Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790221-48113S5

Date of Document: 2000-05-10

آيا روش صحيح تنبيه كودكان را؟ مي دانيم روزي نيست كه شاهد بروز حوادث ناگواري از گوشه و كنار جهان در ارتباط با ضرب و شتم كودكان توسط والدين و يا ساير بزرگسالان نباشيم. اين در حالي است كه دست اندركاران امر تعليم و تربيت همواره بر اين نكته صحه مي نهند كه تنبيه بايد به عنوان آخرين راهكار تربيتي و با رعايت جوانب احتياط اعمال شود. از جمله مضرات استفاده از اين روش آن است كه كودك يا نوجوان تنبيه شده مي آموزد كه چگونه شخص تنبيه كننده را الگو قرار داده و در ساير موقعيتها به همان شكل، عليه مخاطبين ضعيف تر از خود اعمال خشونت نموده و بر آنها فائق آيد. همچنين تنبيه كردن، تنها كودك يا نوجوان را از انجام يك رفتار ناشايست، آنهم صرفا در حضور فرد تنبيه گر باز مي دارد. ليكن هيچگاه به وي نمي آموزد كه چه عمل شايسته اي بايد از وي بنابراين سرزند كودك نه تنها امكان اصلاح رفتار خويش را نمي يابد بلكه از اين پس به دور از چشمان مربي يا والدين تنبيه كننده، با انگيزه اي به مراتب قويتر از گذشته به انجام رفتار مورد نظر مبادرت مي ورزد. علاوه بر آن تنبيه در بسياري از موارد موجب ايجاد ترسهاي مزمن در نظام رواني كودكان مي گردد كه چنانچه اين ترسها جنبه مرضي يابد، درمان آن بسيار دشوار است. با اين وجود چنانچه بخواهيم از اين روش به عنوان يك راهبرد تربيتي موءثر بهره گيريم، لاجرم بايد نكاتي را مدنظر قرار دهيم: - 1 تنبيه بايد بلافاصله پس از عمل ناشايست و يا حتي الامكان در كوتاهترين مدت زمان پس از آن اعمال شود تا كودك بتواند بين رفتار نامناسب خويش و پيامد نامطلوب آن يعني تنبيه شدن از سوي بزرگسالان، پيوند ذهني لازم را برقرار سازد. - 2 تنبيه بايد با نوع عمل كودك منطبق باشد. به عبارت ديگر قبل از آنكه ما كودك را مورد تنبيه قرار دهيم بايد به نوع و ميزان خطاي وي دقيقا توجه نموده و سپس تنبيه متناسب با آن را در نظر بگيريم. در اين صورت عمل ما نه آنقدر خشونت آميز خواهد بود كه وي را دچار ترس شديد و مزمن سازد و نه تا آن حدپيش پا افتاده و ضعيف كه كودك به ديده سهل انگاري و بي توجهي به آن بنگرد. - 3 هنگامي كه كودك يا نوجواني را به دليل ارتكاب عمل اشتباهي مورد تنبيه قرار مي دهيم، همزمان با آن بايد اين نكته را به روشني براي وي تشريح نماييم كه رفتار وي از چه جهت ناشايست است و اساسا چرا او را تنبيه مي كنيم. تحت چنين شرايطي است كه كودك نه صرفا به دليل ترس از فرد تنبيه گر، بلكه به موجب آگاهي و بينشي كه نسبت به نادرستي عمل خويش كسب كرده است از انجام دوباره آن اجتناب مي ورزد. شايان ذكر است كه در اعمال روشهاي تنبيهي عليه كودكان، حتي الامكان بايد از تنبيه جسماني و نيز ترساندن شديد آنان امتناع زيرا نمود اين دو روش بيشترين تاثير منفي را بر شرايط روحي كودكان خواهد داشت. روانشناسان و پرورش كاران همواره بر اين نكته تاكيد دارند كه تنبيه بايد توام با تشويق و پاداش اعمال شود. يعني كودك ضمن آنكه به دليل ارتكاب عمل ناشايست تنبيه مي شود، بايد براي انجام رفتارهاي شايسته مورد تشويق و تحسين كلامي يا مادي بزرگسالان نيز قرار گيرد، تا بتواند پيامد اعمال مختلف خويش را به روشني درك نموده و به ذهن بسپارد. ناگفته نماند كه در ميان روشهاي تنبيهي، محروم ساختن كودك از توجه مثبت اطرافيان البته در يك مقطع زماني نسبتا كوتاه، اثربخش تر از ساير شيوه هاست. علي خواجه حسيني دانشجوي نابيناي دوره كارشناسي ارشد رشته روانشناسي