Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791129-50786S2

Date of Document: 2001-02-18

نگاهي به آموزش از راه دور، منافع و روشهاي اجرايي آن در هزاره سوم; از طريق اينترنت دانشجو شويد! همزمان با سال جهاني گفت وگوي تمدنها و فرارسيدن همايش جهاني شهرهاي الكترونيكي و اينترنتي در كيش اشاره; اهميت آموزش و ضرورت گسترش آن در همه زمانهاو در همه زمينه ها و ابعاد، بدليل وضوح و ملموس بودن نتايج آن هميشه مورد نظر بشر متمدن بوده است. لذا همواره نظرات مختلفي در نحوه انجام آموزش از نظر كيفي و كمي مطرح بوده است كه بحث مجدد شايد به نوعي تكرار مكررات محسوب شود. اما تحول رو به رشد سيستم هاي نوين اطلاع رساني و افزايش تعداد كاربران اينترنت در شروع هزاره سوم، زمينه مناسبي را در ارتباط با استفاده از فناوري اطلاعات به منظور توسعه كمي و كيفي آموزشهاي سطوح مختلف تحصيلي، علمي، هنري و حتي امكان گفت وگوي تمدنها را فراهم كرده كه بررسي آن ضرورت زمان است. در اين نوشته سعي شده است با تكيه بر تجربيات ملموس سيستمهاي آموزشي نوين مانند آموزشهاي اينترنتي و مجازي مبتني بر وب، توانمنديهاي بالقوه فناوري نوين در آموزش از راه دور و روشهاي اجرايي آن در شروع هزاره سوم مورد ارزيابي و بررسي قرار گيرد. نوشته: دكتر علي اكبر جلالي مهندس حسين بيدختي نقش آموزش در رشد و شكوفايي اقتصاد، بهبود مناسبات انساني، ارتقاي كيفي رفاه اجتماعي و ايجاد تمدن امري مسلم و بديهي است. به موازات توسعه فناوري اطلاعات، استفاده از تجهيزات نوين اطلاع رساني مانند رايانه، نرم افزارهاي مختلف، شبكه جهاني اينترنت در زمينه هاي آموزشي ضرورتي تام يافته است، به صورتي كه در حال حاضر بدون استفاده از فناوري اطلاعات، امكان اجراي برخي از امور ميسر نيست. در بعضي موارد حتي در صورت امكان انجام روشهاي سنتي، به علت هزينه و صرف وقت معمولا مقرون به صرفه نيست. به عنوان مثال، يك نرم افزار آموزشي مانند SIMULINK در مهندسي وجود دارد كه به كاربر اجازه مي دهد تا با چيدن چند بلوك دياگرام و از راه شبيه سازي رايانه اي به جاي برنامه نويسي طولاني، همان كاري را انجام دهد كه معمولا بايد درآزمايشگاه با خريد تجهيزات و صرف هزينه وزمان زياد انجام شود. در حقيقت يك آزمايشگاه گرانقيمت را امروزه مي توان به صورت نرم افزاري در منزل داشت. علاوه بر آن استفاده از فناوري مدرن آموزشي كمك خواهد كرد تا هم سرعت عمل در پردازش اطلاعات و ارائه نتايج درست زياد شود و هم ميزان اشتباهات ممكن در روند اجرايي تحقيق كاهش يابد. در حالي كه در روشهاي سنتي، چنين دستاوردي به كندي قابل پيش بيني است. همين ويژگي ها و نيز سهولت در كاربري سخت افزارها و نرم افزارهاي مدرن آموزشي و علمي به صورت عام، سبب شده است تا امروزه بيش از 110 كمپاني تحقيقاتي بزرگ در سطح جهان مشغول تهيه انواع نرم افزارهاي ويژه مهندسي باشند كه دامنه آن نه تنها مدل هاي ساده رياضي، بلكه شبيه سازي بسياري از آزمايشهاي پيچيده علمي را نيز پوشش مي هد. از سوي ديگر ارجحيت آموزش ديداري و يا بصري در مقايسه باآموزشهاي شنيداري يا سمعي، از ديرباز حتي در ديدگاه عامه مردم نيز امري مسلم و بارز بوده است و نماد عيني آن ضربالمثل شنيدن كي بود مانند ديدن است. چنين تصوري داراي اساس و بنيان علمي قوي نيز است، زيرا در حال حاضر با توجه به بررسي ها و آزمايشهاي صورت گرفته، مشخص شده است كه ميزان گيرايي اطلاعات در انسان توسط چشم حدودا معادل 82 درصد يا چهار ميليون و سيصد هزار بيت در واحد آموزش و گوش 11 درصد يا پنجاه هزار بيت كامپيوتري قابليت جذب و گيرايي را دارند و از آنجا كه براساس نتايج همين تحقيقات 65 درصد اطلاعات دريافتي انسان از طريق چشم پس از سه روز به ياد مي ماند و اين در حالي است كه در مورد آموزش از طريق گوش فقطدرصد 10 بياد مي ماند بنابراين مي توان به نقش عظيم سيستمهاي كمك آموزشي تصويري و از آن جمله اينترنت كه رسانه اي تصويري است، پي برد. با توجه به مزيت يادشده و نيز به دليل وجود برخي محدوديت ها و مشكلات كه مانع حضور جدي علاقه مندان علم در كلاسهاي درس مي گردد، متدهاي جديد آموزشي با استفاده از فناوري اطلاعات به صورت جدي مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته لذا است بايد ضمن در نظر گرفتن ساختار فرهنگي جامعه، نسبت به توسعه و اجراي آن در سطوح مختلف آموزشي اقدام كرد. بديهي است با توجه به ضرورت همگامي با تحولات جهاني و نيز استفاده از فناوري پيشرفته در زمينه هاي مختلف اجتماعي، با هدف رفع نارساييها و حل معضلات، هرگونه بي توجي نسبت به دستاوردهاي علمي در اين زمينه، خسارتهاي جبران ناپذيري را دربرخواهد داشت. آموزش از راه دور و روشهاي اجرايي آن يكي از متدهاي آموزشي كه در طي چند سال اخير همزمان با توسعه فناوري اطلاعات مطرح شده و به نحو چشمگيري مورد توجه محافل علمي و آموزشي قرار گرفته است و در كشورهاي توسعه يافته مراحل بلوغ خود را مي گذراند آموزش مجازي يا اينترنتي است كه فعلا در آموزشهاي راه دور بيشتر مطرح است و در آينده به طور وسيعي جايگزين آموزش سنتي در جهان نيز خواهد شايد شد در مرحله اول كمي عجيب و باورنكردني به نظر آيد كه با استفاده از سيستم اينترنت و از فواصل دور، بتوان يك دوره آموزشي را با كيفيت مناسب برقرار كرد. ابزار اطلاع رساني جديد كمك خواهد كرد نه تنها كليه مراحل آموزشي در روش سنتي را كه دارا بود، بلكه بسياري از مراحل ديگر را نيز كه عملا بدون رايانه و نرم افزارهاي ويژ امكان انجام آنها وجود ندارد، در خدمت روش داشت به گونه اي است كه در آن استادان با استفاده از فن آوري هاي ارتباطي و اطلاع رساني جديد، به تعليم مي پردازند و مطالب و منابع درسي را از سراسر جهان تهيه و در اختيار دانشجويان در نقاط مختلف جهان قرار مي دهند و تكاليف شان را بررسي از مي كنند، آنها آزمون گرفته و سطح علمي دانشجويان را هر روزه مورد ارزيابي قرار مي دهند و بالعكس، دانشجويان نيز اين امكان را دارند تا استاد را ارزيابي كرده و اشكالش را در ابتداي سال يادآوري كنند و علاوه بر آن ضمن طرح پرسشهاي خود، فاصله خود را با استاد كم اين كنند سيستم آموزشي مزاياي زيادي دارد كه انجام كار گروهي در تكاليف و پروژه ها و شركت در مباحثه گروهي و اعلام نظر خود درست همانند يك كلاس آموزشي به شيوه سنتي و رايج بدون آنكه الزامي باشد كه استاد و دانشجو در كنار يكديگر و به صورت رودررو، حضوري فيزيكي داشته باشند و دهها مزاياي ديگر حاصل اين سيستم است. در ارتباط با سازوكار اجرايي اين سيستم، مطالعات گسترده اي صورت گرفته و راهكارهاي جالبي طرح گرديده است، اما به طور كلي مقدمات اوليه به منظور تشكيل يك دوره آموزش اينترنتي مشابه با عملياتي است كه جهت برگزاري يك كلاس آموزش به شيوه سنتي مورد نياز است. در هر دو سيستم، عوامل اصلي عبارت از: استاد، دانشجو، كتاب، جزوات درسي، امتحان يا آزمون، انجام تكاليف و ساير پارامترهاي مورد انتظار، به بيان ديگر، درست مشابه كلاسهاي درس حضوري، كليه فعاليتهاي آموزشي مانند برگزاري سمينار، پروژه هاي تحقيقاتي، تكميل رساله، امتحان و آزمون، در اين سيستم نيز صورت مي گيرد و عوامل مختلف تداركاتي و ستادي جهت طراحي و اجراي دوره فعاليت مي كنند، اما در اين سيستم نيز، دو عنصر دانشجو و استاد ركن اصلي فعاليت آموزشي را تشكيل مي دهند. امكانات ارتباطي و نيز تسهيلات فراهم شده ازطريق سيستم اينترنت، به گونه اي است كه استاد ضمن اعمال مديريت كلاس به نحو بسيار مطلوبي توانايي تهيه و ارائه كليه مطالب درسي، رفع اشكالها و برگزاري امتحانات را با استفاده از تجهيزات مدرن اطلاع رساني و ارتباطي دارا بوده و دانشجو نيز علاوه بر دريافت مطالب و مفاهيم درسي، از كليه تجهيزات كمك درسي، مانند فيلم هاي آموزشي، اسلايد، منابع مختلف تحقيقاتي و كتابخانه ها در سطح جهان امكان استفاده دارد. از نظر ساختاري نيز تفاوت مشهودي بين دو نوع سيستم موجود نيست، زيرا در هر موسسه آموزشي سه بخش آموزش، تحقيقات و ستادي وجود دارند كه بخش ستادي عمدتا كليه امور مربوط به پذيرش و ثبت نام دانشجو و اعمال مقررات آموزشي را برعهده بخش هاي دارد آموزشي و تحقيقاتي نيز به عنوان دو ركن ديگر موظف به ارائه خدمات آموزشي هستند. چگونگي كار در سيستم آموزشي اينترنتي تفاوت عمده اي با سيستم رايج ندارد و آنچه به عنوان تمايز يا ارجحيت مطرح مي شود، صرفا شيوه ارتباطي بين دانشجو استاد، و نيز محيط آموزش است. روند اجرايي در سيستم آموزش مجازي يا اينترنتي به شرح زير است: الف: براساس شرايطي كه دانشگاه يا موسسه آموزشي اعلام مي كند، دانشجو نسبت به ثبت نام اقدام مي كند و موظف است تا كليه ضوابط و مقررات آموزشي اعلام شده توسط موسسه را در طي دوره رعايت نمايد. ب: برنامه شروع كلاسها و ساعت تشكيل آن از سوي موسسه به اطلاع دانشجو مي رسد و دانشجو مي تواند در زمان مقرر، وارد كلاس مجازي شود و اين امكان را داشته باشد تا ضمن مراجعه به آرشيو مطالب طرح شده در جلسات قبل وكليه مفاد درسي قابل طرح را مرور نمايد. ج: كليه مباحث و دروسي كه در طي دوره آموزشي ارائه مي شود به صورت دسته بندي شده و مرتب توسط استاد مشخص گرديده، به گونه اي كه دانشجو همزمان با ثبت نام، ضمن مطالعه خلاصه اي از درس قابل ارائه با سرفصل مطالب و مباحث و محتواي درس و شيوه ارائه آن آشنا مي شود و در طول دوره، با مراجعه به هر كدام از سرفصلها و يا مطالب زير مجموعه، نسبت به مفاهيم، آشنايي كلي و دقيق پيدا مي كند. دستيابي دانشجو به جزوات و كتب درسي به سهولت صورت مي گيرد و حتي مي تواند يك نسخه از آن را از روي اينترنت بردارد. با استفاده از ويژگي هاي سيستم اينترنت، قابليت جستجو در محتواي كليه دروس، استفاده از منابع و مراجع جهت تكميل مطالعات، تصاوير و نقشه هاي مرتبط با موضوع، فيلم و يا عكس نيز ميسر همچنين است اين قابليت وجود دارد كه دانشجو به موازات بتواند به نظر ساير استادان كه به آموزش همان درس از طريق اينترنت دسترسي مي پردازند، پيدا كند و بر معلومات خود بيفزايد. د: وجود يك تخته سياه كه در كامپيوتر و اينترنت وايت برد ناميده مي شود، تجهيزات آموزشي را تكميل مي كند تا شباهت كلاسهاي مجازي و سنتي بيشتر باشد. استاد مي تواند هر چه را كه بخواهد روي تخته بنويسد و متقابلا دانشجو نيز مي تواند نظريات اصلاحي خود را ابراز نمايد و در جايي كه مشخص شده بنويسد. اطلاعات اين تخته سياه مي تواند ذخيره شده و بعدا مورد استفاده و استناد قرار گيرد. ه: به منظور آشنايي دانشجويان با همكلاسي ها و با هم دوره اي هاي خود امكان پخش تصوير و صداي تك تك دانشجويان وجود دارد و دانشجويان از تمام تفريحات سالم نيز استفاده مي كنند. و: به منظور ارزيابي آموزش ارائه شده و نيز ميزان فراگيري آزمونهاي دانشجويان، خاصي نيز به عمل مي آيد كه بر اساس آن دانشجو موظف است به كليه پرسشها پاسخ دهد و پاسخها را با استفاده از پست الكترونيك و يا سيستم Line-on براي استاد ارسال كند و متعاقبا به همان طريق نتيجه و نمره خود را مشاهده اين كند نمره جهت درج در كارنامه تحصيلي دانشجو به امور آموزش (كه به صورت يك واحد ستادي عمل مي كند ) ارسال مي شود. ز: در هر مرحله آموزشي استاد به موازات مباحث مطرح شده منابع مطالعاتي مختلفي را جهت مطالعه دانشجويان مطرح مي كند و با عنايت به وجود منابع بسيار غني اطلاعات در اينترنت (شامل كتابخانه هاي الكترونيك، نتايج تحقيقات مراكز پژوهشي و تحقيقاتي، مقالات و ساير منابع ) اين امر مي تواند باعث ارتقاي كيفي مباحث طرح شده گردد. ح: يكي از مهمترين مواردي كه در كلاس درس به صورت اينترنتي وجود دارد، انجام مباحثه ايجاد گروهي، سمينار و برگزاري كنفرانسهاي مختلف است. بدين صورت كه دانشجويان مي توانند همانند سيستم رايج در حوزه هاي علميه در ارتباط با مطالب درسي با يكديگر به گفتگو بپردازند و نكات مهم درس ارائه شده را براي خود مشخص نمايند و پاسخي براي آن بيابند. همه دانشجويان كه در يك كلاس ثبت نام مي كنند، خود به خود به عنوان عضو گروه مباحثه همان درس به حساب مي آيند و با داشتن يك كد رمز (كه در ابتداي ثبت نام به هر دانشجو اختصاص داده مي شود ) مي توانند وارد مباحثه گردند و نظريات خود را اعلام كنند. استاد ضمن مشاهده مباحث مطرح شده و سطح كمي و كيفي مطالب مورد گفتگو مي تواند در هر لحظه كه بخواهد وارد بحث گرديده و نسبت به اصلاح نظريات ارائه شده و يا تكميل آنها، مطالبي را ارائه كند. ط: علاوه بر اين، امكان اجراي پژوهشهاي گروهي نيز يكي از زمينه ها و ابزارهاي آموزش اينترنتي است كه از نظر روش و اجرا، دقيقا مشابه سيستمهاي سنتي است با اين تفاوت كه كليه موارد رد و بدل كردن اطلاعات، اظهار نظرها، جمع بندي نتايج حاصله از پروژه با استفاده از اينترنت صورت مي گيرد. دفاع از پايان نامه و يا پروژه تحقيقاتي به صورت Line-on صورت مي گيرد و در اين حالت پخش صدا و تصوير، كليه نمودارها و اسلايدهاي مرتبط با موضوع سمينار نيز امكان پذير است. لازم به توضيح است كه پژوهشهاي گروهي درست مانند سيستمهاي رايج و سنتي از نظر بافت تشكيلاتي جهت اجرا داراي مدير پروژه بوده و كليه مراحل آن فازبندي و زمان بندي مي گردد. آموزش از راه دور و نمونه اجرايي هر چند كه سيستمهاي آموزشي مجازي و اينترنتي مورد بحث به تازگي جاي خود را در كنار ساير روشها و متدهاي آموزشي باز كرده است، اما فراهم آوردن مقدمات اجرايي آن توسط بسياري از دانشگاهها از جمله در كشور ما و به خصوص در پروژه ملي شهر الكترونيك كيش آغاز شده است و برخي از آنان نسبت به گزينش دانشجو و اجراي دوره نيز اقدام كرده اند كه به طور مثال مي توان از University Virgina نام West برد كه از طريق اينترنت و با استفاده از سيستم آموزش از راه دور به ارائه خدمات آموزشي در دوره كارشناسي پرداخته و دانشجويان متعددي را جذب كرده است.