Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790227-48176S3

Date of Document: 2000-05-16

لحظه اي درنگ كنيم اين اره كند شده است! نگاهي به ضرورت تشكيل بانك اطلاعات پزشكي به عنوان گامي مهم در برنامه ريزي نيروي انساني اشاره; چندي پيش مقاله اي تحت عنوان كداميك در مورد پزشكان درست؟ است! كمبود يا مازاد. در روزنامه همشهري به چاپ رسيد. اين مقاله در پاسخ به اظهارنظرهاي متفاوتي كه اين روزها در محافل مختلف درخصوص كمبود يا مازاد پزشكان مطرح است، تهيه شده بود. نتيجه گيري نهايي، بيانگر اين بود كه پيش داوري در مورد تعادل مثبت يا منفي پزشكان نسبت به جامعه، امري نيست كه در قالب ارائه مثالهايي از پزشكان بيكار يا پرمشغله امكان پذير باشد، بلكه مقوله پيچيده اي است كه براي قضاوت صحيح، نيازمند بررسي هاي گسترده و اطلاعات مناسب از وضعيت موجود است. آنچه كه در اين گزارش آمده، تحليل اجمالي است كه بر لزوم دسترسي به يك منبع اطلاعاتي جامع، كامل و روزآمد درخصوص پزشكان جامعه تاكيد دارد. اين گزارش توسط واحد مطالعات نيروي انساني دبيرخانه شوراي آموزش پزشكي و تخصصي كشور تهيه شده است. روزي فردي درحال عبور از جنگل، به هيزم شكن پيري برخورد كه با اره اي فرسوده و كند، سرگرم بريدن تنه درختان بود. در پايان روز كه مرد در حال بازگشت به خانه بود، هيزم شكن را ديد كه سخت مشغول كار بوده و توانسته بود با كمك اره كهنه خود، تنها مقدار اندكي هيزم را جمع آوري كند. رهگذر به هيزم شكن گفت: چرا لحظه اي تامل نمي كني تا اره خود را تيزتر؟ كني; مرد پير در پاسخ گفت: متاسفم، درحال حاضر وقتي براي اين كارها ندارم! . به نظر مي رسد، برخي برنامه ريزي ها در امور پزشكان كشور ما نيز، نيازمند لحظه اي درنگ است تا بار ديگر با ابزارهاي مناسبتر و چشم اندازي وسيع تر راه را ادامه دهيم. شايد اين سوءال مطرح باشد كه حرفه پزشكي چه ويژگي خاصي دارد، كه آن را از ساير حرف علمي و تجربي جدا مي كند و آيا واقعا ساماندهي آن نيازمند نگاهي ويژه؟ است واقعيتها، بيانگر اين مهم هستند كه تربيت پزشك، نيازمند صرف بيشترين سرمايه هاي ملي و دولتي است. يكي ازدلايل اين امر، طولاني بودن دوره تحصيل در اين رشته است كه با احتساب دوره تخصص حدود 11 سال زمان مي برد و به اين ترتيب، مستلزم صرف انبوهي از سرمايه هاي مادي و غيرمادي خواهد بود، اما مسئله به همين جا ختم در نمي شود كشور ما، تنها كساني قادر به تحصيل در رشته پزشكي بوده اند كه بتوانند، در كنكور دانشگاهها، گوي سبقت را از سايرين بربايند و درنتيجه، اگر نگوييم كه پذيرفته شدگان اين رشته بهترين استعدادهاي مملكت هستند، مي توان اقرار كرد كه حداقل جزو بهترين آنها هستند. چنانچه بپذيريم كه سيل پزشكان تازه فارغ التحصيل شده، كه اين روزها روانه كشورهاي ديگر هستند، ناشي از برنامه ريزي نادرست و عدم توانايي ما، در ايجاد فرصتهاي شغلي و علمي مناسب است، نياز به برنامه ريزي دقيق تر در زمينه نيروي انساني پزشكي، آشكارتر خواهدشد. پيشگيري از اين زيان ممكن نخواهد شد، مگر با استفاده از شيوه هاي صحيح در برنامه ريزي نيروي انساني پزشكي. اين نكته، به اثبات رسيده است كه براي سياستگذاري صحيح در امور مختلف، بويژه در امر برنامه ريزي نيروي انساني پزشكي، مقدمات زيادي مورد نياز ازجمله است اين مقدمات، وجود طرحي از پيش تعيين شده است، كه دربرگيرنده حاصل مطالعات و بررسي هاي همه جانبه در اين زمينه باشد. در كنار اين طرح، در اختيار داشتن داده ها و اطلاعات كافي كه وضعيت موجود و نيز انعكاس تصميم گيري هاي اخذ شده را در دسترس قرار دهد، الزامي است. درواقع، دسترسي به اطلاعات صحيح و دقيق، زيربناي اصلي اين گونه سياستگذاريها بوده و به عنوان جزء لاينفك، انجام هرگونه برنامه ريزي را در غياب خود نفي مي كند. اين واقعيت، لزوم دراختيار داشتن يك بانك اطلاعاتي مناسب و روزآمد را توجيه مي كند. اطلاعات حرفه اي، نه تنها بخش عمده اي از محتواي بانك هاي اطلاعاتي را به خود اختصاص داده اند، بلكه در جمع آوري اطلاعات از گروه هاي هدف نيز، بيشترين صرف وقت و هزينه را باعث مي شوند. درواقع، اين قسمت به اين موضوع مي پردازد كه چند درصد از پيكره پزشكي كشور، فعال است و اين فعاليت، در كدام حيطه هاي تخصصي توزيع يافته است. اين واقعيت، غيرقابل انكار است كه درحال حاضر، در كشور ما، رقم قابل توجهي از دانش آموختگان رشته پزشكي، به طور كامل يا حداقل، قسمتي از تلاش خود را صرف فعاليت هاي غيرپزشكي مي كنند. احتمالا به دليل روند روبه رشد پزشكان، اين درصد، سيري فزاينده خواهد داشت. اگر اين امر مهم، ناديده گرفته شود و تنها كميت عددي پزشكان مورد توجه قرار گيرد، بدون شك دربرآوردها، ارائه خدمات پزشكي بيش از ميزان واقعي محاسبه مي شود. ازطرف ديگر، دانستن چگونگي پراكندگي نيروي انساني پزشكي، در حيطه هاي تخصصي نيز، از اهميت بسزايي برخوردار دسترسي است به اين اطلاعات مهم، تنها به صرف دانستن نوع تخصص اطبا امكان پذير نيست، چرا كه گروهي از پزشكان عمدتا تلاش خود را وقف حيطه هاي حرفه اي خاصي مي كنند كه الزاما رشته تخصصي آنها نيست. شايان ذكر است كه بخصوص در شهرستانهاي كوچكتر، پزشكان عمومي، قسمت قابل توجهي از نيازهاي تخصصي را مرتفع مي سازند. همچنين متخصصان فراواني هستند كه تلاش خود را وقف حيطه هاي خاص فوق تخصصي مي كنند. يكي ديگر از متغيرهايي كه در ارتباط با محتواي اطلاعات بانكها، نقش تعيين كننده اي را برعهده دارد، توزيع جغرافيايي دقيق پزشكان است. جالب توجه است كه كشور ما، در حال حاضر از دسترسي به اين حداقل نيز، بي بهره است، يعني يك منبع اطلاعاتي كه نشان دهنده توزيع نيروي انساني پزشكي، در مناطق مختلف باشد، قابل حصول نيست. در نخستين قرن از هزاره سوم، كه قرن اطلاعات نام نهاده شده، نياز به چنين ابزارهايي اجتنابناپذير است. اين درحالي است كه بسياري از كشورها، سالهاست كه به اين واقعيت پي برده و خود را به اين گونه توانايي ها، تجهيز كرده اند. مثال قابل تاملي كه در اينجا مطرح است، بانك اطلاعاتي پزشكان كشور امريكا (متعلق به انجمن پزشكان اين كشور ) است كه شش سال ديگر، صدمين سال تشكيل خود را جشن خواهد گرفت. چنين سابقه اي طولاني، باعث شده است كه متوليان اين منبع اطلاعاتي قادر باشند، سيستم هاي دريافت اطلاعات خود را به بهترين شكل، با شرايط موجود تطبيق داده و از طرف ديگر، پزشكان نيز به سهولت و با رغبت بيشتري اطلاعات خود را به اين منابع ارائه دهند; زيرا در طول اين سالها، اين فرصت ايجاد شده كه تاثير مثبت اين ابزار در بهبود كيفيت جامعه پزشكي و درنتيجه ارتقاي خدمات پزشكي به اثبات برسد. نمونه ديگري از اين نوع، بهره مندي سياستگذاران استراليايي از وجود پنج منبع اطلاعاتي پزشكان در اين كشور است كه به گفته آنها، بدون اين منابع، تصميم گيري در امر نيروي انساني پزشكان ناممكن است. اين بانكها، اطلاعات پزشكان را در سطوح ملي و منطقه اي جمع آوري و ذخيره مي كنند. در ايران از توجه و تلاش بنيادي در اين خصوص مدت زيادي نمي گذرد. در سال 1377 دبيرخانه شوراي پزشكي و تخصصي كشور، با هدف برآورد پزشك موردنياز كشور در سالهاي آينده، واحد مطالعات نيروي انساني را پايه گذاري كرد. مدت كوتاهي بعداز شروع فعاليت اين گروه، آشكار شد كه بدون در دست داشتن برخي اطلاعات آماري دقيق، انجام هرگونه تخمين دراين خصوص ناممكن و يا حداقل ناموفق خواهدبود و درنتيجه، اين گروه بررسي راهكارهاي علمي و عملي براي ايجاد بانك اطلاعات جامع پزشكان در ايران را، در دستور كار خود قرار داد و اخيرا با دسترسي به تجربيات مراكز مشابهي كه در كشورهاي ديگر، سالهاست كه دراين زمينه فعاليت مي كنند، به نتايج مطلوبي دست يافته است.