Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790221-48116S1

Date of Document: 2000-05-10

نگاهي به مقبوليت صداوسيما، در اعتمادسازي بين مردم; راه اندازي شبكه هاي خصوصي منع قانوني ندارد گفت وگو با مهندس علي صالح آبادي نماينده سابق مشهد در مجلس شوراي اسلامي اشاره: در كشور ما اطلاع رساني شفاف پس از دوم خرداد با اقبال خوبي در بين مردم مواجه شد. فرازها و نشيبهاي زيادي را به خود ديده است. در شرايط فعلي، محدوديت هاي ايجاد شده براي برخي از مطبوعات، زمينه را براي انحصارگرايي صداوسيما در عرصه هاي اطلاع رساني فراهم كرده است. در مورد نحوه عملكرد و مديريت يك سويه اين سازمان ملي، نظريات گوناگوني وجود دارد، در گفت وگويي كه از پي مي آيد مهندس علي صالح آبادي نماينده سابق مجلس شوراي اسلامي از شهرستان مشهد با طرح ديدگاههاي خود ضمن ارزيابي نقش و كاركرد مثبت اين رسانه ملي، خطرات يك سونگري آن را مورد بررسي قرار داده است. * برنامه ريزان صدا وسيما براي پرهيز از ركود و جمود در برنامه هاي تلويزيوني، به ساخت برنامه هاي متنوع در زمينه ها و موضوعات مختلف دست اين مي زنند در حالي است كه تنوع منابع اطلاعاتي در همه موارد، به معني كثرت گرايي در افكار و عقايد نيست. عملكرد صدا و سيما و رويكرد عامه مردم به اين رسانه را چگونه؟ مي بينيد * راديو و تلويزيون رسانه اي ملي است و نقش آن در شكل دهي اخلاق و رفتار مردم قابل تعمق است. برنامه هاي اين رسانه ملي زماني مي تواند مفيد و ارزشمندباشد كه مورد قبول عموم مردم به ويژه نخبگان جامعه واقع شود. مردم از اقوام خرد و كلان با آداب و رسوم و فرهنگ هاي گوناگون تشكيل مي شوند كه در قالب هويت ملي تعريف شده و در معرض ديد جهانيان قرار مي گيرد. هر ملتي نياز به اطلاع رساني درست و دقيق دارد. جمع آوري اطلاعات علمي، اجتماعي، فرهنگي، تكنولوژيكي و انتقال آن به مردم وظيفه اصلي راديوو تلويزيون هاي جهاني است. بنابراين گزينش اطلاعات و نحوه پردازش و استفاده از آن مقوله اي مهم، حساس و پيچيده است كه جامعه شناسان، روانشناسان و... بايد نسبت به جايگاه آن اظهار نظر كنند و برنامه هايي را كه از راديو و تلويزيون پخش مي شود مورد نقد و بررسي موشكافانه قرار دهند. وظيفه اصلي هر رسانه عمومي، ترويج و القاي فرهنگ، آداب و رسوم و سياست هاي كلي يك ملت در سطح ملي و جهاني است. لذا به هر ميزان كه سياست ها با خواست اكثريت يك ملت همسو باشد، اولا عملكرد رسانه مورد نظر مقبول مردم است، ثانيا برنامه ها مي تواند روحيه همكاري و معاضدت و مشاركت پذيري مردم را در زمينه حل وفصل مسايل مهم كشور سبب شود. در صورتي كه مردم به سياست ها و روش اطلاع رساني ملي بي اعتماد باشند و آن را ناقص، ناكافي، جناحي، مقابل خواست اكثريت و... بدانند طبيعي است كه از اين رسانه رويگردان و به سوي رسانه هاي رقيب و بيگانه روي مي آورند و با اين عمل به يك مبارزه منفي مي پردازند، چنانچه وضع يك رسانه در نزد افكار عمومي اين چنين باشد، مردم به اطلاعات درست و صحيح نيز به ديده شك و ترديد مي نگرند و در برابر آن مقاومت و ايستادگي از خود نشان مي دهند. چنين رسانه اي نه تنها به وحدت ملي، پيشبرد سياست هاي كلي و مشاركت پذيري كمك نمي كند، بلكه زمينه سست شدن اين بنيان ها را نيز فراهم مي كند. يك نظريه جامعه شناختي مي گويد: هرگاه مردم سيستم و روش را قبول داشته باشند، با تمام وجود در راه تحقق آن مي كوشند و از خود روحيه مشاركت جويي بروز مي دهند; در عوض اگر مردم سياست ها را نبينند سعي مي كنند در راه ناكام ماندن سياست ها به انواع طرق متوسل شوند. *؟ چطور * ببينيد، آنچه در اطلاع رساني عمومي كشور ما از طريق راديو و تلويزيون لازم است بدان توجه شود، شناخت اقوام گوناگون و گويش ها و خواسته هاي آنها و در كل توجه به خواست اكثريت مردم است. * اين روش كار را تا حدودي در برنامه هاي صدا و سيما مي بينيم و منظورم از تنوع در موضوع، همين شيوه عملكرد است. * افكارسنجي سال هاي اخير در مورد اين رسانه ملي نشان مي دهد كه برنامه هاي صدا و سيما هر چند متنوع است، ولي فاقد هارموني است و از جاذبه لازم نيز برخوردار نيست! علاوه بر اين، ورود صدا و سيما در مناقشات سياسي، اعتبار و مقبوليت اين رسانه عظيم را در بين مردم كاهش داده و مردم درسه سال گذشته با راي واظهارنظرها و مباحث خرد و كلان جامعه نشان داده اند كه در برابر مديريت و سياست هاي صدا وسيما مقاومت از خود نشان مي دهند! * راهكار پيشنهادي شما؟ چيست * بشريت در برابر دو نوع عقل وشعور قرار دارد، يكي عقل مطبوع كه اين عقل در واقع فطري و آن چيزي است كه خداوند در خلقت براي انسان ها منظور داشته است و تمامي انسان ها به صورت بالقوه از آن بهره مند هستند و ديگري عقل مسموع كه اين عقل را عقل شنيده ها، دريافت ها، اكتساب و... مي گويند. دارا بودن عقل و شعور فردي، اجتماعي و هوشمند استفاده كردن از آن به طور طبيعي زمينه تعالي، رشد و توسعه فردي و اجتماعي را فراهم مي كند. از جمله موءلفه هايي كه در شكل دهي عقل مسموع تاثير مستقيم و تعيين كننده دارد، رسانه هاي ارتباط جمعي نظير صدا و سيما و مطبوعات است. به هر ميزان رسانه هاي جمعي، برنامه هاي متنوع با محتواي متفاوت، اما داراي جهت گيري همگرا كه هويت ايراني و اسلامي در آن نهفته باشد ارائه دهد، به همان ميزان به تقويت عقل مسموع كه نتيجه آن عقل اجتماعي و عقل سياسي است، كمك مي شود. از قرن هيجدهم به بعد دانشمنداني نظير ژان ژاك روسو، مونتسكيو و... به نقش اجتماع، محيط، تربيت و آموزش هاي مدارس و دانشگاهها توجه ويژه نشان داده اند و برنامه هاي مراكز مذكور را در سمت و سوي عقل مسموع و كارساز ارزيابي كردند و در دوران معاصر نقش مراكز ياد شده به ويژه راديو وتلويزيون در اثرگذاري بر عقل مسموع بيش از گذشته به اثبات رسيده و بر آن اصرار و تاكيد مي شود. * يكي از حالت هاي خطرناك براي ارتباطات هنگامي پديد مي آيد كه آناني كه رسانه ها را در اختيار دارند، خواهان تمام آزادي براي خود باشند و از پذيرش هر گونه مسئوليتي در قبال عموم سرباز زنند. يك اصل پذيرفته شده در اين ميان، اين است كه مسئوليت بايد بيشتر مبتني بر احترام به حقيقت باشد تا وجود يك حق ناشي از قانون اساسي. كشور ما فاقد شبكه هاي خصوصي راديو و تلويزيوني است و كليه برنامه هاي آن بر اساس يك سياست خاص ارائه مي شود، شما چگونه اين مساله را تبيين؟ مي كنيد * به نكته مهمي اشاره كرديد. كساني كه رسانه هاي گروهي را در اختيار دارند نبايد تماميت خواه باشند و مسئوليت مي بايد در برابر حقايق مربوط به انسان و جامعه باشد. اين حرف درست و سنجيده اي است. در مورد حق ناشي از قانون اساسي من نيز موافقم كه قانون اساسي مجري توانمند مي خواهد، نه ذي حق و مدعي. قانون اساسي به فرد يا جرياني اجازه نمي دهد از آن رسانه به گونه اي استفاده كند كه انگار ملك شخصي و گروهي اوست، بلكه اين رسانه در قانون اساسي متعلق به ملت است و دست اندركاران آن موظف هستند امكان مساوي براي برخورداري مردم و گروههاي سياسي از اين رسانه ملي را فراهم كنند. قانون اساسي مي گويد: صداوسيماي جمهوري اسلامي دولتي است و نمي گويد تاسيس و يا راه اندازي شبكه هاي تلويزيوني خصوصي ممنوع است، لذا برداشت حقوقدانان از قانون اساسي، اين است كه امكان داشتن شبكه هاي راديو و تلويزيون خصوصي در كشور وجود دارد. برفرض هم كه منعي وجود داشته باشد، شرايط فعلي ايجاب مي كند كه آن را فراهم نماييم. از دهه 80 اين فكر در دنيا قوت گرفت كه نگاه كنترلي و دولتي به مسائل اقتصادي، سياسي و فرهنگي راه به جايي نمي برد. لذا بحث خصوصي سازي مورد توجه اقتصاددان ها و جامعه شناسان قرار گرفت و در حال حاضر از نظر مراكز جهاني و كشورهاي توسعه يافته يكي از شاخصه هايي كه به وسيله آن كشورها را مورد ارزيابي قرار مي دهند، مقوله دولتي بودن امور و يا خصوصي سازي آن است. نياز به خصوصي سازي در مقوله اقتصاد امروز محسوس است و هيچ كس با آن به مخالفت نمي پردازد. موضوع اطلاع رساني نيز همانند اقتصاد نياز به خصوصي سازي دارد. رقابت زمينه رشد و شكوفايي را در اطلاع رساني به ارمغان مي آورد، بودجه صداوسيما نسبت به ده سال گذشته بيش از صد برابر شده است، اما كيفيت برنامه هاي آن چندان تغيير نكرده است و مردم هم چندان رغبتي به برنامه هاي راديو و تلويزيون فعلي ندارند. * در اوايل قرن بيستم كه فعاليت مطبوعات پرشمارگان به سوي نقطه اوج خود حركت مي كرد، راديو به عنوان يك فن آوري نوين از تجربيات مطبوعاتي استفاده كرد و بدين ترتيب رهبران سياسي از مزاياي صحبت مستقيم با مردم برخوردار شدند اين رويكرد در دهه 1930 منجربه پيدايش شاخه تازه اي با عنوان بخش خبر شد عملكرد اين بخش را طي دو دهه گذشته چگونه؟ ديده ايد * آنچه به عنوان واقعيت در جامعه فعلي ايران رخ داده است، اين است كه نقش رسانه هاي كوچك به لحاظ اطلاع رساني، پخش اخبار و تاثيرگذاري در افكار عمومي بر صداوسيما كه رسانه مادر است، غلبه كرده و اين پديده مربوط به عملكرد نادرست دست اندركاران رسانه مادر است. در صورت وجود رقيب براي صدا و سيماي فعلي، برنامه هاي اين رسانه از حالت كليشه اي و تكراري بيرون مي آيد و براي اين كه مجبور است شنونده و بيننده بيشتري داشته باشد، بايد به نوآوري و ارائه برنامه هاي متنوع و مردم پسند بپردازد. در چنين شرايطي مردم از منابع گوناگون و با خط مشي هاي متفاوت، اطلاعات شفاف و درست خود را دريافت مي كنند و به منافع ملي و جايگاه ايران در عرصه جهاني دقت و توجه دارند و رسانه ها مي توانند به مردم ياد دهند كه چگونه بايد عقبافتادگي ها را پشت سر گذاشت و از كشورهاي ديگر پيشي گرفت و به قافله تمدن كه با شتاب به پيش مي رود رسيد و آينده اي بهتر از حال و گذشته سامان داد. استفاده از راديو در ارتباط مستقيم سياستمداران با مردم را شايد بتوان در زمره بزرگترين پديده و فن آوري به حساب اين آورد وسيله جادويي چهره جهان را در قرن بيستم دگرگون كرد و دنيا را به سمت دهكده كوچك جهاني سوق داد. به هر حال من ارائه اخبار صحيح و مبتني بر واقعيت كه زمينه پذيرش در بين مردم را داشته باشد و نيز گفت وگوي مستقيم از طريق راديو و تلويزيون با مردم را مفيد و ارزشمند مي دانم. مردم از طريق راديو و تلويزيون، گاه با شنيدن تحليل يك فرد گمنام، او را به سرير قدرت مي رسانند و گاه با شنيدن سخنان سياستمداري كهنه كار، او را نمي پسندند و از اريكه قدرت پايين مي آورند. گفت وگو از: مهدي عليزاده خبرنگار همشهري در مشهد