Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791204-50848S1

Date of Document: 2001-02-23

بخش قديمي شهر نيشابور در شمار آثار ملي جاي گرفت به دليل فراواني آثار برجسته فرهنگي - تاريخي نيشابور، بخش تاريخي اين شهر در شمار آثار ملي ايران به ثبت رسيد. به همين منظور نگاهي اجمالي و گذرابه شهر تاريخي نيشابور داريم كه در زير تقديم خوانندگان محترم همشهري مي شود: شهرستان نيشابور با وسعت 9 هزار و 248 كيلومتر مربع در شمال خراسان قرار دارد و از شمال به كوههاي بينالود و شهرستان قوچان، از غرب به شهرستانهاي اسفراين و سبزوار، از شرق به مشهد و از جنوب به تربت حيدريه و كاشمر محدود مي شود. ولايت نيشابور در قرون اوليه اسلامي يكي از چهار ولايت عمده خراسان بزرگ بوده و قسمت اعظم خراسان امروزي را دربر مي گرفته است و در محدوده پهناور آن، مناطق آباد و شهرهاي معروفي از جمله بوزجان (بوژگان ) مالين، (كواخرز )، خايمند، سنگان، زوزن، كندر، ترشيز، خان آزادور، رودان، خسروگرد، بهمن آباد، مزينان، سبزوار، مهرجان، اسفراين، خوجان، ريوند و طوس (شامل رايكان يا رادكان ) طبران، ( تابران ) نوقان، و تروغوذ (تروغبد ) قرار داشته است. نيشابور در منابع و متون كهن به اسامي ابرشهر و اپرشهر خوانده مي شده و در متون متاخرتر به نيشابور از آن ياد شده است. ازوضعيت اين شهر در ادوار قبل از اسلام جز نام آن اطلاع مكتوبي در دست نيست و ظاهرا قديمي ترين سند ثبت شده درباره اين شهر كتيبه شاپور اول درميلادي 462 است كه از آن به نام آپارخشتر ياد شده است. برخي از مورخان دوره اسلامي بناي نيشابور را به شاپور اول و عده اي تجديد بناي آن را به شاپور دوم نسبت داده اند. وجود ضرابخانه مهم ابرشهر و ساير آثار مهم دوره ساساني در اين منطقه حاكي از اعتبار و رونق آن در دوره ساساني است. در سال 29 هجري قمري نيشابور و تختگاه آن ابرشهر به دست سپاه اسلام فتح شد و در دوره بني اميه، ابرشهر همچنان يكي از شهرهاي معتبر خراسان و از مراكز ضرب سكه بود و نام آن تا سال 92 هجري بر روي سكه هاي وليدبن عبدالملك اموي ديده مي شود و ظاهرا نام نيشابور به صورت مكتوب براي نخستين بار بر روي سكه هايي از همين خليفه با تاريخ 91 و 94 هجري آمده است. براي آخرين بار از ابرشهر در سال 215 هجري در زمان اقامت عبدالله طاهر نام برده شد و پس از آن ديگر نامي از آن نيست و مولفان در بيان حوادث و تاريخ اين ناحيه از نام نيشابور، استفاده كرده اند. نيشابور درزمان عبدالله طاهر، حكمران خراسان، افتخار پايتختي خراسان بزرگ را كسب صفاريان كرد در اواسط قرن سوم هجري، طاهريان را بركنار كردندوپايتخت خود را رسما به نيشابور انتقال دادند و در عظمت آن تا سال 288 هجري كه سامانيان بر نيشابور تسلط يافتند، كوشيدند. نيشابور در زمان غزنويان و سلاجقه (از اواسط قرن چهارم تا اواسط قرن ششم ) مهم ترين شهر خراسان بود. اين شهر در سال 548 هجري مورد حمله وحشيانه طوايف غز قرار گرفت و آسيب فراوان ديد. بعداز اين واقعه، شهر نيشابور در سوي غربي شهر قديم در محلي به نام شادياخ كه از محلات شهر سابق بود، تجديد بنا شد و بار ديگردر نيمه دوم قرن ششم هجري، نيشابور عظمت گذشته خود را بازيافت و به ثروتمندترين و پرجمعيت ترين بلاد اسلامي - ايراني تبديل شد. در اواخر قرن ششم هجري، خوارزمشاهيان بر نيشابور حكمراني كردند، ولي طولي نكشيد كه براثر يورشهاي ويرانگر سپاهيان مغول، اين شهر با خاك يكسان شد. علاوه بر اينها، زلزله هاي مكرر در نيشابور و به خصوص زلزله زمان اباقاآن خان مغول در سال 666 هجري بر ويراني هاي قبلي افزود. پس از مدتي كوتاه بار ديگر در بخش شمال غربي شهر قديم، حيات تازه اي به وجودآمد و نيشابور رونق دوباره يافت و در اوايل قرن هشتم هجري به متصرفات حكومت سربداران پيوست. در سال 808 هجري زلزله جديدي خسارات كلي به اين شهر وارد ساخت اما نيشابور با تمام اين بلايا در محل جديد به حيات خود ادامه داد. آنچه از نيشابور باستاني برجاي مانده، منطقه اي است به وسعت حدودكيلومتر 25 مربع كه تپه تاكستان آهنگران طربآباد، سبزپوشان، مدرسه، تپه بازار، تپه قنات و شادياخ در سطح اين منطقه وسيع پراكنده اند. آرامگاههاي شيخ عطار نيشابوري، خيام، امامزاده محمد محروق، سعيدبن سلام مغربي، فضل بن شاذان، يغماشيوا و بيش از 20 روستاي مسكوني وسكونتگاه در اين محوطه قرار دارند و اين مجموعه، به عنوان يك قطب گردشگري و تاريخي و فرهنگي نظرها را به خود جلب كرده است. در حال حاضر نيز طرحهايي به منظور گسترش محورهاي فرهنگي اين آثار تاريخي در دست اقدام است. به هر حال موقعيت تاريخي، فرهنگي و ارزشهاي والاي اين منطقه در حدي است كه ميراث فرهنگي را بر آن داشت تا اين شهر و اثر شايسته رادر فهرست آثار ملي به ثبت رساند. مشهد - خبرنگار همشهري