Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790225-48149S2

Date of Document: 2000-05-14

... در جستجوي معاني به مناسبت درگذشت استاد احمد گلچين معاني اشاره: استاد احمد گلچين معاني با بيش از نيم قرن فعاليت علمي، ادبي و هنري در شانزدهم ارديبهشت ماه به ديار باقي شتافت. جمع آوري تذكره هاي زبان و ادبيات فارسي و تحقيقات ايشان در زمينه هاي نسخه شناسي، و كتابشناسي تصحيحات و نيز تعمق در ادبيات پارسي و تطور در شعر عصر صفوي از آثار گرانقدري است كه از او باقي است. مطلب حاضر مروري است بر زندگي و آثار آن استاد كه از نظرتان مي گذرد. گروه ادبيات استاد احمد گلچين معاني به سال 1295 در تهران چشم به جهان گشود. پس از اتمام تحصيلات مقدماتي به استخدام وزارت دادگستري درآمد. در سال 1338 كه از كار اداري خسته شده بود با سرودن قصيده اي با مطلع: چند در ديوان نشستن، خيز و ديوان واگذار نيستي ديوانه، ديوان را به ديوان واگذار موافقت مسئولان را جلب نمود و به كتابخانه مجلس شوراي اسلامي انتقال يافت و پس از چهار سال از خدمات اداري بازنشست شد. در سال 1343 به دعوت آستان قدس رضوي به مشهد نقل مكان كرد و به مدت 12 سال در كتابخانه آستان قدس رضوي فعاليت نمود. در اين مدت پنج جلد فهرست كتب خطي كتابخانه آستان قدس رضوي را كه به شكل غيرقابل استفاده مانده بود تاليف كرد. استاد احمد گلچين معاني مجموعا 25 سال در كتابخانه هاي ملك، مجلس شوراي ملي و آستان قدس ضمن تحقيق و تفحص در متون گذشته، آبستن علم و ادب گرديد و شيره جانش را در خامه قلم دميد و بر صفحه روزگار 25 جلد كتاب و بيش از يكصد مقاله از خود بر جاي گذاشت. در دانشكده ادبيات مشهد آثار ديگري از استاد وجود دارد كه خود آن بزرگوار مي نويسد: ... در طول مدت چهل سال با تلاش و كوشش بسيار 350 جلد تذكره جمع آوري كردم و به مرور بر تعدادي زياد از آنها خواني مفصل در تصحيح اشتباهات تذكره نويسان نوشتم، عاقبت اين مجموعه بي نظير را در مهرماه سال 1353 بر اثر احتياج به دانشكده الهيات مشهد به ثمن بخس يعني چهل و پنج هزار تومان فروختم... ( ) 1 زنده ياد گلچين معاني در تمام طول زندگي پيوسته در حال تحقيق، تدريس، تفحص و نگارش بوده استاد است چند صباحي در مقاطع كارشناسي ارشد و دكتراي زبان و ادبيات فارسي در دانشكده ادبيات مشهد به تربيت دانشجويان اشتغال داشتند. از جمله دروسي را كه آن استاد فقيد براي دانشجويان تدريس مي كردند عبارتند از: چگونگي استفاده از نسخه هاي خطي فارسي، ادبيات عصر صفوي و فرهنگ نويسي فارسي. آثار استاد گلچين معاني را مي توان در پنج حوزه خاص كه از علايق و دغدغه هاي فكري ايشان بوده است، تقسيم بندي كرد: علاقه وافر آن مرحوم به غور در متون گذشته و زدودن گردوغبار روزگار از صفحه خاك گرفته فرهنگ پارسي، باعث ژرفكاوي وي در اعماق كتابخانه هاي ايران زمين شد، به گونه اي كه تحقيقات ايشان در نسخه شناسي و كتابشناسي در نوع خود سرآمد است و آثاري چون فهارس كتب خطي و مقالات متعددي را بوجود آورده است. جمع آوري تذكره هاي زبان و ادبيات پارسي كه هر يك در جايي ناكارآمد مانده بود، از ديگر اموري است كه همواره فكر و ذهن آن روانشاد را به خود مشغول كرده است. گردآوري دو جلد تاريخ تذكره هاي فارسي، آبي بود بر عطش ناشي از اين حرارت. تعمق در ادبيات پارسي و تطور در شعر عصر صفوي، استاد را واداشت كه به تصنيف و تاليف آثاري، مانند كتاب پربار مكتب وقوع دست يازد. نثر زيباي استاد گلچين معاني كه در آثار نوشتاري آن بزرگوار مشاهده مي شود نتيجه مطالعه و ژرفكاوي وي در آثار منثور گذشته است، از جمله متون منثوري كه به همت استاد احيا شده اند، مي توان از لطائف الطوائف، مزارات بخارا و شرح ديباچه انيس الارواح نام برد. آخرين موضوعي كه ذهن استاد را به خود مشغول كرده بود مبحث هندشناسي است كه بر اثر تحقيق و تفحص پيرامون ادبيات پارسي در اين خطه، دو جلد تذكره كاروان هند از خامه آن بزرگوار خلق گرديد. مي توانيم اين زمينه ها و موضوعات را به عنوان يك معيار و تقسيم بندي كلي براي ارتباط با آثار استاد گلچين معاني قلمداد كنيم كه در آثار به دست داده شده در هريك از آنها موشكافي و ريزبيني استاد را به وضوح مشاهده مي كنيم. از جمله آثار تاليفي و تحقيقي ايشان مي توان به اين كتابها اشاره كرد: گلزار معاني: مجموعه اي است حاوي آثار مشاهير علم و ادب ايران و خوشنويسان، گلشن راز: و شروح مختلف آن با ذكر 50 شرح و نقد هر يك شهر آشوب در شعر فارسي: مشتمل بر تراجم شهر آشوبسرايان، تذكره پيمانه: مشتمل بر 62 ساقي نامه و ذكر احوال سرايندگان آنها، فرهنگ اشعار صائب حاوي تركيبات، كنايات، اصطلاحات و متضمن 16 هزار بيت شواهد لغوي مضامين مشترك در شعر فارسي. همچنين برخي تصحيحات استاد عبارتند از: تذكره ميخانه، تذكره منظومه رشحه، كنوزالاسرار و رموزالاسرار و... بر اثر عارضه قلبي در سال 1370 از آن پس در فعاليت هاي ايشان وقفه اي ايجاد شد. خود آن بزرگوار مي نويسد: ... حين نگارش در منزل سكته كردم و براثر آن زبانم بكلي لال شد و دست راستم آن توانايي سابق را ندارد.. چند سطر كه به زحمت مي نويسم، يك ساعت مي بايست قلم را رها كنم تا بتوانم دوباره بنويسم... ( ) 2 اما آن استاد فرزانه بازهم از كار نايستاد و با كمك دست چپش كه مچ دست راست را مي گرفت و آن را حركت مي داد، شيره جانش را به خامه قلم منتقل مي كرد و بر صفحه روزگار حك مي نمود. سرانجام جان عزيز آن فقيد سعيد در جمعه شب، شانزدهم ارديبهشت ماه سال جاري در سن 83 سالگي قفس تن را رها كرد و به ديار باقي شتافت. جامعه ادبي مشهد پيكر پاك آن استاد گرانمايه را در مقبره الشعراي اين شهرستان در كنار آرامگاه فردوسي به خاك سپردند. از آنجايي كه اين دانش مرد ادب دوست اولين شاعر و محقق است كه در مقبرتالشعراي اين شهرستان به دل خاك سپرده شد دوستان وياران ديرينش زير لب زمزمه مي كردند: اينجا نيز پيش كسوت شدي. مهدي عليزاده پي نوشت: 2 1 و- برگرفته از دست نوشته هاي استاد كه فرزند آن مرحوم جناب آقاي پرويز گلچين معاني در اختيارم قرار داده بودند.