Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790225-48159S1

Date of Document: 2000-05-14

برف چال; حكومت يك روزه زنان بر آباسك سنت برف چال دست كم ششصد سال آزگاراست كه برگزارمي شود در روز برف چال هيچ مردي حق ندارد در روستا بماند در صبح جمعه يك روز بهاري (نيمه اول ارديبهشت ) در نود كيلومتري شمال تهران و در دل آباسك، جايي كه يك چاه سنگي در دشت لار بر زمين نشسته و قله دماوند را مي نگرد، انبوهي از مردم گرد آمده و در كنار چاه به جشن و پايكوبي پرداخته اند. اين چاه ششصد سال آزگار است كه در همين روز شاهد گردهمايي مردم است. در اين روز، مردان اسك بايد روستا را ترك كنند تا زنها با آزادي كامل و با در اختيار گرفتن مديريت اداره روستا براي يك روز به جشن و پايكوبي بپردازند. دكتر مصطفي كوهي پژوهنده فرهنگ بومي و نويسنده كتاب لاريجان درباره پيشينه تاريخي روستاي اسك مي نويسد: درباره نام اسك، روايتي عاميانه آن را شكل دگرگون شده واژه اشك دانسته و بر اين اساس تاريخ آن را به دوره اشكانيان مرتبط كرده است. گرچه گروهي تغيير واژه اشك به اسك را از نظر زبان شناسي ممكن نمي دانند اما به موازات آن روايت عاميانه اي مدعي است نام اسك برگرفته از نام اشك است. گروهي از محققان نيز معتقدند كه نام اشك برگرفته از نام اساك است و مي گويند كه در الفباي يوناني حرف شين وجود نداشته و آن را به سين تبديل مي كردند و بر اين اساس احتمال مي دهند كه اسك برگرفته از اشك در زبان يوناني باشد. تحقيقات ديگري نيز تاكيد مي كند كه اشكانيان در نواحي كوهستاني اطراف رود هراز كه اسك از آن جمله است سكونت داشته اند. علي اكبر دهخدا در لغت نامه اش آورده است: در نزديكي اسك آثار ايوان عالي و برابر آن قبه اي مرتفع است كه داراي صد ذراع ضخامت بوده و مي گويند از بناهاي قباد پدر انوشيروان ساساني است و آن مشتمل بر يك هزار و پانصد خانه بوده و در خارج آن قبر عده اي از صحابه و تابعين است كه در جنگهاي ايران و عرب كشته شده اند. دكتر كوهي مي افزايد: در نقاط مختلف بالا لاريجان، در ميان بندها و پرتگاهها، اتاقهايي از سنگ تراشيده اند كه در هيچ جاي ايران اتاقهايي تا اين حد متمركز وجود ندارد. اين اتاقها از كوه كاروان در شمال دهكده اسك شروع مي شوند و زير برج بيامه سي ختم مي شود. مردم منطقه به آنها كافر كلي يعني خانه كافر مي گويند. جواد كوهي از هنرمندان عضو هيات امناي انجمن نمايش آمل و يكي از بوميان روستاي اسك درباره موقعيت جغرافيايي اسك مي گويد: شمال اسك محدود است به كوه كاروان كه كوهي بي دامنه و تند است و از پايين تا بالاي آن مغازه هاي بزرگ مصنوعي و سوراخهايي در حدود 250 سوراخ به دست انسان كنده شده است. به نظر مي رسد اين سوراخ ها، وقتي اهالي اين ديار مذهب زردشتي داشته اند، دخمه اموات بوده است. اما پروفسور دومرگان كافر كلي اسك را غارهاي ماقبل تاريخ مي داند. اين غارها و اتاقها و راهروها و دودكش ها در دل صخره هاي سخت كنده شده اند. مراسم سنتي چال يا برف چال در گذر تاريخ جواد كوهي در مقابل اين سوءال كه چرا هر ساله مراسم برف چال در روستاي اسك برپا مي شود مي گويد: دشت مصفا و وسيعي در حد فاصل روستاهاي اسك لاريجان و پلور قرار دارد به نام اسك وش كه يك مرتع سرسبز و زيبا و چراگاه دامها است در اين ميان دشت وسيع چاهي به قطر شش متر و عمق 12 متر قرار دارد كه تاريخچه حفر آن به ششصد سال پيش برمي گردد. در تابستان ها وقتي مردم ده دام هاي خود را براي چرا به دشت لار مي بردند، از كمبود آب براي خود و دامهايشان در عذاب بودند. آنها سرانجام به اين نتيجه رسيدند كه در سينه آن دشت چاهي حفر كنند و برف هاي زمستاني را براي مصرف تابستان خود در آن انبار كنند. بر همين اساس مردان روستا به كندن يك چاه پرداختند اما هرچه كندند به سنگ تا رسيدند اينكه روزي مردي از طايفه اي ديگر كه از آن منطقه مي گذشت به اقتضاي حرفه خود كه حفر چاه و قنات بود به آنها مكاني مناسب را براي كندن چاه نشان داد و گفت كه اگر اينجا را بكنند به سنگ برنمي خورند. مردان روستاي اسك نيز آن نقطه را كندند و چاه حفر شد. آن مرد كه نامش سيدحسن ولي بود به آنها گفت كه از اين پس هر سال، يك روز در اين مكان گردهم مي آييم و ناهار همگي مهمان من خواهيد بود. كوهي مي افزايد: از آن پس هر ساله در اين مكان گردهم مي آييم و به جشن و شادي مي پردازيم و با كندن برف از دامنه هاي البرز و انتقال آن به اين چاه آن را پر از برف مي كنيم و به ياد آن روز نخست كه هر رهگذري بتواند از آب اين چاه استفاده كند به شادماني مي پردازيم. اهالي روستاي اسك مي گويند: سرانجام يك روز زنان روستا تصميم گرفتند در روز برف چال به هيچ مردي اجازه ندهند در روستا بماند تا همه مجبور شوند در اين كار گروهي شركت زنان كنند روستا براي اين كه حكم خود را كامل كنند، در آن روز اداره روستا را به طور كامل در دست مي گيرند و از بين خود زني را به عنوان حاكم ده انتخاب مي كنند و نمايندگان او، بر مشاركت همه مردان ده در مراسم برف چال نظارت دارند. مراسم سنتي برف چال معمولا از ساعت هشت صبح شروع مي شود و پس از آنكه مردان چاه را پر از برف كرده اند به صورت گروهي بر سفره اي كه توسط اهالي تدارك شده به خوردن چاي و شيريني و ناهار مي پردازند. مرتضي شوبي - خبرنگار همشهري در مازندران عكسها از عباس نگهدار