Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791026-50489S4

Date of Document: 2001-01-16

گفت وگو با دكتر جاسبي رئيس دانشگاه آزاد اسلامي: اسم اين را نمي توان رانت خواري گذاشت! اشاره; وضعيت مالي دانشگاه آزاد اسلامي و اين كه اين دانشگاه گسترده شده در سطح كشور در تقسيم بنديهاي معمول اقتصادي كشورمان در چه جايگاهي قرار دارد پرسشي است كه شايد براي بسياري از مردم مطرح باشد. آيا دانشگاه آزاد اسلامي يك بنگاه اقتصادي است يا يك نهاد انقلابي تلقي ؟ مي شود درباره شيوه هاي تامين اعتبار دانشگاه آزاد اسلامي با دكتر جاسبي رئيس اين دانشگاه گفت وگويي انجام داده ايم كه در پي مي آيد. دانشگاه آزاد اسلامي در تقسيم بنديهاي معمول اقتصادي كشورمان در چه جايگاهي قرار؟ دارد آيا يك بنگاه اقتصادي ؟ است يك نهاد انقلابي تلقي؟ مي شود يك بنگاه بخش عمومي غيردولتي؟ است اين پرسشي است كه به دليل نحوه مديريت و مالكيت و شيوه هاي تامين اعتبار اين نهاد عموما در اذهان وجود دارد و مقداري شبهه ايجاد كرده؟ است -دانشگاه آزاد اسلامي قطعا يك بنگاه دولتي نيست. در تعريف هايي كه از نهادهاي انقلابي و بخش عمومي غيردولتي شده است، دانشگاه آزاد در هيچكدام از اين تعريفها نمي گنجد و نام آن در ميان فهرست اين نوع نهادها نيست. اگر چه ماهيتا يك نهاد انقلابي باشد، دقيق ترين تعريف اين است كه دانشگاه آزاد اسلامي با مفهوم يك بنگاه، يك مجتمع بخش خصوصي و غيرانتفاعي است. بخش خصوصي غيرانتفاعي چه معنايي؟ دارد تا آنجاكه من اطلاع دارم، چندين سال است كه شنيده مي شود دانشگاه آزاد اسلامي از بودجه هاي سالانه مصوب مجلس استفاده مي كند و حتي نام اين نهاد در بودجه هاي سالانه آمده است. اگر چنين باشد تاكنون ديده نشده كه نام يك بنگاه بخش خصوصي در بودجه هاي سالانه بيايد و از بودجه كل كشور استفاده كند. -دانشگاه آزاد اسلامي تاكنون به هيچ وجه از بودجه دولتي استفاده نكرده و هيچ رديف بودجه اي نيز در بودجه كل كشور ندارد. كمك هايي كه به دانشگاه آزاد مي شود، همانند كمك هايي است كه دولت در بودجه هاي ساليانه به ساير بنگاههاي بخش خصوصي مي كند. دولت همه ساله در بودجه كل كشور به واحدهاي صنعتي اعتبارات ارزان قيمت مي دهد. اين مساله كه اسم دانشگاه آزاد اسلامي در بودجه هاي سالانه آمده است به اين دليل است كه دولت به كل دانشجويان كشور اعم از دولتي و غيردولتي از سوبسيد مواد غذايي گرفته تا وام كمك مي كند و دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي را هم در برمي گيرد. درست است، دولت در برخي از تبصره هاي خاص بودجه هاي سالانه يك رقم كلي به برخي از فعاليتهاي اقتصادي اختصاص مي دهد تا از اعتبارات ترجيحي استفاده اما كنند، تاكنون ديده نشده است كه نام يك بنگاه متعلق به بخش خصوصي مشخصا در لايحه بودجه ذكر شود. گفته مي شود كه ارقام مربوط به دانشگاه آزاد اسلامي عموما توسط اكثريت مجلس پنجم تصويب مي شده است و در لايحه كمتر بوده يا وجود نداشته؟ است آيا اين مساله، نوعي رانت خواري را در اذهان زنده؟ نمي كند -آنچه در لايحه بودجه آمده است به هيچ وجه براي پرداخت به دانشگاه آزاد اسلامي نبوده است. براي روشن شدن اين مساله لازم است كه به برخي نكات اشاره كنم. زماني در مجلس شوراي اسلامي تصميم گرفته شد بخشي از دانشجويان تحت پوشش كميته امداد امام خميني ( ره ) و سازمان بهزيستي كه در دانشگاه آزاد اسلامي قبول مي شوند، از پرداخت شهريه معاف شوند. اما مشكل اين بود كه دانشگاه آزاد اسلامي يك نهاد تحت پوشش دولت نبود و بودجه دولتي نداشت كه بتواند اين توصيه يا حتي مصوبه را مسئولان بپذيرد دانشگاه به اين شرط با مساله موافقت داشتندكه دولت محل تضمين اين بخش از شهريه هاي دانشجويان را مشخص كند و اين ارقام در بودجه هاي سالانه تعريف و مشخص گردد. كمك هايي كه برخي تصور مي كنند دولت به دانشگاه مي كند از اين نوع است. بنابراين تاكيد مي كنم كه دانشگاه آزاد اسلامي هرگز از كمك ها و بودجه ها و اعتبارات دولتي استفاده نكرده است. اين را هم نمي توان اسمش را رانت خواري اين گذاشت كه مي گوييدمجلس پنجم ارقامي را در بودجه هاي سالانه براي وام دانشجويي گنجانده، درست است اما اين، به مفهوم كمك به دانشگاه نيست. ما اميدواريم كه مجلس ششم نيز همان طور كه آقاي كروبي چندي پيش ودر زمان بازديد از يكي از واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي وعده كرد، به دانشجويان، از طريق وام كمك كند. ولي اين كار به هيچ وجه به معناي كمك بودجه اي به دانشگاه آزاد اسلامي نخواهد بود. واقعيت اين است كه گفته مي شود قرابت فكري و رفاقت اكثريت نمايندگان مجلس پنجم با مسئولان دانشگاه آزاد موجب شد تا مجلس دولت را موظف كرد به دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي كمك آيا شود دانشگاه آزاد اسلامي در قبال كمك هايي كه براي دانشجويان از دولت گرفته است، به دولت چه كمكي؟ مي كند مثلا آيا دانشگاه به دولت ماليات ؟ مي دهد - ببينيد، فرض شما براين پايه است كه دانشگاه آزاد اسلامي از كمك هاي دولتي استفاده كرده و اين فرض هرگز فرض درستي نيست. من تكرار مي كنم كه ما از بودجه هاي دولتي استفاده اين نكرده ايم كه مي گوئيد اكثريت نمايندگان مجلس پنجم با مسئولان دانشگاه قرابت فكري داشتند، نه، اينطور نيست. مجلس ششم از زمان آغاز فعاليتها تاكنون برخورد مناسبي با دانشگاه آزاد اسلامي داشته است و اگر از اين زاويه از مجلس پنجم بهتر نباشد، كمتر نبوده است. ضمن احترام به نمايندگان دوره پنجم مجلس شوراي اسلامي، تاكيد مي كنم كه آنها كاري نكردند كه اسم آن را بتوان كمك بودجه اي دولت به دانشگاه تلقي كرد. دانشگاه به دولت ماليات مي دهد. ماليات تكليفي حقوق و دستمزد را كه قطعا مي پردازد و سهم بيمه و بازنشستگي پرسنل خود را به سازمان تامين اجتماعي نيز مي دهد. آيا دانشگاه تحت عنوان يك شخصيت حقوقي به دولت ماليات ؟ مي دهد -همانطوركه گفتم دانشگاه آزاد اسلامي سالانه ميلياردها ريال ماليات تكليفي به دولت پرداخت مي كند. پرداخت ماليات حقوق و دستمزد يك امر قطعي و براي همه كساني است كه در اين كشور شاغل هستند. آيا دانشگاه به عنوان يك بنگاه به دولت ماليات؟ مي دهد -آيا اگر دانشگاه تاسيس نمي شد و اين مجموعه عظيم فعاليت نداشت، آيا دولت مي توانست ماليات اخذ كند. دولت به ما تسهيلات ممكن است بدهد، اما بودجه ما را تامين نمي كند. من گفتم كه دانشگاه آزاد يك بنگاه بخش خصوصي غير انتفاعي با است تعريفي كه از اين گونه بنگاهها وجود دارد، اصولا سودي وجود ندارد. يعني دريافتهاي اين موسسه بايد هزينه شود. بنابراين سود مفهوم پيدا نمي كند كه بخواهيم بخشي از آن را ماليات بدهيم. در دانشگاه آزاد اسلامي اعضاي هيات امنا، هيات موسس و مديران هرگز دريافتي به نام سود يا سهم ندارند. منطق اقتصادي مي گويد كه اگر دانشگاه آزاد اسلامي يك بنگاه اقتصادي است، بايد سود داشته؟ باشد -اشكال شما در درك اين مساله شايد ناشي از آن است كه دانشگاه آزاد اسلامي را يك بنگاه اقتصادي انتفاعي فرض همانطور مي كنيد كه گفتم اين دانشگاه يك بنگاه خدماتي غير انتفاعي است. بنابرآنچه كه در تعريف بنگاههايي نظير ما وجود دارد، سود و زيان در آن معني ندارد. زيرا مابه التفاوت مثبت دريافتي هاي دانشگاه نسبت به پرداختي هاي آن را نمي توان برداشت كرد وبين افراد تقسيم نمود، بايد در همان محل دانشگاه هزينه شود. دانشگاه آزاد اسلامي يك موسسه غير انتفاعي است. اين مركز تراز مالي دارد و در اين تراز ميزان دريافت ها و پرداخت ها مشخص است و همه ساله به تصويب مراجع قانوني مي رسد. مراجع قانوني كه تراز مالي دانشگاه را بايد تصويب كنند، چه كساني و يا نهادهايي؟ هستند - مراجع قانوني كه به ترتيب بايد تراز مالي دانشگاه آزاد اسلامي را به صورت قانوني تصويب كنند، در مرحله نخست تركيبي از رئيس دانشگاه، معاون اداري - مالي دانشگاه و حسابرس آن است كه حسابرس منتخب اعضاي هيات امناي دانشگاه است. پس از اين مرحله نماينده ولي فقيه تراز مالي را بررسي و تصويب مي كند. در سومين مرحله اين تراز بايد به تصويب هيات امناي دانشگاه وزارت برسد اموراقتصادي و دارايي آخرين نهادي است كه تراز مالي دانشگاه رابررسي و آن را تصويب دانشگاه مي كند آزاد اسلامي بر خلاف تعداد پرشماري از شركتهاي دولتي و موسسه هاي انتفاعي كه تراز مالي خود را با تاخيرهاي چند ساله تنظيم مي كنند، همواره و در سالهاي گذشته در موعد مقرر اين اقدام را انجام داده و تراز خود را هر ساله به تصويب مراجع قانوني رسانده است. آيا دانشگاه تراز مالي خود را براي آگاهي اقشار مختلف مردم و دانشجويان خود منتشر؟ مي كند -تراز مالي دانشگاه چيز پنهاني نيست، ما آن را منتشر نمي كنيم، اما اگر كسي علاقه مند باشد تا از آن اطلاع پيدا در كند، دسترس او قرار خواهيم داد. اكنون درماههاي آخر سال 1379 هستيم و قطعا تراز مالي دانشگاه 1378 تهيه شده است. ميزان دريافتي دانشگاه پارسال چقدربوده؟ است -ميزان دريافتي هاي دانشگاه در يك دوره معين به لحاظ ثبت در ترازنامه و رقم واقعي متفاوت است زيرا اين، تفاوت به دليل نحوه زمان بندي در دريافت شهريه رقم است واقعي دريافت هاي دانشگاه آزاد اسلامي در 1378 معادل 130 ميليارد تومان بوده است. ارقام مربوط به نسبت هاي اقلام هزينه اي دانشگاه را نيز بازگو؟ كنيد - حدود 30 درصد از پرداخت ها مربوط به هزينه هاي آموزشي است كه از اين مقدار هزينه حقوقي اعضاي هيات علمي حدود درصد 24 است و بيشترين رقم را در اين بخش به خود اختصاص داده است درصد 310 از هزينه هاي دانشگاه مربوط به هزينه هاي عمراني است. هزينه هاي رفاهي حدود 10 درصد و بقيه هزينه ها نيز مربوط به پرداخت حقوق كاركنان و امور پژوهشي و سازمان مدارس غيرانتفاعي وابسته به دانشگاه آزاد اسلامي است. دريافتي سرانه دانشجويان در سال گذشته چقدر بوده؟ است -دريافتي سرانه از دانشجويان در سال 1378 به طور متوسط براي رشته هاي مختلف و مقاطع گوناگون تحصيلي معادل تومان 166780 براي يك دانشجو در سال بوده اين است رقم در حدود 20 درصد دريافتي سرانه دانشگاههاي دولتي است كه از بودجه دولت تامين مي شود. مي بينيد كه تفاوت چقدر زياد و پردامنه است. آيا تعداد، تنوع و كيفيت خدماتي كه دانشگاه آزاد اسلامي به دانشجويان ارائه مي دهد، در حد دانشگاههاي دولتي؟ است آيا اصولا به لحاظ كيفيت خدمات مي توان مقايسه انجام ؟ داد -قصد من از اين كه گفتم، دريافتي سرانه دانشگاه دولتي از دولت 5 برابر سرانه دريافتي دانشگاه آزاد از دانشجويان است، هرگز نفي كارآمدي آنها نيست. سازمانهاي دولتي در همه كشورها كارايي پاييني دارند و در كشور ما شايد كمي بيشتر و مسايل دانشگاه دولتي را بايد از اين زاويه نگاه كرد. كيفيت را نمي اتوان با حرف اندازه گرفت و براي مقايسه آن برخي شاخص ها از جمله شاخص فضاي آموزشي وجود دارد. يكي از شاخص هايي كه كارايي ها را مي توان با آن مقايسه كرد، متوسط نمرات كسب شده دانشجويان پزشكي دانشگاههاي دولتي و دانشگاه آزاد اسلامي در امتحانات جامع و آزمونهايي است كه از سوي وزارتخانه مربوطه براي دانشجويان پيش از اينكه انترن شوند، برگزار مي شود. بررسي نمرات دانشگاه آزاد اسلامي به گونه اي بوده كه دانشجويان ما از دانشگاه هاي دولتي در خيلي موارد به طور متوسط نمرات بالاتري كسب مي كردند. اما وزارتخانه مربوط مجموع نمرات و رتبه هاي دانشجويان واحدهاي مختلف را كلي بررسي كرد و رتبه بندي نمود كه شايد منصفانه نباشد. احتمال دارد كه دانشگاه آزاد اسلامي با متمركز كردن سرمايه ها و امكانات در يك دانشكده خاص به دوپينگ علمي مبادرت كند. - من معتقدم واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي را بايد واحدهاي جداگانه در نظر گرفت. با اين همه ما وضعيت مناسبي داشته و داريم. مقياس سنجش رضايت دانشجويان از؟ چيست طرف ديگر براي مقايسه كيفيت آموزشي در ساير رشته ها كدام معيارها را مورد توجه قرار؟ مي دهيد -در ساير رشته هاي تحصيلي، چنين شاخصي وجود ندارد. در حال حاضر شاخص درصد قبولي دانشجويان دانشگاههاي دولتي ودانشگاه آزاد اسلامي در آزمونهاي كارشناسي ارشد دانشگاه هاي دولتي نيز كه يك معيار اندازه گيري است به دليل امتيازهايي كه اين آزمونها براي دانشگاههاي دولتي اختصاص مي دهند، مورد قبول نيست. اما اگر معيار آزمونهاي دانشگاه آزاد اسلامي باشد، نتايج نشان مي دهد كه ما روند افزايش در درصد قبولي اما داشته ايم اين مسايل را بايد در ميزان دريافتي ها نيز جستجو كرد. همانطور كه گفتم دريافتي سرانه دانشگاههاي دولتي 5 برابر سرانه دريافتي دانشگاه آزاد از دانشجويان است. اين را بگويم كه اكنون واحد 50 دانشگاه آزاد اسلامي از نظر فضاي آموزشي در وضعيت بهتري نسبت به دانشگاههاي دولتي قرار دارند و ما اميدوار هستيم كه تاپايان برنامه سوم توسعه همه واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي در اين شاخص از دانشگاه دولتي پيشي بگيرند. ارزش دارايي هاي دانشگاه آزاد اسلامي را برآورد ؟ كرده ايد - دانشگاه در پايان سال 1378 داراي 6 ميليون متر مربع زيربنا بوده است و اراضي تحت تملك اين نهاد كه بخشي از دارايي ها محسوب مي گردد در تاريخ يادشده به 90 ميليون متر مربع بالغ مي شود. قيمت گذاري كه؟ نكرده ايد - نه، اما ارزش آنها دهها و گاهي صدها برابر ارزش زماني است كه آنها را خريده ايم. دانشگاه آزاد اسلامي را من مي توانم يك معجزه الهي ذكر كنم. اين اقدامها تنها به كمك خداوند انجام شده است. ما با دو كلاس كوچك كار را شروع كرديم اكنون 20 هزار نفر كارمند داريم همين تعداد هيات علمي 140 واحد و مركز دانشگاهي و 450 مدرسه وابسته به دانشگاه داريم و تاكنون 800 هزار دانش آموخته به جامعه تحويل داده ايم. اين فعاليتها در حالي انجام شده است كه دريافتي سرانه ما از يك مدرسه غيرانتفاعي نيز كمتر بوده است. آيا به نظر شما مقايسه دانشگاه آزاد اسلامي با اين تعداد انبوه دانشجو با يك مدرسه غيرانتفاعي كه تعداد محدودي دانش آموز مي پذيرد، مقايسه علمي؟ است نكته بعد اينكه، آيا مطمئن هستيد كه مي توانيد شرايطفعلي را ادامه؟ دهيد - ما نمي توانيم اين وضعيت را براي هميشه با اين قيمت تداوم بخشيم و بايد تدبيرهاي تازه اي بينديشيم و از توسعه اداري دانشگاه به شدت جلوگيري كنيم، در غير اين صورت ديوانسالاري حتما بر دانشگاه آزاد اسلامي نيز چيره خواهد شد. اين تدبيرها چه؟ هستند - دانشگاه آزاد اسلامي شعار عدم تمركز را در دستور كار قرار داده است و اين شايد رمز موفقيت ما باشد. به اين معني كه هر دانشگاهي را موظف كرده ايم كه به شكل بخش خصوصي عمل كنند. دريافت ها و پرداختهاي آنها، نحوه هزينه كردن - به جز برخي موارد - كه توسط خود آنها انجام مي شود، البته در چارچوبهاي خاص و سياستگذاري مشخص توسط سازمان مركزي انجام مي شود، اما عمده فعاليتها توسط روساي دانشگاهها انجام مي شود. علاوه براين، دانشگاه آزاد به گونه اي رفتار كرده و خواهد كرد كه نيروي انساني تحميلي نداشته باشد.