Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791124-50745S3

Date of Document: 2001-02-13

كهكشان انفجاري 1 2 3 تصوير رصدخانه پرتوايكس ناسا، موسوم به چاندرا از كهكشان دوردست cكهكشاني 3295 انفجاري را كه به وسيله ابري پهناور از گازهايي با دماي فوق العاده بالا دربرگرفته شده است، نشان اين مي دهد ابر گازي، كه تنها توسط تلسكوپ پرتوايكس قابل مشاهده است، دربردارنده بيش از يكصد كهكشان و ماده كافي براي ساختن يك هزار كهكشان ديگر است. اين كهكشانها، سردتر از آنند كه در طول موجهاي پرتوايكس قابل رويت باشند. اين ابر و خوشه كهكشاني اش، با قطري در حدود دو ميليون سال نوري يكي از پرجرم ترين اشياي گيتي است كه ما به سبب دوري زياد، تنها وضعيت پنج ميليون سال پيش آن را مي بينيم. c كهكشان 3295 غول پيكري است كه شكلي شبيه به توپ بسكتبال دارد و جرم آن چندين برابر كهكشان ما (راه كاهكشان يا راه شيري ) است. اخترشناسان، بر اين باورند كه اين كهكشان در درازناي زمان با آرام گرفتن و ريزش ابر گازي عظيم پيراموني بر روي آن، بزرگتر شده است. گره هاي پرتوايكس درخشاني كه براي نخستين بار در تصوير چاندرا از اين كهكشان ديده شد، احتمالا نتيجه غيرمستقيم اين ريزش گاز بر روي cاست. گره 3295 مياني منطبق بر مركز كهكشان است، اين پرتوهاي ايكس بيشتر احتمال دارد، كه ناشي از فرو افتادن ماده به درون سياهچاله اي بسيار پرجرم باشد. گره هاي بالايي و پاييني بر دو لت بزرگ تابشهاي راديويي منطبقند. فاصله اين دو گره، در حدود سال 100000 نوري است يعني تقريبا معادل قطر بزرگ راه توان شيري كل پرتوهاي اين سه گره، سه برابر كل توان برونداد كهكشان ما است. رصدهاي پرتوايكس و راديويي نشان مي دهند cكه 3295 به وسيله انفجار مهيبي كه در هسته آن روي داده، متلاشي شده است. از رصدهاي چاندرا، چنين برمي آيد كه اين انفجار ناشي از فرو ريختن بيش از حد ماده به درون سياهچاله سنگين مركز كهكشان بوده است. چاهك آبي را در نظر بگيريد، هنگامي كه ميزان آبي كه به درون آن ريخته مي شود، بيش از توان تخليه اش باشد، اين آب زيادي فشاري به سمت عقب وارد آورده و مانع تخليه آب مي گردد. در اينجا نيز پديده اي مشابه روي داده است: انرژي بسيار زياد آزاد شده ناشي از فروريزش مقادير بسيار انبوه ماده به داخل سياهچاله، مي تواند ماشه انفجاري را بچكاند. مقادير عظيمي ماده و انرژي، به سمت ابر گازي پيراموني پرتاب مي شود و اين واكنشي است گران از سوي معده اي كيهاني، نسبت به هزاران هزار سال فرو ريختن مواد بر روي آن. چاندرا، تصوير ضميمه عكس را به وسيله بينابسنج (طيف سنج ) پيشرفته مجهز ccdبه (ACIS) در 30 اوت 1999 در رصدي حدودا 6 ساعته گرفته است. ACIS توسط دانشگاه ايالتي پنسيلوانيا و موسسه فناوري ماساچوست (MIT) ساخته شده است. اين تصوير، به منظور برجسته كردن تابشهاي ايكس شديد گره هاي c295 3 رنگي شده است. شرح تصويرها : cتصوير3295 1 در پرتوايكس كهكشاني انفجاري را نشان مي دهد كه به وسيله ابر بسيار بزرگي از گازهاي داغ، احاطه شده اين است ابر كه در بردارنده بيش از صد كهكشان است قطري بيش از دو ميليون سال نوري و دمايي در حدود 50 ميليون درجه دارد. پرتوهاي ايكس، سرچشمه گرفته از كهكشان مركزي، احتمالا در اثر فروريزش ماده به درون سياهچاله اي بسيار سنگين پديد مي آيند و در سه گره درخشان، كه بر روي يك خط مي باشند، تمركز يافته اند. گره هاي بالايي و پاييني بر دو لت بزرگ تابشهاي راديويي منطبقند، فاصله اين دو گره در حدود صد هزار سال نوري، يعني معادل قطر كهكشان ما است. c3295 2 در نور مرئي به صورت كهكشان بيضوي غول پيكري ديده مي شود، كه درخشندگي آن دو برابر راه كاهكشان است. گرچه رصدهاي نور مرئي نشان دهنده وجود مقادير عظيمي گاز با دمايي در حدود 1000 درجه است كه ظاهرا به وسيله پرتوهاي فرابنفش و ايكس ناشي از هسته كهكشان گداخته شده است، اما هسته يا مركز كهكشان در نور مرئي همچون تصويرش در تابش ايكس برجسته و نمايان نيست. تصوير 3 راديويي شباهتهاي زيادي با تصوير پرتوايكس دارد: دو لت در دو طرف هسته. لتها داراي لكه هايي درخشان هستند، كه نشان دهنده مناطقي است كه تابش شديدي دارند. لتهاي راديويي، در اثر فرايند سنكروترون پديد آمده اند; هنگامي كه الكترونهاي پرانرژي، در يك ميدان مغناطيسي، حركت كنند، پرتوهاي راديويي از خود گسيل مي كنند. چنانچه انرژي الكترونها به اندازه كافي زياد باشد در اين فرايند پرتوهاي نوري و ايكس نيز توليد خواهد شد. بررسي لتهاي راديويي نشان دهنده اين است كه آنها با سرعتي بسيار زياد از سياهچاله مركزي كهكشان به بيرون پرتاب شده اند. منبع: مجله آسترونومي ترجمه: دكتر افشين پايدار