Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790215-48051S6

Date of Document: 2000-05-04

آفتاب عالمتاب تقريبا براي تمام ماه ارديبهشت، خورشيد در صورت فلكي حمل است بنابراين دراطراف آن تا شعاع 18 درجه هيچ ستاره يا سياره اي را نمي توان ديد. اين شامل تمام اجرامي مي شود كه در صورت هاي فلكي حوت، حمل و ثور قرار دارند. در خرداد ماه خورشيد به جوار برج ثور صعود اجلال مي فرمايند كه به اين ترتيب اوضاع برج هاي حمل و جوزا را نيز كه پيش و پس آن هستند براي اخترشناسان شبكار پاك خراب مي كنند. درد بي سيارگي ارديبهشت ماه 1379 بدترين زمان براي مشاهده سيارات عمده است، چون تمام آنها در صورت فلكي حمل اجتماع كرده اند و در پرتوهاي خورشيد ناپيدايند. منجمان قديم به اين حالت تحت الشعاع يا احتراق مي گفتند. در اين ميان شايد بتوان مريخ را استثناء كرد چون هنوز كاملا ازآسمان شامگاهي بيرون نرفته است و اگر بخت يارتان باشد شايدبتوانيد آن را برفراز افق غربي به شكل اختري از /1 5+قدر به زحمت ببينيد. اما فكر ديدن بقيه سيارات را از سر بيرون زحل كنيد و مشتري تا 6 خرداد كه به قدر كافي از خورشيد دور مي شوند و از سمت ديگر آن درآسمان صبحگاهي سردر مي آورند ديده نخواهند شد. ناهيد نيز تا 4 تير ماه كه دوباره در آسمان شامگاهي ظهور كند ديده نمي شود. مريخ هم تا 14 مرداد ماه كه دوباره در آسمان صبحگاهي ظاهرشود، مرئي نيست. اما عطارد كه از اول خرداد ماه در آسمان شامگاهي طلوع مي كند و تا 16 تيرماه به حداكثر بعد يا كشيدگي زاويه اي از خورشيد مي رسد شايد بتواند جاي خالي بقيه را اندكي پر كند. پس امسال آسمان بهار چندان مناسب كارسياره اي نيست و بايد با چيزهاي ديگر مشغول شد كه يكي از آنها ماه است. گو نباشد هر دو عالم! وصف حال ما در اين ماه اين دو مصرع شعر است. بخوانيد: گر نباشد هر دو عالم گو مباش تو بسي اي ماه و مه يكتا خوش است عطار نيشابوري هنگام سرودن اين بيت گويي آسمان شب ارديبهشت امسال را در نظر داشت. درد بي سيارگي را با ماه درمان كنيد! مي دانم كه بسياري از شما به افزارهايي مانند دوربين دوچشمي و تلسكوپ دسترسي نداريد و جز با دو چشم خداداد آسمان را رصد نمي كنيد. اما اين نبايد اسباب نااميدي شود. سخن معركه گيرها و نقال هاي قديم را به ياد بياوريد كه هميشه مي گفتند: چشم، سلطان بدن است! مي خواهم ببينم شما از اين دو سلطان بدن چقدر خوب مي توانيد استفاده كنيد. براي اين كار از شما مي خواهيم كار نخستين كساني را تكرار كنيد كه پيش از اختراع تلسكوپ كوشيدند نقشه اي از نمودهاي سطح ماه تهيه كنند. كاري كه امروزه مورد تحسين ماست. براي اين كار از شب 17 ارديبهشت ماه تا 10 خرداد فرصت هر داريد كدام از لكه هاي تيره اي كه بر سطح اين تنها قمر طبيعي و دائمي زمين مي بينيد در واقع دهانه اي غول پيكر است كه در روزهاي آغازين منظومه شمسي طي رويدادي موسوم به بمباران بزرگ بر سطح بيشتر اجرام شكل گرفت. براي ديدن آنها كافي است مثل ها بعضي چشم تنگ شويد! با تنگ كردن چشم ها تصويري كه بر شبكيه چشمتان مي افتد، وضوح بيشتري پيدا مي كند و به اين ترتيب جزئيات بيشتري را بر سطح ماه مي توانيد ببينيد. اگر تنگ چشمي از شما برنمي آيد (كه هميشه چنين باد! ) تكه اي كاغذ برداريد و با سوزن، يك سوراخ ريزدر آن ايجاد اين كنيد وسيله ساده به ويژه در شبهاي بدر كه ماه كامل است و نور زيادي دارد به كار مي آيد. براي اين كار حتي مي توانيد از روزنه هاي كوچكي كه هنگام مشت كردن انگشتان پديد مي آيند استفاده كنيد. نتيجه به هر صورت يكي است و تصوير ماه را واضح تر خواهيد ديد. هر چه را كه بر سطح ماه ديديد، بي كم و كاست روي كاغذ بكشيد و براي ما بفرستيد چون به قيد قرعه به دو طرح، كتاب جايزه مي دهيم! فراموش نكنيد كه نام خودتان، آدرس دقيق پستي و زمان رصد را قيد كنيد. بهتر است طرح هايتان را روي كاغذ بي خط بكشيد تا بتوانيم آنها را هم در همين ستون چاپ كنيم. سيارك ها ديدن سيارك ها نياز به وسيله دارد. بهترين سياركي كه در اين شبها مي توان ديد سيارك وستا است كه در مواقعي تا قدر 5 هم درخشان در مي شود شب يك شنبه 18 ارديبهشت اين سيارك در مرز صورت هاي فلكي قوس و جدي قرار دارد و به شكل ستاره اي خرد از /6 9قدر ديده مي شود. اما هر چه به تابستان نزديك مي شويم بر روشنايي آن افزوده مي شود تا آن كه در شب يك شنبه 26 تيرماه به درخشان ترين حالت خود براي امسال قدر مي رسد آن در اين /5 4هنگام است. مختصات وستا براي 18 ارديبهشت از اين قرار است: بعد 20 ساعت /و.دقيقه; 51 ميل 18 درجه /32 7و دقيقه (البته براي نقشه هايي كه با مبدا سال 2000 رسم شده باشند. در ديگر نقشه هاي قديمي تر اين مختصات از اين قرار مي شوند: بعد 19 ساعت /57 62و دقيقه; ميل 18 درجه و 41 دقيقه ). همچنين بد نيست بدانيد در ماههاي آينده دو مورد اختفاي ستاره اي داريم. يعني در اين مواقع از ديد ما زميني ها يك سيارك از برابر ستاره اي ( غالبا كم نور ) عبور مي كند و جلوي نور آن را مي گيرد. با زمان سنجي اين اختفاها از جاهاي مختلف بر سطح زمين مي توان شكل دقيق سيارك ها را به دقت تعيين كرد. پس بشتابيد كه غفلت موجب پشيمانيست! - 1 نخستين اختفا در ساعت.. بامداد 2 (به وقت تابستاني ) پنج شنبه 17 شهريور خواهد بود كه سيارك 104 كيلومتري شماره 626 موسوم به نات بورگا ستاره اي از /8 4قدر را كه در نقشه ها با علامت 111044 HIP مشخص شده است براي حدود 8 ثانيه مي پوشاند. - 2 اختفاي دوم در ساعت 3920 ( به وقت زمستاني ) شامگاه يك شنبه 13 آذر رخ مي دهد كه در طي آن سيارك - 30 اورانيا (اين يكي هم باز به قطر 104 كيلومتر! ) ستاره 7644 HIP را كه از /8 1قدر است براي 88 ثانيه از چشم ما زميني ها پنهان مي كند. از اين وقايع دور دست كه بگذريم، يك رويداد هم وجود دارد كه براي ديدن آن لازم نيست زياد صبر كنيد يا تلسكوپ داشته باشيد. * حسين عليزاده غريب