Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790214-48039S5

Date of Document: 2000-05-03

همزمان با هفته بزرگداشت مقام معلم و با نگاهي به جايگاه رفيع معلمي در نظام تعليم و تربيت: آموزش و پرورش فاقد رويكرد سيستمي است! بازتاب، مصاحبه همشهري با وزير آموزش و پرورش اشاره; گفت وگوي چهار قسمتي همشهري با وزير آموزش و پرورش كه در 5 6 شماره هاي 4 و 7 ارديبهشت ماه در صفحه علمي فرهنگي به چاپ رسيد، بازتابهاي متفاوتي را در بين اقشار مختلف جامعه، بويژه قشر فرهنگيان در پي داشته است و در اين ميان گروه علمي فرهنگي، علاوه بر ضبط پيامهاي تلفني خوانندگان محترم، نوشته ها و يادداشتهايي را دريافت كرده است كه به مرور نسبت به انتشار برخي از آنها اقدام خواهد كرد. آن چه در پي مي آيد ديدگاهي است كه توسط يكي از فرهنگيان، درباره بخشي ازاظهارات حسين مظفر وزير آموزش و پرورش در گفت وگو با همشهري ابراز شده است. قبل از هر چيز بايد بگويم كه از درج مصاحبه وزير آموزش و پرورش در چهار شماره متوالي روزنامه همشهري بسيار خوشحال شدم. چون مدتي است كه بيشتر نوشته ها و توجهات، معطوف به مسائل سياسي شده و به نظر مي رسيد جايگاه يك گفتمان فرهنگي در مطبوعات خالي باشد. از سوي ديگر با توجه به اين كه بحث ها به صورت خاص مربوط به يك سازمان بزرگ يعني آموزش و پرورش و معلمان و به صورت عام به طيف وسيعي از مردم مربوط مي شد، مورد استقبال جامعه فرهنگيان قرار گرفت. از طرفي چون در آستانه بزرگداشت روز معلم قرار گرفته بوديم، ضرورت و اهميت وجودي اين مباحث بيشتر نمايان به مي شود اين بهانه نكاتي به نظرم رسيد كه بيان مي كنم. صاحبنظران معتقدند شكاف عظيمي را كه هم اكنون بين كشورهاي غني و فقير به وجود آمده، تنها و تنها مي توان با آموزش و پرورش پر كرد. امروزه تفكر غالب در بسياري از پديده هاي اجتماعي مانند برنامه ريزي در مديريت، تعليم و تربيت، صنعت و ارتش و... تفكر سيستمي است و آن تفكري است كه اين پديده ها را به مثابه يك سيستم در نظر مي گيرد. هر يك از اين پديده ها شامل عناصري در درون خود بوده و اين عناصر و اجزاء براي تحقق يك هدف مشترك، در تعامل و تقابل دوسويه هستند. هر يك از عناصر درون سيستم يا سازمان بر يكديگر تاثير و تاثر دارند. يعني هم بر ديگر عناصر تاثير مي گذارند و هم از آنها متاثر مي شوند. هر عنصر، بايد دقيقا در جاي خاص خودش قرار گيرد تا به وظيفه خود بهتر عمل كند. در چنين سيستمي، فقدان يا نقصان كاركرد يك عنصر مي تواند تاثير منفي در نيل به هدف سيستم داشته باشد. به طور مثال نقص در يك قطعه از موتور اتومبيل كه يك سيستم بسته است، مي تواند درحركت اتومبيل اختلال ايجاد كند. سازمان ها به عنوان يك سيستم، متشكل از عناصر: هدف، ساختار اجتماعي، تكنولوژي و كاركنان هستند كه خود در درون محيط قرار مي گيرند. اين اجزاء با يكديگر رابطه تعاملي دارند و نقص و يا عدم كاركرد مناسب يك جزء بر كل سيستم تاثير گذاشته و به طور مطلوب به هدف نخواهد رسيد. از آموزش و پرورش به عنوان يك سيستم باز اجتماعي ياد مي شود ودر اين ميان يكي از موءلفه هاي اصلي و اساسي آن، كاركنان آن بويژه معلمان به شمار مي رود. معلمان مانند نوك پيكاني هستند كه حامل برنامه هاي وزارتخانه متبوع خود هستند كه در جهت رسيدن به اهداف سازمان گام برمي دارند. اهدافي كه دستيابي به آنها آرزوي هر معلمي است. چون باعث سعادت، عزت و سربلندي ملت عزيز و ايران اسلامي مي شود. اگر كليه عناصر سيستم آموزش و پرورش، وظيفه خود را به خوبي انجام دهند، ولي معلمان به عنوان عنصري از اين مجموعه نظامدار نتوانند به وظيفه خود به خوبي عمل كنند، هدف هاي تعليم و تربيت كه مورد توجه وزارت آموزش و پرورش است، به صورت مطلوب محقق نخواهد شد. حال با چنين انديشه اي و با توجه به اين كه وظيفه سنگين و مقدسي بردوش معلمان است و نقش و جايگاهي كه معلمان در به ثمر رسيدن اهداف عالي نظام مقدس جمهوري اسلامي دارند، شناختن و مرتفع ساختن تنگناها و مشكلات اين قشر زحمت كش ضرورت مي يابد. دراين ارتباط، بايد به چند سوءال پاسخ داد. سوءالاتي مانند چرامعلمان از شان و منزلت و موقعيت خود در جامعه گله؟ مي كنند چگونه مي توان موجب افزايش نقش و مشاركت معلمان در ايجاد آموزش و پرورش پويا و فعال و مبتني بر اهداف نظام؟ شد چگونه مي توان از توان عظيم معلمان در عرصه هاي سازندگي فرهنگي و اجتماعي بهتر و بيشتر استفاده؟ كرد چراوضعيت معيشتي معلمان بايد به گونه اي باشد كه آنها را وادار سازد تا چند نوبت تدريس ؟ كنند چرا با وجود اعمال اصلاحاتي در حقوق فرهنگيان، هنوز درآمد اكثر آنها زير خط فقر است و چراهاي ديگر. واضح است كه مشكلاتي از اين دست، باعث كاهش انگيزه معلمان در انجام وظايف فني و حرفه اي آنها خواهد شد و البته به اين معني است كه يكي از عناصر سيستم، وظيفه خود را به نحو مطلوب انجام نخواهد داد و هدف نهايي به خوبي تحقق نخواهد يافت. مطلوب است درباره سوالات ديگري نيز بينديشيم. سوءالاتي چون چرا دانش آموزان و دانشجويان تيزهوش و مستعد و آنهايي كه موفق به كسب رتبه هاي بالاي كنكور شده اند، كمتر علاقه مند هستند كه جذب آموزش و پرورش؟ بشوند آيا خلاء حاصل از عدم وجود متخصصان با توانايي بالا در سيستم تعليمي كشور، در درازمدت اثرات منفي در فرايند ياددهي و يادگيري نخواهد گذاشت و... در شرايط فعلي كه دانش و تكنولوژي با سرعت شگرف در حال پيشرفت است، يافتن پاسخ مناسب براي هر يك از اين سوءالات و يا پرسش هايي از اين دست، مي توانند باعث رضايت شغلي معلمان به عنوان يكي از محورهاي اساسي سيستم تعليمي آموزش و پرورش شده و در نتيجه موجب ارتقاي كيفيت و كميت آموزش و پرورش خواهد شد. به كليه دستاوردهاي مادي و معنوي كه بشر در طول تاريخ كسب كرده است، فرهنگ گفته به مي شود نظر مي رسد نقش دانشگاهها و مراكز عالي و موءسسات تحقيقاتي و آموزشي در سطوح بالا، در توليد خرده فرهنگ ها و تزريق آنها به سطوح پايين تر است. وظيفه سطوح پايين تر (ابتدايي و راهنمايي ) نيز ايجاد آموزش هاي لازم براي دروني كردن ارزش ها با استفاده از محصولات فرهنگي است. آموزش ابتدايي به جهت داشتن ويژگي هاي خاص كه زيرساخت هاي تعليم و تربيت را تشكيل مي دهند و از آنجا كه در تكوين شخصيت افراد جامعه نقش بسيار حساس و مهمي ايفا مي كند، توجه بيشتري به ارتقاي رضايت شغلي معلمان اين مقطع بيش از پيش اهميت پيدا مي كند. به عنوان مثال درباره ادامه تحصيل آموزگاران مي توان تسهيلات بيشتري در نظر گرفت. ساعات تدريس آموزگاران و دبيران هر چه زودتر بايد برابرسازي شود. برابرسازي حق التدريس آموزگاران با دبيران كه مدرك تحصيلي يكساني دارند و نيز در نظر گرفتن سختي كار براي آموزگاران بويژه پايه هاي اول و پنجم دبستان ضرورت دارد. توجه به اين موارد، مي تواند موجبات رضايت شغلي آموزگاران را فراهم كرده و آنان را به ادامه خدمت موءثر در اين مقطع تشويق كند. بحث ديگري كه امروزه بسيار مطرح مي شود، در مورد عدم كاربرد رسانه هاي آموزشي توسط معلمان است. در اين ارتباط، بايد با دقت بيشتري به موضوع پرداخت. بايد با يك نگرش سيستمي به عوامل موءثر در تعليم و تربيت پرداخت. عواملي مثل ميزان ارتباط محتواي كتابها با اهداف، ميزان ارتباط محتوا با روش هاي تدريس و درجه متناسب بودن ابزارهاي ارزشيابي با روش ها و محتوا و... البته جا دارد در ارتباط با اين موارد كار كارشناسي بيشتري انجام در شود اين باره، بايد به سوءالات ديگري پاسخ داد. سوءالاتي مثل اين كه تا چه ميزان مدارس را با رسانه هاي جديد تجهيز؟ كرده ايم چرا رسانه هاي توليدي كه توسط صنايع آموزشي و آموزش و پرورش طراحي و توليد مي شوند، قيمت بالايي؟ دارند آيا بهتر نيست براي اين رسانه ها يارانه بيشتري؟ پرداخت يكي از عواملي كه مي تواند نقش بسيار مهمي در ارتقاء سطح كيفي و كمي فعاليت هاي آموزشي و پرورش مدارس ايفا كند، وجود تكنولوژيست هاي آموزشي در مدرسه ها است كه از دانشگاهها دانش آموخته شده اند. اين كارشناسان با رويكردي سيستمي و با توجه به آشنايي با مباني دقيق تكنولوژي آموزشي، قادرند مسائل و مشكلات آموزشي را تحليل كرده و در جهت حل مشكلات آموزشي گام هاي عملي و موءثربردارند. اميدوارم روزي فرا رسد كه هر مدرسه اي دست كم ازوجود يك تكنولوژيست آموزشي بهره ببرد. بحث ديگري كه همواره مطرح بوده است، وظايف و كاركرد مربيان تربيتي اين است گروه از معلمان، وظايف زيادي دارند. نمونه هايي از اين وظايف عبارتند از: ايجاد و تعميق علاقه دانش آموزان به مباني ارزشي و انساني در حوزه عمل، همكاري با معلمان و مسئولان مدرسه در زمينه هاي مختلف، برگزاري نماز جماعت، ارتباط مستمر و مناسب با اولياء، شناسايي دانش آموزان ناهنجار و كمك به اصلاح آنها، پيش بيني و تمهيد مقدمات برگزاري مراسم مذهبي و ملي، آماده سازي دانش آموزان براي شركت در مسابقه هاي مختلف كه از طرف اداره ها ترتيب داده مي شود و پاسخ به بخشنامه هاي زيادي كه به مدرسه ها فرستاده مي شود، تدريس قرآن و... حال سوءالي كه مطرح مي شود، اين است كه آيا يك يا دو مربي تربيتي از عهده اين وظايف، به طور موءثر و مطلوب ؟ برمي آيند چه ابزارها و معيارهايي براي گزينش اين مربيان در نظر گرفته؟ مي شود آيا آموزش هاي كلاسيك براي ارتقاي سطح دانش، نگرش و مهارت هاي شغلي آنها قبل از شروع به كار آنها ارائه شده؟ است بايد تدابيري اتخاذ شود تا سيستم گزينش دانشجويان تربيت معلم و آموزش عالي ضمن خدمت فرهنگيان متحول شود تا شايسته ترين افراد موفق به ورود به سيستم آموزش و پرورش شوند. وظيفه خود مي دانم همزمان با ايام هفته معلم، اين ايام را به كليه معلمان، استادان، فرهنگيان و فرهنگ دوستان كشور تبريك بگويم و اميدوار باشم روزي فرا برسد كه شايسته سالاري و تخصص مداري در آموزش و پرورش بيشتر حاكم شود و شرايطي مهيا شود تا كليه عناصر سيستم به نحو احسن وظايف خود را انجام دهند و از اين طريق، بتوانيم به اهداف عالي تعليم و تربيت برسيم. * عباس گوراني