Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791115-50656S4

Date of Document: 2001-02-04

مسجد و ماهواره بررسي تاثيرات رسانه ها بر نوجوانان، در شهركي در مراكش اخبار تلويزيونهاي ماهواره اي بيش از اخبار تلويزيون ملي يا عرب زبان مورد استقبال نوجوانان است زيرا اخبار ماهواره ها كوتاه و داراي تصاوير بيشتر است، در حالي كه اخبار تلويزيونهاي عرب زبان ملال آور ارزيابي شده اند اشاره: اين مقاله، يافته هاي تحقيقي درباره تاثيرات رسانه ها بر نوجوانان شهركي شبه روستايي در شمال مراكش را مورد بررسي قرار مي دهد كه مي تواند به عنوان نمونه اي تحقيقي مورد توجه پژوهشگران علوم ارتباطات و مسائل فرهنگي در كشور ما نيز قرار گيرد كه با شرايط كم و بيش مشابهي در زمينه تاثيرات رسانه هاي فراملي در شهرستانها و به ويژه در نواحي مرزي، روبه رو هستيم. پروفسور سوزان ديويس استاد انسان شناسي و توسعه دانشگاه هاورفورد و داگلاس ديويس استاد روانشناسي همين دانشگاه و مديران پروژه بررسي مشخصه هاي نوجوانان در كشورهاي خاورميانه هستند كه در اين مقاله يافته هاي خود را درباره 29 سال مطالعه بر روي نوجوانان شهركي در مراكش عرضه كرده اند كه ما در اينجا چكيده بازنويسي شده آن را ارائه كرده ايم. شهرك شبه روستايي زاويا در شمال مراكش و نزديك سواحل مديترانه اي آن با جمعيتي معادل نفر 12000 واقع شده است هنگامي كه نخستين بار سوزان ديويس در وارد 1965سال اين شهرك شد، تنها چند دستگاه راديو در منازل خانواده هاي ثروتمند وجود داشت، اما هنگامي كه ما به عنوان اعضاي گروه بررسي نوجوانان دانشگاه هاروارد در سال به 1982 اين شهرك بازگشتيم وضع كاملا متفاوت بود. عنوان اين مقاله را يك جامعه شناس مراكشي خانم فاطمه مرنيسي در پاسخ به پرسشي در اين باره كه چگونه به عنوان يك فمنيست با اسلام كنار آمده است، پيشنهادكرد، او چنين گفت: به عنوان يك زن مسلمان كه در سال 1993 زندگي مي كند، من دو چيز مي خواهم: مسجد و ماهواره و هر دو را هم همزمان! (مرنيسي ) 1993 او سپس توضيح مي دهد كه مسجد را براي حفظ ميراث فرهنگي اسلامي و ماهواره را براي دسترسي به تكنولوژي غربي و محصولات غرب نياز دارد. گسترش فزاينده بهره وري از رسانه ها در دوران تغييرات سريع اجتماعي - رسانه اي دهه 80 ذهنيت بسياري از مخاطبان محلي و به ويژه نوجوانان در مراكش را تغيير داد. تمايل به خودمختاري بيشتر، رابطه با جنس مخالف و انتخاب كردن شغل و همسر از پيامدهاي تغييرنگرشهايي است كه رسانه ها در نوجوانان زاويا پديدار ساخته اند. در بررسي بر روي نوجوانان اين شهرك دريافتيم كه آنان توجه بسياري به موسيقي عامه پسند محلي و موسيقي غربي نشان مي دهند، به نظر مي رسد كه موسيقي عامه پسند (پاپ ) در دوران نوجواني عامل مهمي براي تاثيرگذاري بر روي نوجوانان است، برخي از پژوهشگران در اين زمينه چنين اظهارنظر كرده اند: موسيقي راك با علايق دوران جواني كاملا همساز است، چرا كه با علايق تازه او براي استقلال و عشق ورزي همراه است و همچنين راه حلي نيز براي ورود به دنياي مسائل بزرگسالان است ( لارسون، يكوبي و كولتي ) 1989 با گرايش اخير انسان شناسان به مطالعات فرهنگي كه تاثيرات دروني و خارجي بر فرهنگ جوامع را مورد بررسي قرار مي دهند (و رسانه ها در گروه تاثيرات خارجي جاي مي گيرند ) حيطه تازه اي از مطالعات فرهنگي پديدار شده است، آرجان آپادوري در اين باره مي گويد: مفاهيم و تصورات ( روياها، ترانه ها، خيالپردازيها، اسطوره ها و قصه ها ) هر جامعه اي همواره بخشي از گنجينه فرهنگي آن است. بيشتر مردم در اغلب نقاط جهان بيش از گذشته متوجه امكان تجربه زندگي ديگري جز آن چه قبلا داشته اند، شده اند كه مهمترين منبع اين دگرگوني رسانه هاي همگاني است. (آپادوري ). 1991 ريچارد كاندون ( ) 1987 از تاثيرات رسانه ها و تلويزيون ماهواره اي بر مهاجرت اسكيموهاي شمال كانادا سخن گفته و يادآوري كرده است كه اين رسانه ها حس مشترك نارضايتي از وضع موجود را در ميان اسكيموها افزايش داده اند. (كاندون ) 1990 زاويا در موقعيتي بينابيني قرار دارد كه وضعيت آن را با بسياري از شهركها و شهرهاي جوامع در حال توسعه مشابه مي سازد، آنها از سويي توسط رسانه ها با مظاهر زندگي مدرن رودررو مي شوند و از سوي ديگر كمتر از مواهب زندگي شهري برخوردارهستند. پيش از مرور يافته هاي اصلي اين تحقيق برروي نوجوانان زاويا، به گونه اي گذرا به وضعيت رسانه ها درمراكش و اين شهرك اشاره مي كنيم. جنسيت و تحصيلات جنسيت و دو تحصيلات، متغير مهم در ارزيابي تاثيرات رسانه ها بر نوجوانان زاويا است، پسرها معمولا از سطح تحصيلات بالاتري برخوردارند كه اين امر آشنايي بيشتر آنهابا زبان فرانسوي و درك برنامه هاي تلويزيوني ماهواره اي را موجب شده است، از سوي ديگر از آزادي عمل بيشتري برخوردارند، اغلب اتاق مخصوص به خود دارند و اوقات فراغت بيشتري هم دارند و بيش از دختران امكان سينما رفتن را داشتند. تلويزيون تلويزيون رسانه اي است كه بيش از ساير رسانه ها مورد بهره برداري قرار مي گيرد، در زاويا اولين تلويزيون در سال 1967 در قهوه خانه روستا ظاهر شد اما در سال 1982 بيشتر خانواده ها داراي تلويزيون بودند و خانواده هاي مرفه تر تلويزيون رنگي داشتند. در سال 1994 ديش هاي ماهواره در زاويا نيز ظاهر شدند و امكان دسترسي به بيش ازكانال 90 ماهواره اي را به مخاطبان دادند. تلويزيون دولتي به تدريج با مقرون به صرفه بودن خريد برنامه هاي خارجي نسبت به توليد آن از دهه 80 ساعات پخش برنامه هاي شبانه خود را افزايش داد و برنامه هاي بيشتري از مصر و فرانسه خريداري كرد، در حالي كه تلويزيون كابلي و ماهواره اي با مقاومت برخي از والدين به دليل نمايش صحنه هاي مغاير با فرهنگ محلي روبه روست، تلويزيون دولتي تمام صحنه هاي خاص مربوط به فيلم هاي عاشقانه را سانسور مي كند. تلويزيون به عنوان مهمترين رسانه اجتماعي، معمولا خانواده را دورهم جمع مي كند، هنگامي كه برنامه هاي فرانسوي پخش مي شود، نوجوانان وظيفه ترجمه و توضيح خط داستاني سريال يا فيلم را در برابر خانواده برعهده مي گيرند. راديو و كاست در سال 1965 تنها چند راديو در زاويا موجود بود ولي در دهه 80 اكثر خانواده ها يك دستگاه راديو و پخش كاست داشتند. عامل اصلي محبوبيت نوارهاي كاست امكان تكثير آنهاست. حتي در زاويا در يك فروشگاه كوچك هم يك دستگاه پخش دوكاسته براي تكثير نوارهاي محبوب هم وجود دارد. ايستگاه محبوب راديويي نوجوانان هم فرستنده اي است كه بيشتر موسيقي عامه پسند غربي و عربي پخش مي كند. سينما در دو كيلومتري زاويا درشهر كبار، سه سالن سينما وجود دارد كه فيلمهاي وسترن اسپاگتي، پليسي و عشقي هندي كه همگي خارجي هستند به زبان فرانسه يا دوبله به عربي رسمي و ادبي نمايش مي دهد. مشتريان سينما معمولا مردان جوان هستند و زنان كمتر حاضر مي شوند در اين جمع حاضر شوند. ويدئوهاي خانگي از اواخر دهه 80 ويدئو در زاويا پديدار شد اغلب مردان جوان به صورت گروهي به تماشاي فيلمهاي اروتيك و يا رده X(بالاترين رده در نظام طبقه بندي فيلم آمريكا كه ويژه فيلمهايي با صحنه هاي خشن و يا مستهجن بسيار است ) مي نشينند. هاناديويس ( ) 1989 گزارش داده است كه در شهرك مجاور، زنان نيز به تماشاي فيلمهاي مستهجن مي نشينند و در هنگام تماشاي آن مزه پراني نيز مي كنند. با اين حال حتي در زاويا هم امروز مرسوم است كه جزئيات مراسم عروسي را روي نوار ويدئو ضبط مي كنند كه اين فيلمها همواره زنان و دختران تماشاگر خود را دارد. (عثمان ) 1994 محصولات چاپي در اواسط دهه 60 تقريبا اثري از رسانه هاي چاپي درزاويا نبود، اما با بالا رفتن سطح سواد مطالعه كتابها و مطبوعات نيز از سوي نوجوانان آغاز شد، فتو رمان ها (مجلات مصور داستاني ) بيشترين مجلاتي هستند كه محبوبيت دارند. اجراي زنده انواع متفاوتي از اجراهاي زنده وجود دارد كه شامل قصه گويان، كمدين ها و نوازندگان دوره گرد است و جشنواره هاي هفتگي و ساليانه اي هم در مراكش براي آن وجود دارد. با اين همه تئاتر مدرن سابقه چنداني در مراكش ندارد اگر چه برخي از جوانان زاويا در گروههاي تئاتري كه به اجراهاي محلي با پيامهاي آموزشي مي پردازند، عضويت دارند. يافته هاي اصلي - 1 دختران بيش از پسران رسانه هاي عرب زبان را ترجيح مي دادند كه اين امر به دليل سطح تحصيلات پايين تر دختران نسبت به پسران بود. - 2 هشتاد درصد دختران هرگز فيلمي را در سينما نديده بودند، در حالي كه اغلب پسرها به سينما مي رفتند و گاه تا هفته اي سه بار به ديدن فيلم در سينما مي رفتند. - 3 ويدئوها و فيلمهاي اروتيك تاثير مهمي در بازنگري تخيلات پسران نوجوان از مشخصات ظاهري و جسماني همسر آينده برجاي گذاشته است و آنها اكنون به ايده آلهاي غربي نزديكتر شده و در نتيجه از واقعيت فاصله گرفته اند. -اخبار 4 تلويزيونهاي ماهواره اي بيش از اخبار تلويزيون ملي يا عرب زبان مورد استقبال نوجوانان است، زيرا اخبار ماهواره ها كوتاه و داراي تصاوير بيشتر است، در حالي كه اخبار تلويزيونهاي عرب زبان ملال آور ارزيابي شده اند. - 5 ميان قيود فرهنگ سنتي و مفاهيم رسانه ها به ويژه در زمينه ارتباطات دختر و پسر و ازدواج تضاد آشكاري رخ نموده است، در زاويا ملاقات نوجوانان دختر و پسرتابوست و ازدواج نيز تصميمي است كه توسط والدين اتخاذ مي شود، در حالي كه نوجوانان با برنامه هاي تلويزيوني، ويدئوها، ترانه ها و فيلمهاي سينمايي بسياري روبه رو هستند كه محتواو مضمون اغلب آنها درباره روابط رومانتيك است. - 6 زبان برنامه هاي تلويزيونهاي ماهواره اي كمتر از محتواي آنها براي نوجوانان زاويا اهميت دارد، آنها مي خواهند ببينند در جهان چه اتفاقي مي افتد. - 7 نوجوانان پسر بيشتر از رسانه ها استفاده خصوصي مي كنند (مانند گوش كردن به نوار كاست ) در حالي كه نوجوانان دختر در زاويا بيشتر به همراه خانواده پاي تلويزيون مي نشينند. - 8 رسانه هاي تصويري در غياب آموزشهاي اجتماعي منبع مهمي براي يادگيري الگوهاي رفتار جنسي و به ويژه هويت جنسي و بازنگري در انگاره هاي سنتي شده اند. - 9 تضاد ميان مظاهر زندگي مدرن و سنتي به ايجاد انتظارات تازه و به ويژه ظهور يك تفكر نوين براي بازنگري در مفاهيم سنتي شده است كه رسانه ها به اين امر دامن زده اند. - 10 دختران زاويا هم از سوي تمايلات خود براي پيروي از هنجارها و ارزش هايي كه رسانه ها منتشر مي سازند و هم از سوي زوج هاي بالقوه آينده خود (كه سيمايي مشابه دختران غربي را براي همسران آينده خود جستجو مي كنند )، يعني پسران نوجوان زاويا براي پيروي از مظاهر غربي رسانه ها تحت تاثيرقراردارند و اين امر بر تعارض برخورد نوجوانان با رسانه هاي نوين (تلويزيون ماهواره اي و... ) در مراكش مي افزايد. ابولقود، پژوهشگر عرب درباره ظهور چنين تعارض هايي چنين مي گويد: زنان جوان عرب درشهركها بين دو دنياي متفاوت محصور شده اند، از سويي از مرزهايي كه رسانه ها با نمايش مظاهر زندگي مدرن در برابر آنها قرار داده اند عبور كرده اند و از سوي ديگر نمي توانند از مرزهاي زندگي واقعي خود بگذرند. ( ). 1989 در همين حال به نظر مي رسد كه با وجود پايبندي نوجوانان به بسياري از قيود سنتي و ابقاي آنها، رسانه ها در مراكش به عاملي براي تغييرات و دگرگوني هاي سريع فرهنگي در انگاره هاي مربوط به مفاهيم سنتي بدل شده است. نوشته: سوزان اس. /ديويس داگلاس. اس. ديويس ترجمه: اميد حبيبي نيا براي مطالعه اصل اين تحقيق به نشاني زير مراجعه كنيد: Sattelite and Mosque Davis/ D Uslink/