Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791126-50767S3

Date of Document: 2001-02-15

گامي نو در فرهنگ نويسي گفت وگو با رويين پاكباز مولف نخستين دايره المعارف هنر به زبان فارسي اشاره; برخي كتابها به دليل نقش تعيين كننده اي كه در حوزه مورد نظر خود دارند و نيز به جهت ساختار دقيق و فكرشده اي كه ناشر و مولف براي آن درنظر گرفته اند، تاثيرات فراواني هم بر كارهاي مشابه پس از خود و نيز هم بر محتواي موضوعات، برجاي مي گذارند. دايره المعارف نويسي و فرهنگ نگاري نيز ازجمله شاخه هايي است كه در چند سال گذشته در حوزه هاي مختلف و البته در برخي حوزه ها به شكلي افراطي، ادامه داشته است. حوزه هنر نيز ازجمله بخشهايي بود كه در آن خلا يك دايره المعارف مفيد و جمع و جور حس مي شد، بر چنين بنيادي بود كه از اواخر سال 70 و به توصيه مدير نشر فرهنگ معاصر، تاليف دايره المعارف هنر به رويين پاكباز، هنرمند و محقق اين حوزه پيشنهاد مي شود. درواقع اين ناشر به همراه انتشاراتي هاي ديگري چون، طرح نو، مركز، ني، چشمه، ثالث، خوارزمي، نيلوفر، توس و چند ناشر ديگر و در ميان حدودناشر 4000 در زمره معدود ناشراني هستند كه به آنها بايد عنوان ناشر اثرآفرين را بخشيد، چرا كه در حوزه كاري و موضوعي خود، آثار وكتابهايي را انتشار داده اند كه جاي هر كدام از آنها خالي بود. كتاب دايره المعارف هنر چه به لحاظ تدوين، صحافي، وقت و انرژي زيادي كه براي آن صرف شد ه و نيز از لحاظ زيبايي هاي بصري و ظاهري اثري ويژه است و راه يافتن آن به مرحله نهايي كتاب سال نيز بر چنين پشتوانه هايي استوار بود، ولي كمتر كسي گمان مي كرد كه اين اثر از دريافت جايزه بي نصيب بماند. با رويين پاكباز مولف اثر گفت وگويي انجام داده ايم كه مي خوانيد. * ابتدا از انگيزه ها و چگونگي به صرافت افتادن براي تهيه چنين كتابي؟ بگوييد - از سال ها پيش در جريان كار تدريس با مسايل و نقصان هاي تئوريك دانشجويان هنر آشنا شده بودم و مي دانستم كه منابع فارسي قابل استفاده در اين زمينه چقدر اندك و پراكنده اند. بارها شاهد بودم كه دانشجو براي يافتن معناي درست يك اصطلاح و يا كسب مختصر اطلاع از يك سبك هنري دچار چه مشكلات فراواني است. مي بايست قدمي در جهت رفع اين كمبود برداشته شود. درواقع، بايد بگويم كه وظيفه معلمي انگيزه تاليف اين كتاب را در من به وجود آورد. * از چه زماني مصمم به انجام چنين كاري؟ شديد - چنانكه گفتم، از مدتها قبل ضرورت تهيه يك كتاب هنري مرجع را احساس مي كردم و مدارك و يادداشت هايي نيز بدين منظور گردآورده بودم. وقتي كه در سال 1370 تاليف چنين كتابي از سوي مدير موسسه فرهنگ معاصر به من پيشنهاد شد، كار را به طور جدي آغاز كردم. * ويژگي نوشتن دايره المعارف كار گروهي است، آيا در اين اثر تيم پژوهش شما را همراهي مي كردند يا كار را يك تنه پيش؟ برديد - بلي، درست تر آن بود كه چنين كاري به صورت گروهي انجام شود، اما متاسفانه در شرايط موجود امكان آن وجود نداشت و ناگزير كار را يك تنه پيش بردم. البته، دوستاني در تهيه و ترجمه مطالب مورد نياز به من كمك كردند كه مرهون زحمات آنها بوده و هستم. * آيا در تاريخ نشر ايران در حوزه هنر، دايره المعارف نويسي وجود داشته است و قبل از شما كساني در اين زمينه كار؟ كرده اند - قبلا، چند كتاب مرجع در حوزه هنرهاي تجسمي به زبان فارسي منتشر شده بود، ولي تا آنجا كه اطلاع دارم، اين نخستين كتاب تاليف شده در قالب يك دايره المعارف هنر به زبان فارسي است. * به نظر مي رسد عمده مطالب و مدخل هايي كه در اين دايره المعارف آمده اند مربوط به نقاشي و هنرهاي تجسمي است و بر چنين بنيادي، بهتر نبود نام و عنوان دايره المعارف، خاص تر انتخاب مي شد، مثلا دايره المعارف هنرهاي تجسمي.... - دليل انتخاب عنوان هنر - به جاي هنرهاي تجسمي - آن است كه واژه هنر را غالبا در معناي هنر تجسمي (مشتمل بر نقاشي، پيكره سازي و... ) نيز به كار مي برند. البته بهتر بود كه نام اين هنرها نيز در روي جلد كتاب درج مي شد. * چند مدخل در اين دايره المعارف آمده و اصولا شما از چه شيوه رايج دايره المعارف نويسي بهره؟ جسته ايد - كتاب از يك بخش اصلي (الف تا ي ) و سه پيوست با عنوان هاي تاريخ شناسي مضمون، شناسي و واژه نامه تشكيل يافته و روي هم داراي 2855 مدخل است. در تدوين آن از روش ارجاع استفاده شده است. بدين معنا كه هر مدخل مستقل در ضمن ارائه اطلاعات لازم، خواننده را به مدخل يا مدخل هاي ديگر ارجاع بدين مي دهد ترتيب، خواننده مي تواند اطلاعات وسيع تري درباره موضوع مورد نظر به دست آورد. * نحوه تنظيم و شكل بندي مدخلهاي كتاب چگونه؟ است مدخل هاي بخش اصلي عمدتا به هنرمندان، سبك ها، اسلوبها، اصطلاحات فني و زيبايي شناختي و غيره اختصاص يافته اند. در مقالات بخش تاريخ شناسي تحولات هنر مردمان مختلف در ادوار تاريخي بررسي شده است. در مدخل هاي بخش مضمون شناسي شرح موضوعات رايج در هنرهاي جوامع مختلف آمده است. در اغلب موارد، به منظور ارائه اطلاعات بيشتر از تصاوير سياه و سفيد يا رنگي استفاده شده است. * در چند سال گذشته، تب دايره المعارف نويسي در شاخه هاي گوناگون در كشور ما فراگير شده است، دليل اين رويكرد بي رويه را در چه؟ مي دانيد گمان نكنم كسي دست به تاليف يا ترجمه دايره المعارفي بزند كه نياز آن را در جامعه احساس نكرده باشد و يا ناشري دايره المعارفي را چاپ كند كه زمينه فروش آن را در نظر نگرفته باشد. در واقع، بروز و گسترش پديده هاي تازه در عرصه فرهنگ و زندگي اجتماعي نيازهاي اطلاعاتي و معرفتي جديد را در جامعه به وجود مي آورد و دايره المعارف ها به قصد پاسخگويي به اين نيازها انتشار مي يابند. بنابراين، به آنچه كه شيوع تب دايره المعارف نويسي مي ناميد، نبايد صرفا از ديد منفي نگريست. * اين كتاب چه طيف مخاطباني را شامل؟ مي شود از آنجايي كه اين يك كتاب مرجع تخصصي صرف نيست، نه فقط هنرجويان و هنرپژوهان، بلكه علاقه مندان ديگر هم مي توانند ازآن استفاده كنند. * به نظر مي رسد، عمده مطالب و مدخلهاي كتاب به هنر (هنرهاي تجسمي ) بين المللي اختصاص يافته آيا است درباره هنر ايراني (نقاشي ايراني ) نيز مدخلهايي وجود؟ دارد تقريبا 20 درصد از كل مطالب كتاب درباره هنر و هنرمندان ايراني است و با تاكيد خاص بر دوران معاصر. * در تاليف هر دايره المعارفي، از منابع گوناگوني استفاده مي شود. شما در تاليف اين اثر از چه منابع داخلي و خارجي بهره؟ جستيد درباره هنر ايران، منبع اصلي من كتاب سه جلدي آقاي كريم زاده تحت عنوان احوال و آثار نقاشان قديم ايراني... بود. ولي در مورد هنر ساير كشورها از دايره المعارف ها و فرهنگ هاي متعدد بهره گرفتم كه فهرست مهمترين آنها را در مقدمه كتاب آورده ام. * از كارها و تاليفات تازه خود؟ بگوييد از جمله كارهاي تازه، كتاب نقاشي ايران، از ديرباز تا امروز است كه دو ماه پيش منتشر شد اكنون، ترجمه كتابي با عنوان هنر مدرنيسم را در دست دارم. گفت وگو: سيدابوالحسن مختاباد