت مادرش مجددا ازدواج كرد و سارتر ناگزير با مادرش به شهر لاروشل ( ) 3 نقل مكان كرد. سارتر در آنجا دوران دبيرستان را به پايان رسانيد و سه سال بعد به پاريس بازگشت. در سال 1924 در دانشسراي عالي پاريس به خواندن فلسفه پرداخت و در سال به 1939 دريافت دانشنامه دكترا در فلسفه نائل پس آمد از پايان تحصيلات در لوهاور ( ) 4 لائون ( ) 5 و سپس در پاريس به تدريس در دبيرستان مشغول شد. وي آثاري همچون تخيل ( ) 6 تهوع 71939) 1936 ديوار ( و 81939 تئوري احساس را انتشار داد. داستان كوتاه او به نام ديوار شايد بيشتر از هر داستان ديگري مورد بحث و گفت وگو قرار گرفت و اثر ديگرش به نام تهوع مشهورترين داستان سال شناخته شد. از اين پس توفيق سارتر سريع و پرآوازه بود. در همين اثني جنگ جهاني دوم آغاز شد. اين جنگ بسياري از مباحث ذهني را براي سارتر بازكرد. در توسط 1940تابستان نازي ها اسير شد ولي با زيركي آلمانيهارا متقاعد كرد كه او را به واسطه علل مزاجي به فرانسه تحويل دهند. پس از بازگشت به پاريس به نهضت مقاومت فرانسه پيوست، نخستين نمايشنامه اش را به نام مگسها ( ) 9 اقتباسي از اورتسييا را مقارن همين ايام نوشت. وحشت او از اشغال نازي ها، رنج هاي ملت فرانسه و خطرهاي ناشي از شركت در مبارزه سارتر را، در نظريات خود نسبت به اخلاق بشري و آزادي انتخاب معتقدتر كرد. درسال 1944 دومين نمايشنامه اش به نام دربسته ( ) 10 يا دوزخ پس از آزادي فرانسه در پاريس به صحنه رفت. در سال 1946 نخستين شماره مجله دوران را جديد منتشر كرد. سارتر در فاصله بين سالهاي 1944 تا 1948 موفق به انتشار سه جلد از مجموعه رمانهاي پيوسته خود به نام راههاي آزادي ( ) 11 در گرديد سال 1946 نمايشنامه روسپي بزرگوار ( ) 12 سال بعد موقعيت ( ) 13 ادبيات چيست ( ) 14 بودلر ( ) 15 و انديشه هايي درباره مساله يهود را به تحرير در آورد. در سال 1948 نمايشنامه مرده هاي بي كفن و دفن ( ) 16 و همچنين كتاب فلسفي اگزيستانسياليست ( ) 17 و اصالت بشر نمايشنامه دستهاي آلوده ( ) 18 و شيطان و خدا ( ) 19 آثاري هستند كه سارتر تا قبل از 1950 به رشته تحرير در آورد. در سال 1951 ژثه مقدس ( )سال 20 بعد نمايشنامه كين ( ) 21 كه اقتباسي از اثر الكساندر دوما است. نمايشنامه تكراسف ( ) 22 گوشه گيران 1955 آلتونا ( ) 1959و 23 جنگ شكر در كوبا (حاصل سفر سارتر به كوبا ) آثار بعدي اوست، دو كتاب فلسفي او تحت عناوين نقد عقل ديالكتيكي و هستي و نيستي، آثاري هستند كه همواره يافتن موقعيت انسان را درجامعه و نيز مساله خرد انساني را دنبال مي كنند. كتاب مشهور كلمات ( ) 24 در منتشر 1964سال شد. اين اثر دربرگيرنده خاطرات نويسنده است كه برنده جايزه نوبل شد اما سارتر به دلايل مختلف از جمله اينكه اين جايزه در جهت اشاعه افكار بورژوائي است از پذيرفتن آن امتناع كرد. نمايشنامه زنان تروا اقتباسي ازنمايشنامه اوريپيد ( ) 25 انتشار 1965در سارتر يافت به عنوان يكي از نظريه پردازان فلسفه اگزيستانسياليسم بعد از جنگ مباحث فراواني را بوجودآورد. اين فلسفه به واقع فلسفه بحران است كه با خشونت در مهد سياسي نهضت مقاومت در ايام سلطه نازيها در اروپا متبلور گشت و به سرعت تبديل به حس اروپايي دهه هاي پس از جنگ شد. پاي بندي سفت و سخت آن به آزادي و اصالت انسان با حال و هواي فرانسه كه چكمه هاي نازي را بر گرده خاكش حس كرده بود و تمدن غرب كه به دست فاشيسم و نازيسم زاده و پرورده خودش دچار بحران و تباهي شده بود، دركي منطبق با حال و هواي اين جهان را با خود داشت كه به زودي مورد توجه روشنفكران قرار گرفت در دوران جنگ فرانسه و الجزاير، اسپانيا و ويتنام سارتر و سيمون دوبووار ( ) 16 فعال تر در تظاهرات شركت كردند، سخنراني نمودند و با نگارش مقالات متعدد از آرمانهاي مبارزان مسلمان الجزايري و ويتنامي هاي مظلوم دفاع كردند. لازم به ذكر است كه آشنايي سارتر و دوبووار از سالهاي دانشجويي فلسفه آغاز شد و تا پايان عمر ادامه داشت. سارتر در فلسفه باوريافت كه معني آزادي درجرات و بي باكي انسان نهفته نيست بلكه در كردار، گفتار، انتخاب و مسئوليت پذيري او نهفته است. او فلسفه رابيشتر از متفكران آلماني آموخت و طي سالهاي جنگ از هجوم نازيها به سرزمين هاي اروپا درس هايي آموخت كه شمه اي ازآن را در مقاله هاي جالب توجهي كه در زمان خلاصي ازاشغال نازي ها نوشته بود بيان كرده است. يكي ازبهترين نمايشنامه هاي بعد از جنگ سارتر شيطان و خداست، محل ماجراي اين نمايش كشور آلمان در زمان شورش رعايا و دوره اصلاحات ديني لوتر ( ) 27 است. نمايشنامه هاي حائز اهميت سارتر همچون روسپي بزرگوار و مرده هاي بي كفن و دفن در زمان خود مباحث نوي را عرضه داشت و هر كدام به گونه اي قوانين متداول تئاتر فرانسه را كه آن روزها نويسندگان خود را تابع پيروي از آن ها مي دانستند دگرگون كرد. مرده هاي بي كفن و دفن نمايشنامه اي است درباره نهضت مقاومت فرانسه در زمان جنگ دوم جهاني، سارتر دراين اثر بارديگر مضمون مورد علاقه اش را كه در نمايشنامه مگسها هم به كار گرفته بود دستمايه اثرش قرار داده است، اين مضمون همان عشق و آزادي است كه درآثار او به كرات شاهدش هستيم. امروز با گذشت بيست سال ازخاموشي ژان پل سارتر براي خوانندگان آثار او اين نكته حائز اهميت است كه چگونه با پيشرفت تكنولوژي و تغيير نظام هاي سياسي و اجتماعي هنوز نوشته هاي او جاي طرح دارند، مسائل انساني پيچيده تر گرديده موقعيت هاي جديد، انسانها را رودررو قرارداده و ناگزير به انتخاب نموده، در نظر سارتر پيشي گرفتن ويژه هستي است. ترجمه و تحقيق: منصور خلج * پانوشتها و منابع در دفترروزنامه موجود است