Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791113-50647S3

Date of Document: 2001-02-02

دكترعلي محمدحق شناس، زبانشناس و داور كتاب سال: اساس داوري; بي طرفي است اشاره; اهل زبان و ادبيات دكتر علي محمد حق شناس را به خوبي مي شناسند. وي از برجستگان زبانشناسي ايران است و در راه اعتلاي ادبيات معاصر ايران قدم هاي فراواني برداشته است. او علاوه بر زبانشناسي، منتقد شاعر، و مترجم بودن، همواره در تدريس و راهنمايي دانشجويان و نوقلمان كوشيده است. دكتر حق شناس تاكنون تاليفات و ترجمه هاي بسياري داشته است. ازجمله آواشناسي، بازگشت ديالكتيك، پند و دستان ياب، بودگاني ها، رمان به روايت رمان نويسان، مقالات ادبي، زبانشناختي، تاريخ مختصر زبانشناسي، تولستوي، بودا، سروانتس، وطن فروش، زمان، بودن در شعر و آينه، زبان، فرهنگ معاصرانگليسي -فارسي و نيز تعداد زيادي مقاله، فعاليت هاي سال هاي طولاني معلمي حق شناس است. * چه معيارهايي براي قضاوت درباره كتاب سال لحاظ؟ مي شود - به طور عمده در فرم هاي مربوط به انتخاب كتاب سال، حدود 8 معيار كلي در نظر گرفته شده است. براي مثال سلامت زبان يكي از معيارها يك است معيار ديگر اين كه كتاب تاليف ياترجمه شده تا چه اندازه توانسته جاي خالي در حوزه اي خاص را پر يا نمايد اين كه آيا آن كتاب در آن حوزه نظيري داشته است يا خير. و يا مثلا اينكه ساختار محتوايي كتاب چگونه است. نقص و كمبودي دارد يا خير. آيا نويسنده يا مترجم توانسته در انتقال مفهوم مورد نظر از زباني شيوا و رسا استفاده كند. آيا تقدم و تاخر مطالب را در كتاب خود رعايت كرده است. آيا آنچه مي بايست در ابتداي مبحثي مي آورد، در پايان نيامده يا مبحثي كه مي بايست در انتها مطرح مي شده، در آغاز نگفته است. معيارهاي ديگر مربوط مي شوند به صورت ظاهري كتاب، نوع چاپ و حروفچيني و صفحه آرايي و شكل و ساختار محتواي اثر; و اينكه اصلا آن اثر تا چه اندازه اثري نو، بديع و تازه بوده است. به هر حال تمامي اين معيارها در فرم هايي كه از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در اختيار داوران قرار گرفته، لحاظ شده است و طبيعتا داوري نيز در همين چارچوب فني و مشخص انجام مي شود. * آيا براي داوران هيچ امتياز ويژه اي هم قائل؟ شده اند - بله، در همين فرم ها بخش ويژه اي وجود دارد كه داوران مي توانند در آن به نكات برجسته ديگري از كتاب تحت داوري راي مثبت بدهند كه درمعيار 8 يادشده نيامده است. اين به آن معني است كه اگر در كتاب نكته ممتازي وجود دارد و داور تمايل دارد كه به آن نكته نيز امتياز ويژه اي بدهد، اين امكان براي او وجود داشته باشد. ولو آنكه نكته مزبور در معيارهاي كلي فرم نگنجيده باشد. * فكر مي كنيد در مجموع برگزاري مراسمي چون انتخاب كتاب سال چه تاثيراتي در روند كتابنويسي چه تاليف و چه ترجمه داشته باشد و اصلا ممكن است اين انتخابها كدورتي هم براي برخي داشته؟ باشد - ذات اين عمل، ارزشمند است. چون تقدير و بزرگداشت اهل قلم به منزله ارج نهادن به فرهنگ و اهل فرهنگ اين ديار است و بي گمان عملي موثر و تاثيرگذار است. اما در اين داوري ها هم البته ممكن است دلشكستگي هايي پيدا شود. گرچه در عمل به ندرت اتفاق مي افتد. مثلا ممكن است داور به رغم آنكه درچارچوبي خاص عمل مي كند، مرتكب خطا و اشتباه شود يا ممكن است كتابي كه در قياس با كتابهاي در دست بررسي سطح و كيفيت بهتري دارد، اصلا مطرح نشود يا كنار گذاشته شود و كتابي كه به لحاظ اعتبار در رتبه دوم يا سوم قرار داشته، به ملاحظاتي از نوع عرضه و چاپ نفيس بيشتر جلب توجع كند و بالا بيايد. به هرحال در اين گونه كارها اين رنجش هاي احتمالي ناگزير است. گرچه كم اتفاق مي افتد كه حق مولف و مترجمي كه بيشترين كوشش را براي تهيه اثري نيكو انجام داده ضايع شود ولي به هرحال داور هم انسان است و لغزش هم امكاني است براي هر انسان. * فكر مي كنيد اعمال سليقه شخصي تا چه اندازه در داوري ها نفوذ؟ مي كند - ببينيد به هرحال ممكن است يك داور كتاب الف را ممتاز بداند و داور ديگر كتاب ب را، ولي در مجموع اينطور نيست كه راي يك شخص به تنهايي ملاك باشد. مهم نتيجه گيري نهايي است، كه در آن جايي براي اعمال سليقه فردي وجود هرچند ندارد همين نيز ممكن است به مذاق برخي خوش نيايد، يعني بعضي ها از راي داوران دلخور شوند. ولي شخصي كه داوري اين كتابها را مي پذيرد مي بايست پيه گله ها و شماتت ها را به تن بزند. به هر تقدير بحث و جدل ها و تبادل نظرهايي كه در باره كتابها در ميان داوران صورت مي گيرد سبب مي شود كه ارزش هر كتاب به خويي آشكار شود و امكان انتخاب كتابي كه واقعا ممتاز است فراهم شود. * آيا واقعا كتابهايي كه تا اين مرحله بالا آمده اند، شايستگي هاي لازم را؟ داشته اند - بله، واقعا آثار با صلاحيتي بوده اند. اغلب كتابهايي بوده اند كه خلا موجود در زمينه هاي علمي خود را پر مي كنند. گرچه هركتاب در هر مرتبه از كمال كه باشد، بازهم ممكن است نقايص و اشكالاتي داشته باشد، ولي در مجموع با توجه به شرايط و چارچوب لحاظ شده در فرم هاي داوري واقعا كتابهايي بالا مي آيند كه بهترين ها هستند. كتابهايي هم كه به مراحل بالاتر و نهايي راه پيدا مي كنند اغلب در رقابتي تنگاتنگ و فشرده قرار مي گيرند، با امتيازهايي بسيار نزديك به هم. مثلا رقابت دو كتاب با امتياز مثلا 95 و.در 96 بسياري موارد هم ممكن است دو كتاب در چنان سطح بالايي قرار داشته باشند كه به طور مشترك به آنها جايزه تعلق بگيرد. * آيا تعداد زياد كتابهايي كه داوران مي بايست درباره آنها قضاوت كنند، در كم و كيف داوري تاثيري؟ مي گذارد - خب، در بعضي موارد كتابهايي كه داوران درباره آن قضاوت مي كنند، ممكن است به نسبت زياد باشد. ولي سازوكارهايي وجود دارد كه شخص داور به كمك آن مي تواند از كميت كتابها - بي آنكه حق كسي از بين برود - بكاهد و وقت بيشتري را صرف كتابهاي شايسته تر كند. به هرحال افراد خبره و كتابشناس مي توانند با همان تورق اوليه در ظرف چهار پنج ساعت اول از ميان مثلا 50 تا كتابي كه براي داوري به عهده آنها گذاشته شده، كتابهاي بهتر و ارزنده تر را تشخيص دهند. چون كسي كه داوري به عهده دارد خواه ناخواه آنقدر در جريان هاي فرهنگي و در جريان كتابهايي كه به بازار مي آيد هست و آن قدر در جريان كار مولفين و مترجمين آنها قرار دارد كه كمابيش بداند كدام كتاب ارزش راهيابي به مراحل بالاتر را دارد و كدام كتاب خير، اما گاهي تعداد كتابها در يك زمينه آنقدر زياد است كه بايد آنها را در مراحل اوليه انتخاب بين داوران تقسيم كرد. به هرحال داوران هم يكديگر را مي شناسند و به راي يكديگر اعتماد دارند. كتابها را با يكديگر تقسيم مي كنند و در عين حال نتيجه كار يكديگر را زيرنظر مي گيرند تا در نهايت به كتابهايي برسند كه اختلافشان واقعا يكي دو امتيازي است. * اگر خود آن داور نيز كتابي براي قضاوت داشته باشد؟ چه - طبيعي است كه آن داور، درباره كتاب خودش هيچ قضاوتي نخواهد داشت. يعني اصلا آن كتاب به دست آن شخص سپرده نخواهد شد. بايد بگويم كه در بسياري موارد داوران از داوري هاي ديگران به كلي بي خبرند. يا اينكه نمي دانند كدام داور چه كتابي را در دست بررسي دارد و اين البته بر ميزان دقت در داوري مي افزايد. تصور من در مجموع اين است كه داوران در حد امكان با صداقت تمام و در كمال بي طرفي و بسيار منصفانه به قضاوت مي پردازند. * آيا بيشترين توجه نسبت به كتابهاي تاليفي است يا كتابهاي ترجمه؟ شده - مساله مهم تاليف يا ترجمه كتاب نيست. يعني هيچكدام بر ديگري ارجحيت خاصي ندارند. آنچه از نگاه يك داور مهم است، ساختار محتوايي كتاب است و به روز بودن كتاب و به دور بودن آن از كمترين نقصان و كمبود و اينكه همچنان كه قبلا نيز اشاره كردم، آن كتاب تا چه اندازه مي تواند خلا موجود در گوشه اي از فرهنگ ما را پركند، حالا چه آن اثر تاليف شده باشد چه ترجمه.