Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791202-50826S1

Date of Document: 2001-02-21

افزايش بزهكاري و آلودگي محيط زيست در كلان شهرها نگاهي به عوامل موثر در بروز انحرافات و آسيبها در شهرهاي بزرگ ( بخش پاياني ) پاتولوژي شهري؟ چيست اصطلاح پاتولوژي به آسيبشناسي ترجمه شده، در معني اول، حالتي بيمارگونه است كه مانع كاركرد بهنجار مي گردد. مفهوم ضمني اصطلاح از نظر طبي اين است كه يك اختلال عضوي در كار است نه كاركردي ( پورافكاري 1376 ص ). كلمه 1086 پاتولوژيك در جامعه شناسي معمولا براي پديده غيرطبيعي و مرضي ناسالم اجتماعي به كار مي رود ( توسلي 1374 ص ). 151 پاتولوژي شهري از پيدايش، كيفيت پراكندگي جرايم، امراض و ناآراميهاي شهري بحث و گفت وگو دارد. عنوان آسيبشناسي شهري هنوز ناشناخته است و در گذشته كمتر درباره آن صحبت شده تنها است در سالهاي اخير است كه اين عنوان (پاتولوژي شهري ) به سرعت مورد توجه جامعه شهري دنيا قرار گرفته است. دراين بخش از مطالعات شهري از اضافه جمعيت، امراض شهري، انواع آلودگيها در رابطه با امراض، رابطه فقر شهري با ميزان مرگ و مير، امراض بزهكاري ها، رواني و ناآراميهاي شهري سخن به ميان مي آيد ( شكويي 1369 ص ). 95 نظريات عمده تحليل تبهكاري در شهرها نظر كلي كه در جرم شناسي مورد قبول واقع شده اين است كه: نرخ تبهكاري در شهرها بالاتر است و تبهكاري شهري جهت گيري متفاوتي با تبهكاري روستايي دارد ( گسن 1374 ص ). بررسي 114 تبهكاري در چندين شهر اروپايي از سده يازدهم به بعد هم اين نكته را تاييد مي كند و اما سه توضيح براي تحليل تبهكاري در شهرها وجود دارد كه از آن به عنوان نظريات پاتولوژي شهري هم مي توان ياد كرد. نظر اول: توضيح سنتي ( كلاسيك ) كه به وجود اختلافات اوضاع زندگي بين شهر و روستا استناد كرده به است اين معني كه در روستا و خانواده هاي روستايي نظارت و كنترل اجتماعي شديدتر است، در حالي كه در شهرها و خانواده هاي آشفته شهري نظارت اجتماعي كاهش يافته و افراد گمنام ترند و به تبهكاري بيشتر رو مي آورند. نظر دوم مبتني بر اين انديشه است كه: هنگامي كه تراكم جمعيت از حدي تجاوز مي كند، افراد فوق العاده پرخاشجو مي شوند، زيرا حداقل سرزمين مورد لزوم براي شكوفايي شخصي در اختيار آنان نيست. نظر سوم عبارت است از اينكه: برحسب تئوري مناطق جغرافيايي بزهكاري، بيشترين تبهكاري شهر مربوط به كيفيات شهرسازي است، تا براثر خود شهرنشيني. بدين سان احتمالا مناطق بزهكاري در شهر وجود دارد ( گسن 1374 ص ). 116 عمده سخن نظريه اول اين بود كه ضعف نظارت وكنترل اجتماعي در شهرها عامل مهمي در افزايش تبهكاري و انحرافات است. بايد به اين نكته توجه كرد كه موضوع اصلي در ميراث نظريه جامعه شناختي قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم اين بود كه جوامع در حال دگرگوني از يك جامعه مبتني بر روابط نخستين و اجتماعي كوچك و محصور به يك جامعه صنعتي متشكل از روابط ثانويه است كه نظارت و كنترل اجتماعي افراد از سوي مردم به حداقل با مي رسد توجه به همه اينها بايد توجه كرد كه كنترل اجتماعي در شهرها از نوع ثانويه و زير نظر نهادهاي گوناگون، به صورتي رسمي و قانوني شكل مي گيرد. به علت انبوهي جرايم در شهرها، جرمهاي كوچك از ديد مامورين انتظامي پنهان مانده و يا ناديده گرفته مي شود. اگر اين نيروي كنترل اجتماعي در برخي مناطق چون حومه ها و مناطق حاشيه نشين شهري دخالت چنداني نداشته باشد و ضعيف عمل كه كند، معمولا چنين است، نرخ تبهكاري و جرائم شهري به ميزان زيادي سير صعودي پيدا مي كند. به اين ترتيب نيروي ثانويه كنترل اجتماعي، مثل آنچه در جوامع شهري مشهود است، هرگز نمي تواند مانند نظارت و كنترل اجتماعي در جوامع كوچك و مبتني بر روابط نخستين دقيق و همه شمول باشد. تراكم جمعيت در شهرها هم (مطابق نظر دوم ) مي تواند عوارضي در پي داشته باشد. به نظر جرج زيمل درشهرهاي بزرگ و مخصوصادر كلان شهرها، جمعيت عظيم و متراكم شهر و فشار آن به زندگي انسان، هويت فردي و آزادي او را به خطر مي افكند و اين امر موجب انزوا و از خود بيگانگي او مي شود. اما او معتقد است كه انسان درشهر، در عين از خود بيگانگي به نوآوري و خلاقيت مي پردازد ( توسلي 1374 ص ). 81 شهر خشونت شهروندان را تغذيه و تقويت مي كند، پراكندگي پرخاشگري در شهرهاي بزرگ بيشتر چشمگير است و كلان شهرها كانون بود و نمود تبهكاري به شمار مي روند. درمجموعه هاي پر جمعيت طرز تلقي هاي پرخاشگرانه كاربرد مي يابد و اغلب سودمند نيز مي تواند با باشد افزايش جمعيت شهر، رفتار خشن بر عليه نزديكان نيز افزون مي شود; به طوري كه خويشتنداري در برون به خودنمايي و گاهي انفجارخشونت در درون خانه منجر مي شود. به هر صورت شهرنشيني جرم زاست، از حدي به بعد اگر جمعيت شهر به طور حسابي افزايش يابد تشديد جرايم درآن به صورت هندسي عمل مي كند. منحني مربوط به فراز و نشيب مجرميت بر حسب جمعيت نشان مي دهد كه تا هزار 220 نفر جمعيت تعداد جرم اندك (ولي نوسانات شهرها نسبت به هم زياد بوده است ) و از اين آستانه به بعد رشد جرايم نيز شتاب برداشته است ( شيخاوندي 1373 صص 297 و ).داده هاي 295 آماري موجود درباره كشورهاي پيشرفته حاكي ازآن است كه اختلالات رواني درشهرها خيلي بيشتر از روستاها است به طوري كه برخي از نويسندگان به اين نتيجه رسيده اند كه شهرها مولد بيماريهاي رواني هستند ( شيخاوندي 1373 ص ).به 306 هر حال نبايد فراموش كرد كه ريشه بسياري از ناراحتيها در شهر، به تراكم جمعيت در شهرها برمي گردد. با توجه به نظر سوم در رابطه با تبهكاري (وجود برخي مناطق بزهكاري در شهرها ) بايد به تحقيقات انجام گرفته در شيكاگو مهمترين مكتب جامعه شناسي شهري (آمريكا ) اشاره، كرد. از اين رو نگاهي اجمالي خواهيم داشت به اين مكتب جامعه شناسي. مكتب شيكاگو خاستگاه مكتب شيكاگو را بايد در تحولات شديد اقتصادي و حركت از جامعه روستايي ( سنتي ) به جامعه شهري (مدرن ) كه، با شروع قرن بيستم درآمريكا رخ داد، همراه دانست كه شهرها با خيل عظيم مهاجرت روبه رو شده و روز به روز بر جمعيت آنها افزوده مي شد و شهرها را با مسائلي خاص روبه رو شهر مي كرد شيكاگو، يكي از مهمترين شهرهاي آمريكا نيز از اين گونه مسائل در امان نبود. مكتب شيكاگو متاثر از انديشه اجتماعي مسلط آن زمان يعني داروينيسم اجتماعي به مقايسه استعاره اي فرآيندهاي دنياي طبيعي و دنياي اجتماعي پرداختند و درشهرها هم يك حالت رقابت و تنازع ميان شهروندان در امور فعاليتهاي تجاري و خريداري مسكن و امثال آن پيدا كردند كه قوي ترها (با پرداخت پول بيشتر ) مطلوبترين فضاها را به دست مي آورند و مناطق باقي مانده به اشغال فعاليت ها و كساني قرار مي گيرد كه قادر به رقابت موثر نمي باشند (ديكنز). 1377 سرانجام نتيجه اين فرآيندها غربال شدن شهر و تبعيض مكاني آن به صورت مناطق كاملا تعريف شده و تخصصي خواهدبود ( ديكنز 1377 ص ). نمودار 53 دايره هاي متحدالمركز مشهور مكتب كه ]شيكاگو توسط پارك برگس صورت هر [گرفت چند كه، تصويري فيزيكي از چگونگي رشد و گسترش شهرها ارائه مي دهد و هدف اصلي نظريه پردازان هم اين بوده كه سعي كرده اند پيشرفت يا عدم پيشرفت مردمان مهاجر تازه وارد به اين فضاهاي اجتماعي و فيزيكي را مورد بررسي قرار دهند ( ديكنز 1377 ص ) 63 با اين حال نشان دادند كه مناطق و دواير خارجي تر نسبت به مناطق مركزي و داخلي تر از امتيازات خاصي برخوردار است و ساكنان هر منطقه نگاهشان به منطقه خارجي تر سرزمين موعود است. مثلا برگس بحث مي كند كه تحرك تاثير مهمي هم بر فرد وهم بر زندگي اجتماعي دارد. به اين ترتيب تبعيض فيزيكي شهر، براي گروهها و از اين طريق براي افرادي كه به آنها مي پيوندند مكان و نقشي فراهم مي سازد كه آنان در كل سازمان شهر ايفا مي نمايند. به اين ترتيب هرجا كه تحرك افزايش فراوان مي يابد و هر جا كه كنترل گروه هاي اوليه در نتيجه آن به طور كامل فرو مي پاشد، مانند آنچه كه در منطقه حاشيه نشين و فقيرنشين شهرهاي نوين رخ داده است، مناطقي بوجود خواهد آمد كه درآنها اخلاقيات تنزل مي كند و فساد و نابساماني گسترش مي يابد ( ديكنز 1377 صص 67 و) 66 بزرگترين گتوهاي نژادي در شهرهاي آمريكايي تشكيل شده است. تراكم شديد جمعيت، حاكميت بيكاري، عدم توجه پليس، ازهم پاشيدگي بنيانهاي خانوادگي، ميزان جرم و جنايت را به شدت در گتوهاي نژادي آمريكا بالا برده است. در شهرهاي آمريكايي به گتوهاي ديگري نيز برمي خوريم: گتوهاي ژاپنيها، گتوهاي چيني ها و گتوهاي مكزيكي ها از آن جمله است. در شهرهاي نفت خيز خاورميانه، ساخت اكولوژيكي شهرها را عواملي نظير مذهب، سياست، حرفه و شغل، نفت و... مي سازد، سكونتگاههاي ساحلي اقليت هاي قومي بسياري را پذيرا بوده اند ولي اين مناطق تفاوت آشكاري با گتوها دارند، مثلا مهاجرين در كويت از نظر تخصص و تحصيلات و اشتغال در بخشهاي تكنيكي، بر غيركويتي ها برتري دارند (شكويي )به عنوان 1369 نتيجه در يك جمله بايد اشاره كرد كه اين تحقيق فقط از جنبه آسيبشناختي به شهرها نگاه كرده و هدفش نماياندن بخشي از واقعيات و مسائل زندگي در شهرهاي بزرگ مي باشد كه بايد در طراحي مورفولوژيك شهر و برنامه ريزي مورد توجه كارشناسان قرار گيرد. محمود ابراهيمي مقدميان - كارشناس ارشد جامعه شناسي فهرست منابع: - توسلي غلامعباس ( ); 1374 جامعه شناسي شهري; چاپ اول تهران: انتشارات دانشگاه پيام نور. - شكويي حسين ( ); 1352 جغرافياي شهري; چاپ تبريز اول: انتشارات موسسه تحقيقات اجتماعي و علوم انساني. - گيدنز آنتوني ( ); 1374 جامعه شناسي; ترجمه منوچهر صبوري; چاپ دوم، تهران: نشر ني. - حساميان فرخ ( ); 1375 شهرنشيني مرحله گذار; چاپ دوم تهران: انتشارات آگاه. - شيخاوندي داور ( ); 1373 جامعه شناسي انحرافات; چاپ سوم گناباد: نشر مرنديز. - شكويي حسين ( ); 1369 جغرافياي اجتماعي شهرها; چاپ دوم تهران: انتشارات دفتر مركزي جهاد دانشگاهي. - پورافكاري نصرت الله ( ); 1376 فرهنگ جامع روان شناسي و روان پزشكي (انگليسي - فارسي ج ); 2 چاپ دوم تهران: فرهنگ معاصر. - گسن ريموند ( ); 1374 جرم شناسي نظري; ترجمه مهدي كي نيا; چاپ اول، تهران: انتشارات مجمع علمي و فرهنگي مجد. - ديكنز پيتر ( ); 1377 جامعه شناسي شهري; ترجمه حسين بهروان; چاپ اول، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوي. - صفوي امان الله ( ); 1364 پديده هاي جنايي در غرب و مسائل نوجواني; چاپ اول، تهران: نشر مترجم. - كي نيا مهدي ( ); 1373 مباني جرم شناسي (ج ); 1 چاپ اول تهران: انتشارات دانشگاه تهران. - زاهد زاهداني سيد سعيد ( ); 1369 حاشيه نشيني; چاپ اول شيراز: انتشارات دانشگاه شيراز. - گيدنز آنتوني ( ); 1371 جامعه شناسي پيش درآمدي انتقادي; ترجمه ابوطالب فنايي; شيراز: انتشارات دانشگاه شيراز. - پورافكاري نصرت الله ( ); 1378 پرخاشگري و فرهنگ; مجله پژوهشي دانشگاه اصفهان (علوم انساني ) انتشارات، دانشگاه اصفهان. صص. 2813 - پيران پرويز ( ); 1366 شهرنشيني شتابان و ناهمگون; مجله اطلاعات سياسي - اقتصادي، سال دوم، شماره پنجم، صص . 5754 - پيران پرويز ( ); 1374 آلونك نشيني در ايران; مجله اطلاعات سياسي - اقتصادي، سال نهم، شماره يازدهم و دوازدهم صص. 129125 - رباني، علي; جزوه درسي سمينار مسائل دستنوشته شهري.،