Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790212-48019S1

Date of Document: 2000-05-01

نظارت ملي در پرتو ايمان ديني نهادينه كردن قانون در اسلام - واپسين بخش نقش نظارت ملي از اين طريق، علاوه بر اعمال نظارت بر دولت در اجراي حدود و مقررات ( ) 25 نتيجه مهم ديگري است كه علي (ع ) در نهج البلاغه به آن اشاره نموده است و آن خودكنترلي است كه سبب كاهش هزينه كنترل و نظارت و موفقيت بيشتر آن مي شود. قال علي (ع ): وامر بالمعروف تكن من اهله و انكر المنكر بيدك ولسانك و باين من فعله بجهدك. ( ) 26 (فرزندم همواره به معروف و خوبي ها امر و سفارش كن تا خود نيز اهل آن باشي و با دست و زبانت، منكرات و زشتي ها را انكار نما و از كسي كه عمل زشت انجام مي دهد، به سختي دوري گزين. ) لذا معارف نوراني اسلام با طرح نظارت عمومي يا امر به معروف و نهي از منكر به عنوان يكي از جلوه هاي درخشنده مكتب اسلام نور اميد به آينده اي نوين را در دلها مي پراكند و به ما مي آموزد كه در جامعه سرنوشت هر مسلمان با مسلمان ديگر ارتباط دارد; مسلمان كسي نيست كه چشم خود را بر خوب و بد رفتار ديگران ببندد و بي آنكه در انديشه نجات غريق باشد، تنها به فكر آن باشد كه گليم خويش را از آب بيرون بكشد. اينجاست كه دامنه گسترده نقش نظارت ملي در سطح جامعه بشري معلوم گشته و در حالي كه اقشار مختلف اجتماع را به سوي احساس مسئوليت و تعهد اجتماعي فرا مي خواند اين پيام را نيز فراسوي ديده همگان به تابلو مي كشد كه: سلامت جامعه در گرو نظارت ملي و امر به معروف و نهي از منكر است. و قرآن علت اينكه مسلمانان را بهترين امت معرفي مي كند در اقامه همين نوع نظارت تبيين مي كند: كنتم خيرامه اخرجت للناس تامرون بالمعروف و تنهون عن المنكر و توءمنون بالله و... ( ) 27 (شما مسلمانان حقيقي نيكوترين امتي هستيد كه بر آن قيام كردند كه براي اصلاح بشر مردم را به نيكوكاري وادار كنند و از بدكاري باز دارند و ايمان به خدا آورند... ) نكته قابل توجه اينكه در اين آيه شريفه امر به معروف و نهي از منكر بر ايمان به خدا مقدم داشته شده. اين خود نشانه اهميت و عظمت اين دو وظيفه اجتماعي است. زيرا اين دو طريقه، ضامن گسترش ايمان و اجراي همه قوانين فردي و اجتماعي مي باشند و ضامن اجرا عملا بر خود قانون مقدم است. ( ) 28 بنابر اين نتيجه مي گيريم: نظارت ملي در جامعه اسلامي از جمله ضرورياتي است كه با تحقق آن زمينه براي بالا رفتن فرهنگ قانونگرايي و در نتيجه سلامت اجتماع و سعادت افراد بشر آماده گشته و ضمن رونق بخشيدن به ارزشهاي اسلامي دروازه هاي مدينه طيبه جامعه را نيز بر روي هر گونه پليدي و زشتي مي بندد. ( ) 29 - 22 تعاون و همكاري بايد كليه اعضاي جامعه بازرسي شوندگان، در بازرسي و نظارت مشاركت داشته باشند. اگر در دل انسان هاي يك جامعه روح تعاون و همكاري تقويت شود و مردم احساس كنند كه اعضاي يك پيكرند، به مرز مشاركت نزديك شده، خود پاسداري از نظم و قانون را به عهده خواهند گرفت. امام علي عليه السلام مي فرمايد: ولكن من واجب حقوق الله علي عباده النصيحه بمبلغ جهدهم و التعاون علي افامه الحق بينهم. ( ) 30 (از حقوق واجب الهي بر بندگان اين است كه به اندازه توانايي خود در خيرخواهي و نصيحت به ديگران بكوشند و براي برقراري حق و عدل، همكاري و هماهنگي داشته باشند. ) قرآن نيز مردم را در كارهاي نيك و تقوا به همكاري و تعاون دعوت مي كند: تعاونوا علي البر و التقوي. ( ) 31 (و بايد شما در نيكوكاري و تقوا به يكديگر كمك كنيد. ) يكي از راههاي همكاري و مشاركت مردم، مشاركت غيرمستقيم در تصميم گيري هاست كه معمولا در مواردي است كه اظهار نظر مستقيم افراد، مشكل يا غيرممكن است، لذا با انتخاب نماينده و با تشكيل شوراها محقق مي شود كه امروز تحت عنوان پارلمان و شوراهاي شهر و روستا مورد عنايت قرار گرفته است كه البته بحث از پارلمان و شوري در اسلام از بحث هاي مستحدثه نيست و در قرآن و سنت قدمت ديرينه اي دارد. وجود آيه شريفه: وشاورهم في الامر ( ) 32 (و كارشان را با مشورت با يكديگر انجام مي دهند ). مبين اين امر است كه اصل شوري مورد امضاء و تاكيد شارع مقدس هم هست. ( ) 33 در تاريخ اسلام در جريان جنگ احد مشورت پيامبر خدا با اصحاب راجع به چگونگي روبه رو شدن با دشمن و جبهه جنگ و تبعيت از نظر آنان عليرغم ميل باطني و نظر شخصي موءيد اين اصل مي باشد و نمونه ديگر در جريان جنگ خندق است كه پيامبر خدا براي ايجاد تفرقه در سپاه دشمن، نهاني با سران عطفان - عينه بن حص و حارث بن عوف - گفتگوي صلح در ميان نهاد كه يك ثلث عوايد خرماي مدينه را واگذار نمايد و آنها با قبيله و هم پيمانهاي خود برگردند. پس از توافق طرفين قرارداد صلح تنظيم و روي كاغذ آمد ولي به امضاي طرفين نرسيد، براي تكميل و امضاء رسول اكرم (ص ) سعدبن عباده و سعدبن معاذ سران بزرگوار اوس و خزرج را احضار فرمود و با آنان مشورت نمود و سعدبن معاذ عرض كرد: آن روز كه ما بت مي پرستيديم و خداي واحد را نمي شناختيم، عرب طمع آن نداشت كه يك دانه از خرماي ما را بخورد مگر از راه ميهماني يا خريدن; اينك كه خدا ما را به اسلام گرامي داشت و هدايت فرمود و بوجود تو عزت يافتيم، اموال خود را به آنها؟ بدهيم! نيازي به اين كار نيست، به آنها دم شمشير تيز مي دهيم و نامه را از ميان برد. گرچه اين مشورت با سعدبن عباده و سعدبن معاذ انجام گرفت ولي اين دو نمايندگان اوس و خزرج بودند كه اكثريت مسلمانان را تشكيل مي دادند. ( ) 34 و اين خود نمونه اي از سيستم پارلماني پيشرفته امروزي دنيا در سنت پيامبر ( ص ) است. (هذه بضاعتناردت الينا ) . زنده 32 كردن روح ايمان به خدا اگر چه استفاده از نيروهاي حافظ نظم و امنيت از سوي حكومت يكي از عوامل مهم ايجاد زمينه براي رشد قانونمندي درجامعه است ولي نبايد از نظر دور داشت كه اين طريق تنها يك راه است و تنها راه نمي باشد. امكان اين كه براي تمامي افراد جامعه مامور مخفي استخدام شود ونيروهاي نظامي و انتظامي در همه جا حضور فعال داشته باشند امري نشدني و محال است، لذا مي توان ادعا نمود بزرگترين و مهمترين ضامن قانون پذيري و رعايت مقررات و حقوق اجتماعي تقوا است و اصولا قانون منهاي اخلاق و خداترسي به صورت فراگير قابل عمل و اجرا نمي باشد. بنابراين اگر انسان همواره حضور در محضر خداوند را فراموش نكند و به وعده هاي خداوند يقين داشته باشد كه: و نكتب ما قدموا و آثار هم و كل شي ء احصيناه في امام مبين. ( ) 35 (كردار گذشته و آثارشان همه را در نامه اعمال آنها ثبت خواهيم كرد و در لوح محفوظ همه را به شماره مي آوريم. ) و باور داشته باشند كه روزي بايد در برابر ريز و درشت اين اعمال ثبت شده و در برابر قانون و نظم اجتماعي حساب پس بدهند. ( ) 36 تقواي الهي و ترس از خداوند قويترين مامور كنترل كننده آنها خواهد بود و انسان هم خود، در اجراي قانون مي كوشد و هم در اجراي آن، نظارت و دخالت مي نمايد و جامعه انساني با احساس تعهد افراد جامعه، راه نظم و قانون را مي پيمايد. التائبون العابدون الحامدون السائحون الركعون الساجدون الامرون بالمعروف و الناهون عن المنكر و الحافظون لحدودالله و بشر الم -وءمنين. ( ) 37 (بدانيد كه از گناه پشيمانان، خداپرستان، حمد و شكر نعمت گزاران، روزه داران نماز با خضوع گزاران امر به معروف و نهي از منكركنندگان و نگهبانان حدود الهي همه اهل ايمانند و موءمنان را اي رسول ما به هر اجر و ثواب و سعادت بشارت ده ). از اين رو امام علي ( ع ) با سفارش به تقوا سعي در زنده كردن روح ايمان افراد جامعه دارد: اتقوا الله في عباده و بلاءه، فانكم مسوءولون حتي عن البقاع و البهائم. اطيعوا الله و لاتعصوه، و اذارايتم الخير فخذوابه و اذارايتم الشر فاعرضواعنه. ( ) 38 (از خدا بترسيد و تقوا پيشه كنيد زيرا شما در پيشگاه خداوند مسئول بندگان خدا و شهرها و خانه ها و حيوانات هستيد خدا را اطاعت كنيد و از فرمان خدا سر باز مداريد، اگر خيري ديديد برگزينيد و اگر شر و بدي ديديد از آن دوري كنيد. ) نتيجه اينكه: بر ما و تمام آحاد جامعه لازم است تا با مصروف داشتن تمام مساعي خود در رعايت تقواي الهي و تربيت فرزنداني با تقوا و خداترس در ايجاد عامل خود كنترلي در ميان افراد جامعه سهيم باشيم تا شاهد اجتماعي قانونمدار و انسان هايي قانونگرا باشيم. پانوشتها: - 25 زيرا فقط اراده عمومي مي تواند قواي يك دولت را مطابق منظوري كه از تاسيس آن دولت متصور است اداره نمايند. زيرا اگر تضاد منافع افراد، تاسيس جامعه ها را ايجاب نموده است، توافق همين منافع است كه استقرار آنها را ممكن ساخته است. في الحقيقه همان منافع مشترك است كه رابطه اجتماعي را تشكيل مي دهد و اگر لااقل يك موضوع يافت نمي شد كه متضمن نفع عموم باشد هيچ جامعه اي وجود نمي يافت. بنابر اين بايد جامعه منحصرا از نقطه حفظ منافع مشترك اداره شود. ص 60 قراردادهاي اجتماعي ژان ژاك رسو ترجمه زيرك زاده - 26 نهج البلاغه نامه 31 - 27 آل عمران آيه 110 - 28 عليزاده حسن آبادي ابوالقاسم نظارت ملي يا امر به معروف و نهي از منكر بي جا: موءلف 1371 ص 33 - 29 پيشين ص 29 با تصرف - 30 نهج البلاغه خطبه 216 - 31 مائده آيه 2 - 32 آل عمران آيه 159 - 33 مصباح يزدي محمد تقي پيشين ص 95 با تلخيص - 34 آل حيدر حيدر ولايتالفقيه - الشوري و ولايتفقيه بي جا: مجمع الفكر الاسلامي 1409 ه -. ق ص 140 با تلخيص - 35 نس آيه 12 - 36 فمن يعمل مثقال ذره خيرا يره و من يعمل مثقال ذره شرا يره سوره الزلزال آيات 7 و 8 - 37 سوره توبه آيه 112 - 38 نهج البلاغه خطبه 167