Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790224-48136S2

Date of Document: 2000-05-13

هويت نشانه و ماهيت معنا در صحنه پردازي تئاتر تاليف: تريدوز كوزان ترجمه: يونس حيدري با استناد بر دلايلي چند، لوازم صحنه تشكيل دهنده نظام مستقلي از نشانه هاست. در مقام طبقه بندي، آكسسوار بهترين عنصر ارتباطي ميان لباس و دكور به شمار مي رود. زيرا امور مشترك موجود ميان اين دو، آنها را به يكديگر و به ساير عناصر بيان تئاتري نزديك مي كند. در طراحي لباس، هر عامل مي تواند به مثابه بخشي از لوازم صحنه، نقش ويژه و مستقلي از كاركرد نشانه شناسانه، آرايش پوشش اشخاص بازي را ايفا كند. به عنوان نمونه، اگر چه عصا ركن ضروري يك طراحي لباس مناسب در نوع گنجه اي نمايش كمدي محسوب مي شود، اما زماني كه دكور در امتداد نوعي فضاي آراسته قرار تناسب گيرد، فضا با اشرافيت شخصيتهاي نمايش، آن را به ابزاري صحنه اي، مهم ومملو از اعتبار تبديل مي كند. از سوي ديگر، گاه تعريف و تشخيص مرز ميان آكسسوار و دكور، بسيار دشوار است. در سومين صحنه از نمايش ارباب پونتيلا و نوكرش ماتي ارابه موجود، چيزي فراتر از يك وسيله صحنه اي است. اما آيا اين همان ارابه ننه دلاور در ديگر نمايش برشت؟ است! تقريبا شمار نامحدودي از مواد و مصالح خارج از طبيعت و موجود در زندگي اجتماعي انسانها، مي توانند به عنوان لوازم صحنه در تئاتر به كار گرفته شوند. اگر اشياء مورد استفاده در تئاتر، تنها، نماينده وسايلي باشند كه مردمان در زندگي روزمره خود با آن مواجهند، در درجه نخست جز نشانه هايي تصنعي از لوازم مورد نياز آدميان نيستند. اما علاوه بر اين كاركرد اوليه، آنها مي توانند بر مكان، زمان يا هر كيفيت و موقعيتي كه با اشخاص نمايش در ارتباط، و بر مواردي كه چون مشاغل، اميال و تصورات، مورد استفاده ايشان باشد، دلالت كنند و اين امر، مبين اهميت نشانه گرايانه آنها در درجه دوم است. فانوسي روشن در دستان يك مستخدم، نشان از حدوث وقايع در شب دارد و وجود اره و تبر، معرف شخصيت يك هيزم شكن است. حالتهاي ديگري نيز وجود دارند كه به آكسسوار امكان مي دهند تا به احراز ارزشهاي نشانه شناسانه در درجات و مراتبي عاليتر، نائل شود. بدون ترديد نخستين كارپرداختهاي دكور، به عنوان سيستمي از نشانه ها كه مي توان القاب ديگري نظير دستگاه صحنه اي، آرايش و نمايش هندسي صحنه را نيز به آن اطلاق كرد، معرفي موقعيت جغرافيايي مكان، وضعيت اجتماعي آن و يا ارائه توامان هر دو است. دورنماي برجهاي هرمي شكل، درياها و كوهها نشان از جغرافياي مكان نمايش دارند. كيفيت آرايش دكور در يك ميدان عمومي، آزمايشگاه، آشپزخانه يا يك رستوران، در همه حال نماينده اوضاع اجتماعي حاكم بر آن مكان است. به علاوه، دكور در زمره اركاني است كه قابليت دلالت بر زمان را نيز داراست; دكور يك معبد يوناني، بيانگر دوره اي تاريخي و بامهاي پوشيده از برف، تداعي كننده فصل سرد زمستان است. دكور، گذشته از كاركردنشانه شناسانه خود در تعيين و تشخيص زمان و مكان، مي تواند شامل بيشترين نشانه هاي منقول از كيفيتهاي گوناگون نيز باشد. همين اندازه بس كه بدانيم حوزه نشانه شناسانه مجموعه هاي تئاتري، عملا آن چنان گسترده است كه تمامي هنرهاي تجسمي; نقاشي، پيكرتراشي، معماري و هنرهاي تزئيني را دربرمي گيرد. معاني و مضامين به كار گرفته شده توسط طراحان صحنه، بسيار متنوع و متغير است. گزينش عناصر و شيوه عملكرد ايشان - بيش از هر چيزي - به رسوم تئاتري هر دوره، جريانات هنري، سلائق شخصي و اوضاع و احوال كلي هر صحنه بستگي دارد. دكور مي تواند كاملا مفصل، يا تلخيص شده به صورت عناصر ضروري و گاه حتي تنها يك عنصر مجرد باشد. هر قطعه لوازم و اثاثيه موجود در اندروني خانواده اي از طبقه متوسط، اگر چه در درجه نخست نشانه اي از واقعيت بيروني خود - به عنوان جزيي از كليت اسباب منزل - است، اما بيشتر آنها در درجات بعد نيز هيچ معنا، مفهوم و مضمون ويژه اي ندارند. گاه صحنه پردازي نمايش به تك نشانه اي مجرد محدود شده و تنها يك عامل را شامل مي شود. بنابراين ارزش نشانه شناسانه دكور، هيچگاه با كميت نشانه هاي به كار رفته در آن مرتبط نيست. از نظر معنايي، يك نشانه به تنهايي مي تواند واجد گنجايشي به مراتب وسيع تر و عميق تر از مجموعه كاملي از نشانه ها كاركرد باشد نشانه شناسانه دكور درهر نمايش، تنها به مقدار نشانه ها در عناصر آن اثر وابسته نيست. تاثير دگرگوني اوضاع، شيوه آرايش و نيز تغيير و تبديل نشانه هاي هر دكور، در تكميل معرفي فضا و بيان ارزشهاي نظام مستقل نشانه اي نمايش، همواره مهم و تعيين كننده اند در پاره اي، موارد، حتي يك منظره به تنهايي براي انجام تمامي وظايف دكوركافي است. در همين حال نقش نشانه شناسانه به وسيله عناصري چون ژست، حركت، كلام، اصوات محيط اطراف، لباس، لوازم صحنه و نيز نورپردازي ايفا مي شود، تا ارتباط تنگاتنگ ميان اركان سيزده گانه بيان تئاتري، هرچه بيشتر آشكار شده باشد.