Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791119-50712S1

Date of Document: 2001-02-08

جاودانه و ماندگار در فراسوي قرن ها نگاهي به ويليام بخش زندگي شكسپير، در نمايش در نوزدهمين جشنواره فيلم فجر شكسپير و سينما يا ويليام شكسپير، زندگي در نمايش عنوان يكي از بخش هاي جشنواره نوزدهم فيلم فجر است كه در آن يك فيلم 46 دقيقه اي از زندگي و آثار شكسپير و 11 فيلم بلند سينمايي كه براساس نوشته هاي او به تصوير درآمده اند مرور خواهد شد. اتللو ساخته اورسن ولز، رومئو ژوليت ساخته فرانكو زفيرلي، شب دوازدهم ساخته كنت برانا، مكبث ساخته اورنس ولز، مكبث ساخته رومن پولانسكي، مكبث ساخته ترورنان، هملت ساخته لارنس اوليوير، هملت ساخته فرانكو زفيرلي، هملت ساخته كنت برانا، هنري پنجم ساخته لارنس اوليوير، هنري پنجم ساخته كنت برانا، زندگي در نمايش ساخته ربكا جونز فيلم هايي است كه در اين بخش به نمايش در مي آيد. به همين مناسبت نگاهي داريم به آثاري كه بر اساس نمايشنامه هاي شكسپير به تصوير در آمده اند و در جشنواره امسال بر پرده خواهند بود. ويليام شكسپير شاعر و نمايشنامه نويس پرآوازه انگليسي بزرگترين نويسنده و جاودانه ترين شاعري است كه تاكنون به زبان انگليسي نوشته و سروده است. آثار هيچ شاعر و نمايشنامه نويسي با اين همه وسعت مورد علاقه مردم سراسر جهان نبوده و چنين فراگير در همه كشورها به اجرا در نيامده يا خوانده نشده است. جاذبه فراگير شكسپير دلايل زيادي دارد، اما آوازه او اساسا ريشه در شناخت و آگاهي از سرشت بشر دارد. شكسپير در آثارش به شناختي از انسان ها رسيده كه تنها معدودي از ديگر هنرمندان به آن دست يافته اند. نمايشنامه هاي شكسپير براي كتاب خوان ها هم به اندازه تماشاگران تئاتر و سينما جذابيت داشته است. سروده هاي او بارها تجديد چاپ و ترجمه شده اند. منتقدان و پژوهشگران هرسال كتابهاي تازه اي را درباره جنبه هاي زندگي و آثار و تاثير شكسپير منتشر مي كنند و هزاران پژوهشگر از سراسر جهان در ده ها همايش سالانه گرد مي آيند تا درباره قضاياي مربوط به شكسپيربحث كنند. فيلم هاي پرشماري از نمايش هاي او اقتباس شده و آهنگسازان برپايه اين آثار اپرا، كمدي موزيكال و آثار اركستري زيادي نوشته اند. جهان بسياري از نويسندگان بزرگ را ستوده و گرامي داشته اما است تنها شكسپير همچو علاقه فراگير و مداومي را به خود جلب كرده و چنين جاذبه پايداري را به وجود آورده است. جي بي پرتسيلي نويسنده كتاب سيري در ادبيات غرب معتقد است: جاي تعجب نيست كه ميليون ها زن و مرد در خلال شيوه و سبك هايي كه ادبيات عوض كرده است نه تنها عالي ترين تحسين خويش را از شكسپيردريغ نداشته بلكه عميق ترين عشق و محبت خود را نيز نثارش كرده اند. اگر روزي فرارسد كه ديگر آثار شكسپير را نخوانند و به نمايش نگذارند و از آن شاهد مثال نياورند و بدان مهر نورزند آن روز مردم غرب به پايان حيات خويش نزديك گشته اند. ربكاجونز كه زندگي شكسپير را در 46 دقيقه به تصوير كشيده و فيلمش در بخش شكسپير و سينما به نمايش درمي آيد مي گويد: او تاثيرگذارترين و تحسين شده ترين نويسنده دنياست. مردي كه نبوغ خلاق ادبي اش هنوز هم پس از 400 سال از مرگش ما رابرمي انگيزد. زندگي جنجالي ويليام شكسپير ميراثي بي همتا درزمينه نمايش و شعربه وجود آورده ولي تا امروز بخش هاي عمده اي از داستان زندگي خود اودر پرده اي از ابهام مانده است. تكه هاي اين آثار جذاب و استثنايي در كنار هم هويت شكسپير را مي سازند. از زندگي مرفه و آسوده اش درسال هاي جواني در استرانفورد و آوون و ازدواجش در سن سالگي 18 با زني مسن تر از خود ونوش خواري شبانه اش كه در سن 52 سالگي به مرگش انجاميد. تكه هاي فيلم قطعه هاي دراماتيك و عكس هايي از مكان هاي واقعي، پنجره اي به زندگي ناشناخته و دوران كاري حيرت انگيز 20 ساله اين شاعر و نمايشنامه نويس باز مي كنند. فيلم ويليام شكسپير زندگي در نمايش كه در سال 1996 براساس عكس هاي آرشيوي ساخته شده توسط پيترگريوز روايت مي شود. اورسن ولز كارگردان نام آور سينما در سال 1952 نمايشنامه اتللو را درمراكش جلو دوربين مي برد. اتللو سرگذشت سرداري مغربي است كه پس از پيروزي درجنگ نزد همسرش دزدمونا باز مي گردد. اما ياگو يكي از ملازمانش به تدريج بذر كينه و حسد را در دلش مي كارد و او را نسبت به همسرش بدبين مي كند تا جايي كه اتللو دزدمونا را به جرم خيانتي كه مرتكب نشده مي كشد. اين فيلم كه با بازي اورسن ولز درنقش اتللو، سوزان كلوتير در نقش دزدمونا و مايكل مك لياموير درنقش ياگو به تصوير درآمده در سال 1952 نخل طلايي جشنواره كن را به دست آورده است. مكبث فيلم ديگري از اورسن ولز است كه براساس نوشته شكسپير و پيش از اتللو يعني در سال 1948 و درآمريكا ساخته شده است. يكي ازصاحبنظران معتقد است: مكبث حاصل تلاش ديگري از ولز براي بردن تماشاگران به دنياي گناه، آشفتگي و ترس است كه اين بار ازطريق نمايشنامه شكسپير انجام مي شود. در اين جا بار ديگر با خود بزرگ بيني هميشگي ولز و تصوير ديوانه وار او از خودش روبه رو مي شويم. مكبث اولين اقتباس شكسپيري اورسن ولز است كه با حداقل هزينه و به شيوه اي ناتوراليستي ساخته شده است. ولز در اين اثر فضايي كاملا فانتزي خلق كرد و بخش عمده آن را در استوديو به تصوير كشيد. تنها هشت دكور به شدت تصنعي ساخته شد و فيلمبرداري در مدت حيرت انگيز 22 روز به پايان رسيد. به گفته يكي از منتقدان نبوغ ولزپراز تناقض است. هوش و استعداد باپيش پا افتادگي در مي آميزد و نمايشي تاثيرگذار با شلختگي همراه مي شود. مكبث مثال خوبي براين مدعاست. در سال 1971 رومن پولانسكي نيز نسخه سينمايي ديگري از مكبث را با بازي جان فينچ و فرانچسكا آنيس ارائه مي دهد كه اگر بهترين اقتباس شكسپير نباشد در بازسازي روح سرد و خشن فضاي نمايشنامه اصلي بيشترين الهام را از او گرفته است. در اين نسخه بحث انگيز پولانسكي، فينچ و آنيس نقش زوجي را بازي مي كنند كه گرفتار وسوسه هاي جنايتكارانه شده اند و از جادوگري و پيشگويي به عنوان پله هايي براي رسيدن به قدرت استفاده مي كنند. اين نسخه آشكارا خشن مكبث را مي توان تلاشي براي دفع شياطين زندگي واقعي دانست. تراژدي رومئوژوليت در سال 1968 توسط فرانكو زفيرلي به فيلم زفيرلي درآمد پيش از آن نيز نمايشنامه ديگري از شكسپير را با عنوان رام كردن زن سركش ساخته بود. هرچند كه آن فيلم از نظر تجاري به موفقيت چشمگيري نرسيد اما تهيه كنندگان امكان ساخت فيلم ديگري را براي او فراهم كردند و حاصل كار اقتباس خيره كننده از كار درآمد; با چاشني حادثه، طنزي گسترده و شور و عشقي بيشتر از ديگر نسخه هايي كه براساس اين تراژدي ساخته شده بود. در سال 1995 نيز زفيرلي هملت را با بازي مل گيبسن و آلن بيتس جلو دوربين اين برد سومين اقتباس شكسپيري زفيرلي نه اثر هنري والايي محسوب مي شود و نه به معيارهاي عامه پسند گردن مي نهد، بلكه چيزي بين اين دو است. فيلم با حذف بخش عمده اي از متن، بها دادن به حادثه و سرعت بخشيدن به ضرباهنگ چيزي در، حد يك داستان مصور براي معرفي اثر كلاسيك شكسپير به تماشاگر است، بي آنكه بازتابي از پيچيدگي هاي روانشناختي نمايشنامه را به همراه داشته باشد. هملت ديگري ساخته كنت برانا نيز سومين فيلمي است كه با اقتباس از اين اثر در جشنواره به نمايش در مي آيد. فيلمي كه هملت را در زماني چهارساعته به نمايش مي گذارد. هملت برانا كه به طريقه 70 ميلي متري فيلمبرداري شده در رده آثار حماسي قرار مي گيرد. برانا با بازگردندان تراژدي شكسپير به مدت زمان طولاني اوليه اش فيلمي با ابعاد گسترده و چشم اندازي خيره كننده، خلق كرده است. فرشيد