Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791117-50688S2

Date of Document: 2001-02-06

امام علي (ع ) فرهنگ، عمومي و همبستگي اجتماعي گزارشي از يك گردهمايي جستارگشايي: كاوش در نظرات مولاي متقيان علي (ع ) همواره مباحثي چون فرهنگ، علم، همبستگي اجتماعي، عدالت و... را در ذهن متبادر مي كند. همزمان با سالي كه به نام آن حضرت نامگذاري شده است نشست ها و گردهمايي هاي علمي بسياري در كشور برپا مي شود; هدف عمده از برپايي چنين جلساتي بازكاوي انديشه هاي آن دانشي مرد روزگار آدميان است. چندي پيش گردهمايي دو روزه امام علي ( ع ) فرهنگ، عمومي و همبستگي اجتماعي در مشهد برگزارشد. مطلبي كه در پي مي آيد، گزارشي است از اين گردهمايي كه تقديم خوانندگان گرامي مي شود. نهج البلاغه گنجينه اي بسيار سترگ است كه راهكارهاي قابل تاملي را براي زيست آدميان مي گشايد. جرج جرداق -متفكر معاصر - آيا مي گويد مي شود در خانه اي نهج البلاغه باشد و درآن خانه ظلم هم باشد. يك چنين گستردگي در آن اثر عظيم مهيا نمي شود مگر از ذهن مولاي متقيان علي (ع ) كه به وسيله اين كتاب بزرگ شوق پرواز را در خواننده مي پروراند. استفاده از اين كتاب به خصوص در سده اخير موجد گشايش هاي بسيار در فكرت هاي محدود گذشته بوده است. مباحث مطروحه در نهج البلاغه، جايگاه ارزشمند و ويژه اي را به خود اختصاص داده است. حضرت اميرالمومنين ( ع ) در سراسر زندگي خويش كه نمودهايي از آن را در نهج البلاغه مي بينيم، به انحاي متفاوت، تعلق خاطر خود به مباحث معتنابه اجتماعي و همبستگي هاي عادلانه را بيان كرده است. مولاي متقيان ( ع ) با نگرشي معرفت انگارانه تمامي حصرها و انسدادهايي كه ناشي از ناتواني انساني است را معرفي مي كند و معتقد است آدمي براي نزديكي به خدا بايستي يگانه دغدغه عمده اش گريز از وانهادن اين محدوديت ها به آميزه هاي الهي باشد. پرواضح است كه اين ديدگاه به معني جدايي و فاصله گرفتن از گوهر انسانيت نيست، بلكه قدمي به سوي دانايي و انديشه ورزي است. چرا كه انسان محصور زمان، فهم، شرايط تاريخي، انتظارات و آرزوها و... است. استعانت به كلام شگرف مولا در نهج البلاغه مجموعه بسيار مناسبي است براي يافتن گريزگاههاي مطلوب از محدوديت هاي انساني كه جامعه با آن دست به گريبان است. دكتر علي ذكاوتي - استاد دانشگاه - در اين مورد مي گويد: نوع نگرش به معرفت آنگاه كه به ورطه پيچ و تاب ظرفيت هاي انساني بيفتد، گرفتار انواع محدوديت هاي بشري مي شود و يا از منظر عرفا كه مي كوشند از آموزه هاي رايج و محدود فاصله بگيرند دچار بن بست هاي فربهي مي شود. در اين جايگاه نحله هاي فكري گونه گون وارد جامعه مي شود كه در برخي صاحب نظران شبهه هايي را در جامعه انساني به وجودمي آورد. دكتر محمد مهدي ركني - استاد دانشگاه مشهد - شبهه را از مواردي مي داند كه در نتيجه نزديكي و پيوستگي سيستم هاي ارتباطي ميان فرهنگهاي مختلف به اين وجودمي آيد نوع ارتباطات محاسني را دارد. اما معايب آن، آسيبهاي فرهنگي وملي، كه ناشي از نحله هاي فلسفي و روش هاي الحادي است را نيز به جامعه تلقين مي كند. حضرت علي ( ع ) شبهه را پديده اي فرهنگي، اجتماعي وسياسي مي داند وآن رامقوله ثالثي بين حق وباطل كه در خارج موضوعيت دارد مي داند. ايشان مي فرمايند: شبهه در برابر حق تاب مقاومت ندارد، از اين رو خود را به جاي حق جا مي زند. از جمله موضوعات شاخص ديگري كه در نهج البلاغه به طور گسترده بدان پرداخته شده است، عدالت و عدالت ورزي است. مي توان ادعا كرد، عدالت در انديشه آن حضرت كليدي ترين و ارزشمندترين مفهوم در فلسفه سياسي - اجتماعي و حتي فلسفه تاريخ است. طاهر رحماني -محقق - عدالت را يكي از عمده ترين معيارها براي برقراري همبستگي اجتماعي معرفي مي كند و مي گويد: اين واژه علاوه بر اهميت و ارزش والايي كه در تعادل اجتماعي دارد، در انديشه و رفتار افراد جامعه اسلامي تجلي خاصي داشته است. دكتر عماد افروغ -استاد دانشگاه -نيز عدالت را از ديدگاه حضرت علي (ع ) در دو بعد كيفري و توزيعي تبيين مي كند و در تعريف عدالت كيفري آن را در برابر ظلم و جور قرار مي دهد و عدالت توزيعي را نيز در برابر بي عدالتي اجتماعي توضيح مي دهد. با كاوش در اين تعريف از عدالت اين طور استنباط مي شودكه در حوزه تفكرات اجتماعي حضرت بابي مستقل براي رسيدگي به طبقات فرودست جامعه، در نظر داشته اند. اين نوع نگرش، از شيوه ديگري در تعريف عدالت حكايت مي كند كه خاص حضرت امير است. نظرگاه حضرت در مورد مشاركت جوانان از جمله روش هاي برقراري همبستگي اجتماعي است. سيد محمدطالبيان - پژوهشگر - واگذاري امور جامعه به جوانان را منجر به صلابت و اقتدار برنامه هاي تدوين شده مي داند و مي گويد: از جمله نمودهاي بارز حكومت اميرالمومنين (ع ) حضور، نوجوانان و جوانان در صحنه هاي جنگ، مديريت اداري، سياسي و حكومتي است. يافتن شاخصه هاي ارتباطي و برقراري رابطه آن با همبستگي اجتماعي در نهج البلاغه از ديگر موضوعاتي بود كه دكتر ابراهيم فياض استاد دانشگاه در آن مورد گفت: نهج البلاغه كتابي است كه در آن يك فرايند ارتباطات وجود دارد. اين كتاب، از دو حوزه پيام رساني و معني رساني كه از ملزومات ارتباطات است، برخوردارمي باشد. آخرين مبحثي كه در حاشيه اين گردهمايي مطرح شد، بحث دانش و آموزش از ديدگاه امام علي ( ع ) بود. سيد محمدحسيني - دبير شوراي پژوهشي ارشاد خراسان - علي (ع ) را نخستين دانش آموخته مكتب وحي و نخستين استاد مكتب اسلام برشمرد و گفت: پرورش و بالندگي آن يگانه تاريخ در دامان نبوت، شاخص ترين شخصيت را در ابعاد دانش و معرفت پروراند. وي دست يازيدن به موضوعات پژوهشي كه در نهج البلاغه وجود دارد را شيوه اي مناسب براي ارتقاي سطح فرهنگي و اجتماعي جامعه دانست و بر نقش آنها در باروري نظريه هاي آن تاكيد كرد و گفت: كنكاش در انديشه هاي آموزشي و تربيتي بزرگ تاريخ، مولا اميرالمومنين ( ع ) باعث يافتن ابعاد گوناگون فضيلت دانش، اهميت دانشمندان، لزوم توجه به گفت وگوي تعليم و تربيت و... مي شود.