Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790303-48254S5

Date of Document: 2000-05-23

ترسيمي از هاله هاي تاريك راه شيري هاله هاي ماده تاريك در اطراف كهكشانها به صورت واقعي به طول يك ميليون سال نوري گسترده اند. اين هاله ها با اين كه غيرقابل روءيتند، ولي ممكن است جرم آنها بيش از جرم قابل روءيت در كهكشانها باشد. اخترشناسان از ديرباز مي دانستند آنچه توسط چشم از كهكشانها ديده مي شود، بسيار كمتر از چيزي است كه درون آنهاست. به طور مثال جرم قابل روءيت راه شيري حدود 400 ميليارد ستاره با قطري معادل 100000 سال نوري است. با اين حال آن چه كه به صورت غيرقابل روءيت در اطراف يك كهكشان است، نقش مهمي در تشكيل و تكامل آن دارد. دردهه 1970 اخترشناسي به نام ورا روبين از كهكشانهاي مورد مطالعه خود مقدار جرم روءيت نشده موادي را تعيين كرد كه سرعتهاي مداري ستارگان را تحت تاثير خود قرار مي داد. ساده ترين توضيح براي اين موضوع، وجود يك هاله بسيار عظيم از مواد تاريك در اطراف هر كهكشان است كه تشخيص اين مواد بسيار مشكل خواهد بود. مي توان به صورت يك نظريه چنين اظهار داشت كه مقدار اندازه و شكل هاله تاريك با اثر گرانشي عدسي مانند در ارتباط است. ميدان جاذبه وسيعي كه مواد تاريك به كهكشانها مي افزايند، نماي كهكشانهاي دوري را كه تاكنون يافت گرديده اند، از ديد ما مقداري تغيير مي دهد. اما اين تغييرات به طور متوسط %براي 50 اشكال كهكشانهاي موجود بسيار اندك است. محققان پروژه بزرگ اسلوآن ديجيتال اسكاي سوروي در آپاچ پوينت نيومكزيكواشكالي از كهكشانهاي موجود به طور متوسط ( كهكشان تقريبا 30000مهم ) را كه درجهت 225 درجه موازي با صور فلكي سنبله وحيه هستند، برداشت كرده اند. فيليپ فيشر (از دانشگاه ميشيگان ) با كمك همكارانش، تصاويري را در مدت زماني كمتر از پانزده ساعت در تاريخ بيستم تا بيست ويكم مارس 1999 توسط /2 5تلسكوپ متري اسلوآن تهيه كردند و نتايج به دست آمده را تحت عنوان مقاله اي در مجله آسترونوميكال به چاپ رساندند. نمونه بدست آمده از نتايج به قدري پر جرم بود كه حتي اختلالات گرانشي عدسي مانند بسيار ضعيف آن نيز به صورت آماري كاملا مشخص بود. اخترشناسان حتي قادر بودند تا از اين اطلاعات، براي ترسيم مواد تاريك اطراف يك كهكشان متوسط استفاده كنند. اخترشناسان به اين نتيجه رسيده اندكه كمان هاله تاريك به طور ميانگين در فضايي به وسعت بيش از يك ميليون سال نوري گسترده شده و جرم آن معادل پنج تريليون برابر خورشيد است. در اين صورت ممكن است راه شيري مواد تاريك خود را تا /2 5فاصله ميليون سال نوري از كهكشان آندرومدا بگستراند. اين نتيجه اي است كه توسط اسلوآن سوروي كه نهايتا كمتر /از.ناحيه 2 آسماني را در برمي گيرد به دست خواهد آمد. طبق نظر فيشر، اين مقدمه علمي خواهد بود كه توسط آن نقشه برداري پرجرم براي برداشت بيش از ده هزار درجه موازي آسماني در پنج سال آينده به دست خواهد آمد. در واقع در ماموريت اصلي پروژه، اين موضوع گنجانده نشده بود (به دست آوردن چيزي مجاني ). فيشر و همكارانش انتظار دارند كه با بيشتر شدن اطلاعات، تحقيقات خود را گسترش آنها دهند هدف خود را اندازه گيري هاله و شكل نيمرخ آن مي دانند. آيا هاله گرد است يا؟ مسطح اين چيزي است كه اميدوار به پي بردن آن هستند. فيشر معتقد است كه اين گامي است براي پي بردن به تركيب هاله ها. شكل كروي هاله حاكي است كه در برگيرنده ذرات فرضي بسيار جالبي است كه به نام ذرات پرجرم با ميان كنشي ضعيف ( WIMP) يا اكسيونهاي فرضي كم جرم خوانده مي شوند، ذراتي كه بر يكديگر كنش متقابل ندارند. اما شكل مسطح هاله حاكي است كه در برگيرنده موادي معمولي مانندگاز هيدروژن يا موادي شكل گرفته از جرم سازنده شان هستند، مانند ستارگان كوتوله تيره رنگ. اسلوآن ديجيتال اسكاي سوروي براي شروع عمليات تمام وقت (كه در ابتداي بهار پس از وقفه اي كه جهت تعمير براي شكاف كوچكي كه در قسمت فعال نوري آينه دوم اتفاق افتاده بود ) آماده گرديده است. منبع: اسكاي اندتلسكوپ مه 2000 ترجمه: محمد حسين عصاره