Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791020-50441S6

Date of Document: 2001-01-10

موانع همكاري بين المللي ميان شهرها در عصر اطلاعات (با تكيه بر شهر مشهد ) اشاره: گسترش شبكه ارتباطي - اطلاعاتي الكترونيكي در جهان امروز، موانع و محدوديتهاي جغرافيايي، سياسي و فرهنگي را درنورديده و در حال استحكام پيوند بين فرهنگها، ملتها و شهرها در سراسر كره خاكي، به رغم فاصله مكاني، تفاوتهاي فرهنگي و اقتصادي است. با وجود اين امكان و مزيت، موانع عمده اي اعم از داخلي و خارجي بر سر راه همكاري فعال بين المللي ميان شهرها در عصر اطلاعات وجود دارند. موانع به دو دسته عمده: موانع داخلي كشورها و موانع خارجي (مربوط به انجمن كلانشهرها و.. ) تقسيم مي شود. در اين مقاله موانع داخلي بر توسعه همكاري بين المللي ميان شهرها با تكيه بر مورد شهر مشهد دومين شهر بزرگ ايران تشريح شده است. در ابتدا جايگاه و موقعيت سياسي - جغرافيايي و ملي شهر مشهد تشريح و سپس موانع داخلي براي توسعه ارتباط ميان شهرها در سطح جهاني در چهار محور دسته بندي شده اند: - 1 فرآيند تهيه تصويب و اجراي طرحهاي جامع شهري و نقش آن در تضعيف عدم احساس نياز به ارتباطات ميان شهرها در سطح جهاني - 2 ساختار مديريت شهرداريها (با تكيه بر شهر مشهد ) و نقش آن در تضعيف روابط بين المللي شهرها - 3 محدوديتهاي قانوني در سطح كلان (ملي ) و نقش آن در تضعيف روابط ميان شهرها - 4 عقب ماندگي تكنولوژيكي شهرهاي بزرگ كشورهاي جهان سوم و كشورهاي در حال توسعه در پايان اين مطلب همچنين به جمع بندي و ارائه پيشنهاداتي براي توسعه همكاري بين شهرها در قلمرو جغرافيايي انجمن جهاني كلانشهرها (مترو پليس ) پرداخته شده است. موقعيت شهر مشهد مقدس در عصر اطلاعات با توجه به اين كه اين مقاله بر مبناي تجربيات چندين ساله در خصوص مسائل مختلف شهر مشهد و مقايسه سيستم مديريتي آن با قوانين و مقررات ملي و بين المللي تهيه شده، لازم است، خلاصه اي از موقعيت جغرافيايي، ارتباطي، اقتصادي، اجتماعي و توريستي ( سياحتي - زيارتي ) شهر مشهد در چشم انداز جهاني ارائه شود. چون شهرهايي مي توانند با مقررات جهاني اداره شوند، كه از ظرفيتهاي لازم برخوردار باشند. داشتن يك ميليون نفرجمعيت و يا بالاتر شرط لازم است ولي كافي نيست. شهر مشهد با قدمت 1200 ساله با علت وجودي مذهبي (مرقد امام رضا ( ع ) امام هشتم شيعيان جهان در سال 3202 _ه. ق ) از ابتداي پيدايش تا به حال به دليل موقعيت مذهبي، جغرافيايي و ارتباطي از جايگاه رفيعي در سرزمينهاي اسلامي و بويژه در شرق ايران برخوردار بوده است. حتي در برخي دوره هاي تاريخي (نادرشاه افشار ) نيز پايتخت ايران بوده است. با تجاوز روسها به مرزهاي شرقي ايران و تثبيت مرزها در ميلادي 1880سالهاي و بسته شدن مرزهاي شمال خراسان با شهرهاي آسياي ميانه ( سمرقند، بخارا، مرو و... )، نقش مشهد از فراملي به منطقه اي كاهش يافت. ولي به رغم محدوديتهاي فوق، به دليل موقعيت زيارتي، ارتباطي و پتانسيلهاي بالاي رشد منابع طبيعي (آب و خاك ) جايگاه، خويش را به عنوان دومين شهر پرجمعيت ايران با بيش از 2 ميليون و يكصد هزار نفر در سال 2000 ( ) 1379 حفظ كرده است. اين شهر در 1000 كيلومتري شرق تهران - پايتخت ايران - قراردارد و مركز استان خراسان با 20 درصد وسعت و 10 درصد جمعيت ايران مي باشد و مركز مبادلات تجاري، فرهنگي با آسياي ميانه است. اين شهر از گذشته به دليل مجاورت با افغانستان و كشورهاي شرق ايران داراي اهميت بود و اولين كنسولگري هاي آمريكا م ) ) 1888 روسيه ( م ) 1887 و انگليس ( م ) 1889 در اين شهر تشكيل شده اند و در حال حاضر نيز كشورهاي تركمنستان، قزاقستان، ازبكستان، تاجيكستان، افغانستان و پاكستان در اين شهر داراي كنسولگري مي باشند. شرايط مساعد اقليمي، دره هاي خوش آب و هواي طرقبه و شانديز، حرم مطهر حضرت رضا ( ع ) و دهها اثر و بناي باارزش تاريخي و مركزيت سياسي، جاذبيت خاصي را به اين شهر داده است. نشستهاي سران كشورهاي آسياي ميانه، بازديد و تشرف روساي جمهوري بعضي از كشورها به حرم مطهر (از جمله حافظ اسد رئيس جمهوري فقيد سوريه ) بازديد، نخست وزيران ( پاكستان، افغانستان و.. ) و وزراء و مقامات عالي رتبه سياسي، مذهبي به اهميت و اعتبار بين المللي اين شهر افزوده است به طوري كه سالانه بين 1412 ميليون زاير و جهانگرد خارجي و داخلي از اين شهر بازديد مي كنند. اين مزاياي مذهبي، فرهنگي و سياسي واقتصادي برجذابيت شهر افزوده است. رشد جمعيت شهر بسيار بالا است ( درصد 8 بين سالهاي 651355 و 5 درصد بين سالهاي ) 751365 و گسترش حاشيه نشيني يكي از معضلات اين شهر است به طوري كه 600 هزار نفر حاشيه نشين در شهركهاي پيرامون شهر مستقر هستند. شهري با اين عظمت جهاني و ميراث غني نسلهاي گوناگون با مشكلات و تنگناهاي متعددي از جمله كمبود درآمد (درآمد سالانه شهر در سال 1379 برابر 360 ميليارد ريال است ) مشكلات كمبودوسايل نقليه عمومي، ترافيك، فرسودگي مركز شهر و كمبود فضاي سبز و غيره مواجه است. همچنين با قوانين ناكارا كه براي شهرهاي 20 هزار نفري تدوين شده اداره مديريت مي شود چندگانه شهر، به شهر حالتي نظير كشور واتيكان در قلب رم را داده است. اين شهر توسط 11 نفر عضو شوراي شهر و شهردار منتخب شورا و 10 هزار نفر كاركنان شهرداري اداره مي شود. وجود ظرفيتهاي بالقوه براي سرمايه گذاري در بخش صنعت گردشگري، مساعدت و مشاركت بين المللي در زمينه طراحي، سرمايه گذاري و اجراي طرحهاي شهري را طلب مي نمايد. در اين خصوص انجمن جهاني كلان شهرها (متروپليس ) مي تواند از طريق مشاركت در اجراي برنامه هاي سرمايه گذاري اقتصادي، آموزش پرسنل، تهيه طرح S. I. G شهر احياي بافتهاي قديمي مركز شهر (حدود 500 هكتار ) موثر واقع شود و گام عملي براي شناخت بيشتر شهر مذهبي مشهد در سطح جهاني و مطرح شدن آن برداشته شود. اين اقدامات نيازمند رفع موانع و مشكلات داخلي و همكاري بين المللي ميان شهرها در عصر اطلاعات مي باشد كه به شرح آنها پرداخته مي شود. موانع داخلي همكاري بين المللي ميان شهرها - 1 نظام برنامه ريزي شهري يكي از علل عدم احساس نياز كارگزاران شهري و مديريت شهري در ايران به ويژه درشهر مشهد مقدس فقدان ارتباط پويا و فعال با شبكه مديريت شهري كلان شهرها در گذشته و نظام برنامه ريزي شهري حاكم بر آن بوده است. وجود موانع متعدد تصميم گيري در سطوح مختلف، واگذاري بخشهايي از كارها به سازمانهاي مختلف مانع ايجاد يك رويه مشترك شده و ضرورت احساس ايجاد پيوندهاي جهاني را بين اين شهر و ساير شهرها و بهره گيري از تجربيات آنها را سلب نموده است. سازمانهاي درگير در فرآيند تهيه، تصويب و اجراي طرحهاي جامع، به ترتيب هفت نهاد به شرح زير مي باشند: - 1 سازمان زمين مسكن و شهرسازي استان - 2 انتخاب مهندسين مشاور وارجاع كار - 3 كميسيون ماده پنج شوراي عالي شهرسازي و معماري استان (تصويب اوليه طرح ) - 4 سازمان برنامه و بودجه استان (تامين بودجه طرح ) - 5 شوراي شهرسازي و معماري ايران (تصويب نهايي طرح ) - 6 شوراي اسلامي شهر مشهد (تصويب و ارجاع كار به شهرداري ) - 7 شهرداري (مجري ) همان طوري كه در موارد فوق پيداست، شهرداري كه عمده ترين نهاد مديريت شهري نقش است، چنداني در تهيه، انتخاب مشاور و حتي تصويب طرح به طور فعال ندارد. شهرداري بيشتر مجري طرح جامع مي باشد، طرحي كه توسط ديگران تهيه، تامين اعتبار و تصويب شده و شهرداري نيز با نقشي ضعيف در حاشيه و به موازات ساير سازمانها در جريان امور قراردارد. شهرداري گرچه به ظاهر در جريان تهيه طرح است و حتي در كميسيون ماده پنج شوراي عالي استان عضو فعال است، ولي ايده دهنده بيان كننده، مسائل و موضوعات، مشكلات و هدف گذار و سياست گذار نيست و نمي تواند همگام با اهداف طرح كه توسط ديگران تهيه شده، خود را به لحاظ ساختاري و برنامه اي و بودجه اي هماهنگ كند، بر همين اساس از طرح جامع حدود 30 درصد تا افق طرح ها كه 25 ساله مي باشند به طور متوسط تحقق مي يابد. دكتر محمدرحيم رهنما ادامه دارد