Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790231-48213S4

Date of Document: 2000-05-20

روشهاي مبارزه با استرس محيط كار استرس متاسفانه نامي آشنا براي عموم مردم است و يكي از بحث انگيزترين و قابل تامل ترين مفاهيمي است كه در زندگي انسان نقش بازي مي كند و بر همه ابعاد زندگي بشر سايه افكنده است. امروزه انديشمندان بويژه پزشكان و روانشناسان در مورد خطرات ويرانگر فشارهاي عصبي و رواني، تحقيق و بررسي وسيعي را انجام مي دهند و در اين رابطه هشدارهاي جدي به نسل بشر امروزه مي دهند متاسفانه ردپاي استرس در كليه زواياي بشر به وضوح و روشني ديده مي شود. البته استرس در همه زمانها وجودداشته است و اثرات نامطلوب خود را بجا مي گذاشته است. ولي امروزه به خاطر پيچيدگي روابط و گستردگي زندگي و ماشيني شدن ارتباطات انواع تنش ها بيش از همه زمانها به وجود آمده و اثرات مخرب خود را بجا مي گذارد. طوري كه حتي عده اي قرن حاضر را قرن فشارهاي عصبي نامگذاري مي كنند. امروزه با پيشرفت اثرات علم، خطرآفرين تنش ها به خوبي شناسايي و كشف شده است. استرسها نه موجب اختلالات رواني، عاطفي، فيزيولوژيكي و رفتاري در فرد تحت استرس مي گردد بلكه در تمام رفتارهاي اجتماعي، سازماني و خانوادگي او نيز تاثير منفي مي گذارد و سلامتي جسمي و رواني و اجتماعي فرد را تهديد مي كند. تاثير تنش ها در پيدايش بيماريهاي خطرناك نيز از موضوعات قابل توجهي است كه با توجه به اهميت موضوع به نمونه هايي از اين اثرات اشاره مي گردد: اثرات استرس بر عضلات قلب و اندامهاي دروني اولين بار در سال 1956 دكتر هانس سليه مدير موءسسه طب تجربي و جراحي دانشگاه مونترال تحقيقات علمي خويش را تحت عنوان استرس زندگي منتشر كرد. تحقيقات وي نشان مي داد كه موشهايي كه در آزمايشگاه تحت شرايط استرسها قرار مي گيرند، همان تغييرات خطرناكي در عضلات قلب آنها به وجود مي آيد كه در كالبدشكافي افرادي كه به تازگي بر اثر قرار گرفتن در حالتهاي پراسترس به علت سكته قلبي از پاي درآمداند، همچنين موشهايي كه دكتر سليه در معرض استرسها قرار داده بود وقتي كالبدشكافي مي شدند مشاهده گرديد كه غدد فوق كليوي آنها به طور قابل ملاحظه اي بزرگ شده و رنگ آن به سبب تراكم و دفع دانه هاي چربي تغيير كرده است همچنين گره هاي لنفاوي آنها انقباض يافته و در معده هايشان نيز زخمهاي خوني ديده مي شد. تاثير استرس در تضعيف سيستم ايمني بدن و بسترسازي براي سرطان تحقيقات علمي نشان مي دهد استرس نقشي اساسي در تضعيف سيستم ايمني بدن دارد. حيواناتي كه تحت استرس مكرر قرار مي گيرند سيستم دفاعي بدنشان مختل مي گردد. تحقيقات يك پزشك امريكايي به نام دكتر لوشان نشان مي دهد رابطه بسيار نزديكي بين استرسهاي شديد و ايجاد سرطانها وجود دارد. يكي از پزشكان روسي تعدادي موش را با ماده كارسينوژنيك (ماده اي كه سرطان زاست ) رنگ كرد. سپس موشها را به دو گروه تقسيم گروه كرد اول را در محيطي تنش دار نگهداري مي كرد ولي گروه دوم را در محيطي آرام و بدون استرس. موشهاي رنگ شده گروه اول اكثرا دچار سرطان پوست شدند ولي هيچ يك از موشهاي گروه دوم كه در محيطي بدون استرس بودند به سرطان پوست مبتلا نگرديدند. تاثيرات استرس در ازدياد چربي خون الف - پژوهشگران دانشكده بهداشت دانشگاه هاروارد در اين زمينه تحقيقي بدين شرح انجام دادند. آنها 600 مرد ايرلندي را كه قبلا در مناطق روستايي كشورشان ساكن بودند و بعد به دنبال كار به مناطق شهري، ازجمله شهر بوستون ( امريكا ) مهاجرت كرده بودند تحت نظر گرفتند. زماني كه آنان در ايرلند بودند، مانند بقيه مردم زيادترين مقدار چربي در جهان را مي خوردند كه بيشتر آن از نوع اشباع شده بويژه كره بود. آنهايي كه به امريكا مهاجرت كردند، نسبت به برادران ايرلندي خود از غذاهاي بهداشتي تري استفاده مي كنند، ولي با اين وجود به خاطر استرسهاي محيط شهري وفور بيماريهاي قلبي، عروقي در اين مهاجرين به شهرهاي امريكا خيلي بيشتر از برادرانشان بود كه در مناطق روستايي ايرلند با استرس كمتر زندگي مي كردند. ب - دكتر روزن من و همكارش سرفريدمن تصميم گرفتند كه ميزان كلسترول خون در گروهي از حسابداران را در يك محدوده زماني شش ماهه كه از آغاز سال نو شروع مي شد اندازه گيري كنند. آنها متوجه اين نكته جالب شدند كه در حدود ماه آوريل، يعني آغاز سال مالي و در شرايطي كه فشارهاي عصبي آن زيادتر مي شد، كلسترول افزايش پيدا مي كرد و پس از آنكه فشار كاري آنها كمتر مي شد، بار ديگر در ميزان چربي خون تقليل قابل ملاحظه اي پديد مي آمد. در اين محدوه زماني شش ماهه نوع غذاها و روش زندگي آنان تغييري پيدا نمي كرد، بلكه تنها تفاوت قابل ملاحظه اي در مقدار استرسي كه آنان تحمل مي كردند ديده مي شد. اثرات استرسها در پيدايش انواع بيماريهاي سايكو سوماتيك ( روانتنايي ) نيز قابل توجه مي باشد چون اكثر بيمايهايي كه امروز افراد را به مراكز درماني مي كشاند، روانتنايي تشخيص داده شده اند. استرس در محيط كار از موضوعات بسيار حساسي مي باشد كه هر فردي را نسبت به خطرات آينده آن آگاه مي كند. طبق تحقيقات انجام شده اصلي ترين منبع فشارهاي عصبي رواني وضعيت و تغيير و تحولات كار و اتفاقات و واقعيات محيط كار است. پس اگر ما بتوانيم استرسهاي مرتبط با محيط كار را از بين برده يا تحت كنترل درآوريم درحقيقت قسمت عمده اي از تنشها را از زندگي فرد حذف نموده ايم و زندگي موفق و زيبايي را براي او رقم زده ايم. جدا از تاثيرات استرس در محيط كار روي تك تك افراد، تاثيرات آن روي رفتارهاي سازماني و كارآيي فرد نيز قابل توجه مي باشد. ما بايستي تنش در محيط كار را چه به عنوان يك موضوع فردي و چه به عنوان يك موضوع سازماني جدي بگيريم. به عنوان نمونه تحقيقات انجام شده نشان مي دهد كه در برخي كشورهاي صنعتي به خاطر استرسهاي محيط كار، ساليانه يكصد هزار مورد بيماري ظهور پيدا كرده و يا تشديد مي شود. همچنين روزانه حدود 270000 نفر مجبور به ترك محل كار خود مي شوند. استرس كاري و استرس موجود در محيط كار نه بر جسم و روان فرد و رفتارهاي سازماني و كاري او اثر دارد بلكه بر اطرافيان فرد چه در اجتماع و چه در خانواده نيز تاثير مي گذارد و كسي كه تحت تاثير استرس محيط كار قرار مي گيرد با رفتارها و برخوردها و اظهارنظرهاي خود اين استرس را به خانواده و اطرافيانش در جامعه منتقل مي كند. يعني وقتي محيطهاي كاري استرس زا هستند در حقيقت سلامتي و بهداشت رواني جامعه به خطر مي افتد. بنابراين بسيار لازم است مسئولين امر و مديران سازمانها و كارخانجات دنبال راهكارهاي اساسي و عملي براي ازبين بردن و كنترل تنش هاي محيط كار و تنش كاري شوند تا ضمن تقويت سازمان تحت پوشش خود و سودجستن از توانائيها، علايق و زحمات كارگران و كارمندان آن سازمان، به گسترش بهداشت رواني در جامعه كمك كنند. در كتاب حاضر، روشهاي مختلفي براي كنترل استرس كاري پيشنهاد شده است كه هر كدام از آن روشها در صورت عملي شدن بسيار مفيد و موءثر خواهند بود. اينجانب كه سالهاي متمادي مشغول تحقيق و تدريس درباره تكنيكهاي مختلف كسب آرامش و شيوه هاي مبارزه بااسترسها و روشهاي تخليه استرس مي باشم، دستورالعملهاي ساده و موءثري را براي رفع اثرات انواع استرسها ارائه مي دهم. براساس تجارب كاري ام معتقد هستم همه كساني كه مايل هستند اثرات استرسها را از بين برده و در كمترين زمان به تن و روان خود آرامش ببخشند با عمل به اين تكنيكها نتيجه رضايت بخشي خواهند گرفت. تكنيك سكون و سكوت زماني كه احساس خستگي مي كنيد و يا درمعرض انواع فشارهاي عصبي هستيد، تمرين سكون و سكوت را انجام دهيد. اگر حتي شما تحت استرس شديد باشيد و اثرات استرس كاري در تن و روان شما مشهود باشد مثلا فشار خون شما بالا رفته باشد با تمرين اين تكنيك در مدت ده دقيقه به آرامش رواني خوبي دست خواهيد يافت، فشار خون شما به حالت طبيعي برخواهد گشت و اثرات استرسها در حد قابل توجهي از بين خواهد رفت. شيوه انجام تكنيك: جاي خلوتي را انتخاب كنيد يا درب اتاق خود را به مدت ده دقيقه ببنديد. در حالت درازكش يا نشسته قرار بگيريد. (حتي مي توانيد پشت ميز كار خود در حالت نشسته و روي صندلي اين تمرين را انجام دهيد. ) سعي كنيد جسم خود را ساكن و بي حركت نماييد. وقتي جسم شما در حالت سكون قرار گرفت چشمان خود را ببنديد. بعد از بستن چشمها بهتر است زير پلكهاي بسته، مردمك چشمها را به آرامي و بدون فشار به طرف بالا برده و به وسط پيشاني متمركز كنيد. گفتگوي ذهني خود را به سرعت كم كنيد يعني به صورت ارادي به چيزي فكر نكنيد. در اين لحظه انديشه ها و خاطرات مختلف مانند پرندگان مزاحم يا سرگردان در آسمان ذهن شما به پرواز درخواهند آمد ولي شما به آنها توجهي نكنيد و تصميم تان اين باشد كه ذهن خود را بدون فشار و زور خالي كنيد. هرچه افكار مختلف به ذهن شما هجوم بياورند شما نسبت به آنها بي اعتنا باشيد و همچنان ذهن خود را خالي نگهداريد. در مدت ده دقيقه تمرين، شما آرامش لذت بخشي را كسب خواهيد نمود و از اينكه با اين كيفيت خوب فشارها و خستگيهاي ناشي از آنها را رفع نموده ايد تعجب خواهيد كرد. ممكن است در دفعات اوليه تمرين سكون و سكوت به خوبي، موفق به خالي نمودن ذهن خود نشويد ولي با ادامه تمرين حداقل يك بار در روز بعداز يك هفته به خوبي در اين تمرين پيشرفت خواهيد كرد و در هفته هاي بعدي مهارت خوب و قابل تحسيني در اين تكنيك كسب خواهيد نمود. نكته ها - 1 تمرين فوق را در محيطها و كارگاههايي كه ناگهان دستگاههاي مكانيكي صداهاي شديدي ايجاد مي كنند و يا اگر در خود محيط طبيعتا صداهاي زياد و شديدي وجود دارد انجام ندهيد. - 2 اين تمرين را مي توانيد در وسايط نقليه در حال حركت مثل ماشين، قطار و هواپيما انجام دهيد به شرطي كه شما هدايت كننده وسايط نقليه نباشيد. تكنيك تنفس عميق در اين تكنيك در حالت درازكش يا نشسته قرار بگيريد و حركت بدني خود را متوقف كرده يا حداقل كم كنيد. اگر موقعيت ايجاب كند بهتر است چشمان خود را ببنديد ولي اگر هم با چشمان باز اين تمرين را انجام دهيد اشكالي پيش نخواهد آمد. شيوه انجام تكنيك: آرام آرام از طريق بيني هوا را وارد ششها كنيد. عمل دم شما نبايد با سرعت صورت گيرد. وقتي ششها از اكسيژن پر شد حدود 5 ثانيه تنفس خود را حبس نماييد. سپس به آرامي از طريق دهان هوا را تخليه كنيد، عمل بازدم بايستي مانند عمل دم به آرامي و كم كم صورت گيرد نه با سرعت و فشار. وقتي از طريق بيني هوا را داخل ريه ها مي كنيد اين تصور زيباي ذهني را در خود به وجود آوريد كه: همزمان با جذب هوا سلامتي، نشاط و آرامش را از فضا جذب و وارد كالبد خود مي كنيد و هنگام تخليه هوا، بيماريها، ضعفها و استرسها را از وجود خود تخليه و دور مي كنيد و جسم و روح شما از همه احساسهاي منفي پاك سازي مي شود. شما بعداز يك هفته تمرين مي توانيد حبس نفس را به ده ثانيه برسانيد و با گذشت زمان بيشتر. اگر لازم شد حبس نفس را بيشتر از ده ثانيه نيز انجام دهيد البته حبس نفس به مدت زياد ضروري نمي باشد. وقتي شما ده دقيقه اين تمرين را انجام دهيد ضمن تخليه اثرات استرسها و خستگيهاي جسمي و روحي، احساس نشاط، سبكي و آرامش خواهيد كرد. اين تمرين را حتي موقعي كه افراد ديگري در اطاق يا محل كار شما حضور داشته باشند مي توانيد انجام دهيد به طوري كه افراد ديگر متوجه اين تمرين شما نيز نشوند. نكته ها - 1 اگر در محيط يا كارگاهي كار مي كنيد كه گرد و خاك بلند مي شود يا هوا آلوده است اين تمرين را انجام ندهيد بلكه جاي مناسبي كه هواي بهتري داشته باشد انتخاب نماييد. - 2 اين تمرين را در وسايط نقليه در حال حركت نيز مي توانيد انجام دهيد و اگر شما هدايت كننده وسايط نقليه باشيد و سرعت شما زياد نباشد يا كنترل لازم را در سرعت استاندارد داشته باشيد مي توانيد تمرين كنيد. - 3 اگر شما خود هدايت كننده وسايط نقليه هستيد اين تمرين را حتما بايد با چشمان باز انجام دهيد. صمد وليزاده روانشناس باليني مدرس ديدگاههاي نوين روانشناسي