Hamshahri corpus document

DOC ID : H-791019-50426S2

Date of Document: 2001-01-09

عكسبرداري از حافظه نقاشي - اثر ترانه صادقيان هر خاطره جديدي، حياتي ديگر به ما آيا مي بخشد اين مطلب از ديدگاه فلسفي امري عادي؟ است شايد، اما درعين حال واقعيتي كاملا عيني در آن نهفته است: حافظه در مغز با تغيير شكل ريختي سلولهاي عصبي ثبت عصب مي شود شناسان از سالهاي دهه 50 به اين پديده پي برده بودند يعني از زماني كه عنوان داشتند، پيدايش وانبارش خاطرات به تغييرات نحوه ارتباط بين سلولهاي عصبي بستگي دارد. اين تغييرات فعال سازي مدارهاي درخواستي را در مواقع يادآوري خاطرات تسهيل مي كنند. بدين ترتيب خاطرات از ميان شبكه سلولهاي عصبي راهي باز مي كنند كه نسبت به خاطره يا مهارتي كه مجددا فعال شده مشخص تر است. بنابراين، تغيير مي بايست پايدار باشد، بدون نياز به اين كه به طور منظم دائمي گردد، چون در اين صورت ديگر مطلبي فراموش نمي شد و بدين ترتيب مغز ما از مقادير زيادي اطلاعات بي مصرف اشباع مي شد. بدين ترتيب برخي سلولهاي عصبي دقيقا قادرند براي مدت طولاني در تماس خود با سلولهاي مجاور كه از طريق سيناپسها، صورت مي گيرد، تغييراتي بدهند. سيناپسها غدد خيلي كوچكي هستند كه در طول رشته هاي عصبي قرار دارند، رشته هايي كه از ميان آنها سلولهاي عصبي پيامهاي شيميايي را مبادله مي كنند. اين سلولهاي عصبي كه به علت استفاده از كلوتامات براي ارتباط با يكديگر، بدانها كلوتاميناز نيز گفته مي شود در فرآيند به يادسپاري نقش اساسي برعهده دارند. بنابراين، جراحات مغزي كه سلولهاي عصبي را از بين مي برند، معمولا با مشكلات حافظه اي قابل توجهي همراه هستند. كمي بيش از ده سال است كه شكل پذيري سلولهاي عصبي از طريق پديده تقويت عوامل در درازمدت (تي ال. پي ) LTP كه تجلي فيزيولوژيكي حقيقي حافظه است، روشن شده است. هنگامي كه سلول عصبي فعال كننده اي در تماس باسلول عصبي حساس به كلوتامات، اين ماده را آزاد مي كند، اين سلول بلافاصله به ديگر سلولهاي شبكه علامات الكتريكي و شيميايي ارسال مي كند. اين عكس العمل افزايش پايدار تاثير ارتباط سيناپسي را به دنبال دارد كه مي تواند تا چندين ماه برقرار بماند. تاثير سيناپسي چگونه مي تواند تا چنين مدت طولاني برقرار ؟ بماند اكثر متخصصان دو فرآيند را مطرح مي كنند: يكي پيدايش سيناپسهايي در اكثر گيرنده هاي سطح سلولهاي عصبي است كه پيام را دريافت مي كنند و فرآيند ديگر تغيير مورفولوژيكي سيناپسها سيناپسها است تغيير شكل مي دهند تا بتوانند سطح وسيعي را براي تبادلات شيميايي فراهم كنند. به علاوه مي توانندبه قسمتهاي متعددي تقسيم شوند، به گونه اي كه سيناپسي معمولي به تنهايي نقش چندين سيناپس را برعهده مي گيرد. اما در مورد تغيير شكل آنها اطلاعات بصري در اختيار نداشتيم تا اين كه گروهي از پژوهشگران به سرپرستي دومينيك موله (دانشگاه ژنو ) به كمك ميكروسكوپ الكترونيكي موفق به عكسبرداري از اين فرآيند شدند. نشان دادن تغيير شكل سيناپسي مشكل بود، چرا كه اين تغيير تنها در تعداد اندكي از سيناپسها; يعني، در حدود ده سيناپس، رخ مي دهدكه در مقابل ده هزار سيناپسي كه يك سلول عصبي مي تواند داشته باشد، رقم بالايي نيست. علاوه بر اين، سلولهاي عصبي مربوطه مي بايست در ميان صدها هزار سلول عصبي كه مغز را اشغال كرده اند، نشان داده شوند. پژوهشگران دانشگاه ژنو بعد از مشخص كردن سلولهاي مناسب در قسمتهاي حساس مغز موش، آنها را به كمك ميكرو الكترودها تحريك كردند، سپس تكمه هاي سيناپسي به پنجاه قطعه با ضخامت چهل نانومتر تقسيم شدند. در آخرنرم افزار اطلاعات مربوط به اين قطعات را بررسي كرد و تصويري سه بعدي را بازسازي كرد. تصوير به خوبي نشان مي داد كه سيناپسها به دو قسمت تقسيم شده اند. كدام ساخت كارهاي بيوشيميايي موجب اين تقسيم خارق العاده؟ مي شوند عصبشناسان سوئيسي دريافته اند كه ال - تي - پي با تركيب آنزيمي به نام كام - كيناز 2 همراه است كه در اين ميان نقش دارد. از يك طرف در تكثير گيرنده هاي سلولهاي عصبي كه تحريك را دريافت مي كنند، شركت دارد و از طرفي با تاثير مستقيم روي پروتئين هاي اسكلت سلول; يعني، اجزاء اصلي سلولهاي عصبي، در عمل مضاعف سازي سيناپسهاي فعال دخالت دارد. بدين ترتيب يكي از نكات مهم در مورد حافظه روشن مي شود. درحال حاضر اين دستاورد درمعالجه اختلالات مربوط به حافظه راه گشا نيست. با اين همه پژوهشگران سوئيسي و همكاران ژاپني و آمريكايي آنان، با مشاهده اينكه جداكردن كام - كيناز 2 مانع از عمل ال - تي -پي مي گردد نقش آن را تعيين كرده اند. بنابراين مي توان تصور كرد كه با تحريك كام -كينازموفق 2 به ساده كردن عمل ال -تي -پي و تثبيت حافظه شوند. اين مورد نيازمند تحقيقات بيشتري است. منبع: مجله علم و ترجمه /زندگي: مهتاب عظيمي فرد