Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790210-47989S2

Date of Document: 2000-04-29

عاقبت در ترجمه ماشين جايگزين انسان خواهد شد! گفت وگو با خانم مونيك كوروينگتون مدير بخش ترجمه شفاهي سازمان ملل متحد اشاره: ترجمه مهارتي است كه برخلاف تصور بسياري از افراد صرفا تسلط به دو زبان در آن مطرح نيست، بلكه تمرين، تجربه و آگاهيهاي مختلف در آن نقش مهمي ايفا مي كند. اين امر بخصوص در مورد ترجمه شفاهي صادق است كه معمولا در زمان محدودي انجام مي شود. در ترجمه كتبي اغلب به اندازه كافي، زمان در اختيار مترجم است. اما در ترجمه شفاهي كه كلا به دو صورت همزمان (ترجمه درحالي كه گوينده سخن مي گويد ) و متوالي (ترجمه قسمت سخنان گوينده كه به دنبال هر مكث كوتاه وي انجام مي شود ) صورت مي گيرد. سازمانهاي بين المللي ازجمله عمده ترين استفاده كنندگان از خدمات مترجمان كتبي و شفاهي هستند. در سازمان ملل هر كدام از اين دو شاخه ترجمه را اداره اي مجزا متكفل هستند. مصاحبه اي كه از پي چندي مي آيد، پيش در هنگام سفرم به سازمان ملل و اقامت در نيويورك، با مدير بخش ترجمه شفاهي اين سازمان خانم مونيك كوروينگتون در مقر سازمان ملل انجام دادم. متاسفانه تلاش من براي مصاحبه اي مشابه با مدير بخش ترجمه كتبي، بي نتيجه بود. اين مصاحبه حاوي نكاتي است كه بخصوص براي زبان دوستان خواندني است. گفت وگو از: وحيد رضا نعيمي * ترجمه شفاهي در سازمان ملل به چه شكل انجام؟ مي شود * سازمان ملل شش زبان رسمي دارد: عربي، انگليسي، روسي، اسپانيايي، فرانسوي و چيني. معمولا جدول ديدارهايي كه بايد در آن مترجم حضور داشته باشد، روز قبل از ديدارها به ما تحويل مي شود. مترجمها براساس نوعي برنامه رايانه اي كه در اختيار ماست، براي ديدارها و جلسات مختلف تعيين مي شوند. اما اين برنامه نيازمند برخي تصحيحهاي كوچك است كه رايانه از عهده آن برنمي آيد. فكر مي كنم حدود 115 جايگاه سازماني مترجم شفاهي در مقر سازمان ملل در نيويورك 90 جايگاه در مقر سازمان ملل در ژنو و حدود 14 تا 20 عدد در ديگر ادارات اين سازمان وجود كار دارد اين افراد فقط ترجمه شفاهي است و هيچ كاري با ترجمه كتبي ندارند كه توسط بخشي ديگر اداره مي شود. استخدام اين افراد براساس امتحان و رقابت و هر زمان كه پست خالي ايجاد شود، انجام مي گيرد. علاوه بر مترجمان شفاهي كه كارمند سازمان ملل هستند، در مواقع مقتضي مترجمان پاره وقت آزاد نيز با ما همكاري مي كنند. * اوج فعاليت شما چه زماني؟ است * معمولا در زمان برگزاري اجلاس مجمع عمومي يعني در ماههاي مهر و آبان و نيز اسفند تا خرداد ماه. سازمان ملل ادارات و سازمانهاي وابسته زياد ديگري دارد كه بيشتر در بهار تشكيل جلسه مي دهند. * چگونه كار ترجمه شفاهي ارزيابي؟ مي شود * هر زباني داراي يك مسئول است. اين افراد از ميان كساني برگزيده مي شوند كه داراي زمينه قوي در آن زبان هستند و معمولا عمري را در اين كار گذرانده اند. آنان كار مترجمان را به دو شكل ارزيابي مي كنند; يا به هنگامي كه با آنان كار مي كنند يا كار آنان را به هنگام ترجمه ضبط و سپس بررسي كنند. معمولا حجم كاري مسئولان بخش كمتر از ديگران است و در عوض بايد مراقب حفظ كيفيت كار باشند. كيفيت، اصولا براساس دقت در ترجمه ارزيابي مي شود. منظور از دقت، نه تنها آن است كه مثلا كلمه اي از لحاظ معنايي درست به كار رود، بلكه اين كلمه بازتاب سياق گوينده نيز باشد. يعني اين گونه نباشد كه مثلا لحن گوينده شاداب باشد، اما صداي مترجم طوري باشد كه اين احساس را القا كند كه گوينده خوابش گرفته است. صداي خوب از ديگر عوامل ارزيابي به علاوه است مترجمان شفاهي سازمان ملل بايد سه زبان بدانند: يك زبان مقصد و دو زبان مبدا. يعني بايد بتوانند حداقل از دو زبان به يك زبان مشخص همزمان ترجمه البته كنند در مورد مترجمان شفاهي چيني و عربي وضع فرق مي كند، چرا كه آنان بايد به يك زبان ديگر ترجمه كنند. اين ترجمه مبناي كار مترجم ديگري قرار مي گيرد. مثلا وقتي يك گوينده چيني صحبت مي كند، مترجم چيني آن را به انگليسي برمي گرداند. آن گاه مترجمان زبانهاي ديگر يعني روسي، اسپانيايي، فرانسوي، عربي گوش مي كنند و به اين زبانها ترجمه مي كنند. در مورد عربي، ترجمه به زبان فرانسوي يا انگليسي خواهد بود و مترجمان ديگر ترجمه انگليسي يا شفاهي را مبناي كار قرار مي دهند. سرعت ترجمه، هر روز اهميت بيشتري پيدا مي كند. به نظر من، برخي اوقات از مترجمان كارهاي محال طلب مي شود. يك علت درخواست سرعت بيشتر مسائل اقتصادي و ديگري شتابزدگي بيشتر مردم در عصر جاري سخنرانان است با سرعت بيشتري صحبت مي كنند. هر سخنراني مدت مشخصي در برنامه دارد. اما آنان تصور مي كنند علت اعمال محدوديت زماني آن است كه سخنران سريعتر صحبت كند، نه اين كه گفتار خود را خلاصه تر كند. * آيا وظيفه ترجمه شفاهي شما به دو قسمت ترجمه همزمان و متوالي تقسيم؟ مي شود * از ميزان كار ما براي ترجمه متوالي هر روز كمتر مي شود. يك علت آن است كه مترجمان كمتري براي اين كار تربيت مي شوند. همچنين تقاضاي كمتري براي ترجمه شفاهي متوالي وجود دارد، چرا كه در جلساتي كه اين گونه ترجمه اي اعمال شود، زمان مورد نياز جلسه دو برابر مي شود. كلا انتخاب، نوع ترجمه شفاهي به نوع ديدار بستگي دارد. چنانچه فقط يك نفر در جلسه طرف خطاب باشد، مي تواند ترجمه همزمان با زمزمه باشد. يك حالت ديگر آن است كه مخاطب زبان سخنران را مي فهمد و فقط از جهت اطمينان مترجم شفاهي مي خواهد. اما تصور مي كنم اگر تعداد مخاطبان به چهار نفر برسد، بايد از ترجمه متوالي استفاده شود. * آيا داشتن متن سخنراني به مترجم كمك؟ مي كند * دسترسي به متن سخنراني تا دست كم 10 دقيقه قبل از سخنراني مفيد است. در غير اين صورت، بي فايده است، چرا كه با كار مترجم تداخل مي كند. مترجم درحالي كه ترجمه مي كند، هم گوش مي دهد و هم مي خواند. البته اين به مترجم نيز بستگي دارد. خود من شخصا اگر فرصت نداشته باشم، ازقبل متن سخنراني را ببينم، نمي توانم از آن استفاده كنم، چرا كه با كارم تداخل پيدا مي كند. * به نظر شما، چقدر از يك سخنراني بايد با ترجمه به مخاطبان منتقل؟ شود * مترجم خوب آن است كه اين كار را صددرصد انجام دهد. البته در اين مورد كه واقعا چند درصد از كلام گوينده منتقل مي شود، آماري در دست ندارم. هدف مهم كمك به برقراري ارتباط بين افراد است. چنانچه مترجم بخشي از سخنان را انتقال ندهد، ممكن است فرايند ارتباط مختل شود. وانگهي، وقتي مردم با زبان مادري شان با هم صحبت مي كنند، نكاتي را متوجه نمي شوند و به همين علت اشتباهاتي مي كنند. ارتباط هرگز كامل نيست. اما در يك شرايط مطلوب، انتظار مي رود كه هدف ارتباط صددرصد برآورده شود. * آيا مترجمان شما بايد به طور دوسويه ترجمه كنند; مثلا از عربي به انگليسي و انگليسي به عربي ترجمه؟ كنند * فقط در مورد عربي و چيني اين گونه است. چرا كه بازار عرضه اين قبيل مترجمان زياد در نيست مورد زبانهاي ديگر، مترجمان همواره از يك يا دو زبان به يك زبان ترجمه درحالت مي كنند عادي، در اتاقك ترجمه دو نفر هستند كه نوبتي كار را پيش مي برند. اما در چيني و عربي سه نفر هستند، چرا كه بايد دو نوبت ترجمه صورت بگيرد. در نتيجه در ديدارهايي كه بايد از هر شش زبان استفاده شود (كه همه ديدارها اينگونه نيست )مترجم 14 در اتاقكها مي نشينند. * به نظر شما ويژگيهاي مترجم شفاهي خوب؟ چيست * استادان فن مسائل زيادي را مطرح كرده و نهايتا روي تعداد قليلي توافق دارند كه عرض اول مي كنم كنجكاوي ذهني بسيار شخص زياد بايد به هر چيزي علاقه داشته باشد، چرا كه مثلا در سازمان ملل در مورد هر چيز ممكن است صحبت شودو در نتيجه به ترجمه شفاهي در هر زمينه اي نياز باشد. شخص بايد آرام باشد. برخي وقتي در برابر ميكروفن قرار مي گيرند، وحشت زده طبعا مي شوند مترجم بايد بي برو برگرد زبانهاي مادي و خارجي را خوب بداند، اما چنين ويژگي شرط كافي نيست. وقتي شخص به دانشكده تربيت مترجم شفاهي وارد مي شود، بايد از قبل زبان بداند. اين دانشكده محل زبان آموزي نيست. متقاضي ورود به دانشكده ترجمه بايد بر دو زبان مسلط باشد. در اين قبيل آموزشگاهها آموزشهاي كلي زيادي ارائه مي شود، مثلا درسهايي در اقتصاد، حقوق، جغرافيا، سياست و غيره ارائه مي شود. آشنايي با فرهنگ زبانهايي كه شخص مي داند، نيز ضروري ترجمه است فقط شامل انتقال معاني كلمات از زباني به زبان ديگر نيست، بلكه شامل انتقال ظرايف فرهنگي كلمات نيز مي شود. به طور خلاصه، ويژگيهاي مترجم خوب عبارت است از كنجكاوي ذهني زياد، آشنايي خوب با تمام عرصه هاي علمي و اجتماعي، توانايي يادگيري و پيشرفت، توانايي مقابله با فشار رواني، صداي خوب، توانايي سخنراني. * تركيب جنسيتي مترجمان شما چگونه؟ است * تقريبا پنجاه پنجاه است. * پرداخت دستمزد آنان بر چه پايه؟ است * مترجمان ما كارمندان سازمان ملل محسوب مي شوند و براساس جدول حقوقي كاركنان كه از پي يك تا پي پنج را در برمي گيرد، دستمزد متفاوت طبعا مي گيرند كارمند رتبه پي پنج از كارمندان رده پايين بيشتر مي گيرد. مترجمان مابين پي دو تا پي پنج قرار البته دارند اين دستمزد بنابر نوع زبان فرق مي كند. شنيده ام دستمزد مترجمان ژاپني خارج از سازمان در روز سه برابر حقوق روزانه ماست. * آيا مترجمان براساس موضوع سخنرانيها تقسيم بندي شده اند و كار تخصصي انجام؟ مي دهند * اي كاش مي توانستيم چنين نظمي را برقرار كنيم. اما با توجه به چگونگي ترتيبدهي جلسات، چنين كاري غيرممكن است. جدول جلسات دائما در حال تغيير است. علي القاعده پس از دو تا پنج سال فعاليت، مترجم بايد بتواند بر استخوان بندي زبان موضوعهايي كه در سازمان ملل درباره آن صحبت مي شود، تسلط پيدا كند. البته برخي مترجمان موضوع هاي مورد علاقه خود را از پيش مشخص مي كنند و ما مي كوشيم حتي الامكان براساس علاقه و تخصص مترجم بفرستيم. * برخي از مشكلات زباني مترجمان شفاهي؟ چيست * ترجمه ضربالمثلها از جنبه هاي دشوار ترجمه شفاهي است. دو مثل كه در دو زبان معناي يكساني دارند، اغلب به صورتهاي كاملا متفاوتي بيان مي شود. در اينگونه مواقع مترجمان ما ترجمه تحت اللفظي مثل را مي گويند و سپس معادل معنايي آن را در زبان مقصد بيان در مي كنند مورد واژگان جديد كه معادل ندارد، اغلب لغت اصلي به زبان مبدا بيان مي شود. * چگونه به هنگام سخنرانيهاي طولاني مي توانيد تمركز خود را حفظ؟ كنيد * آموزش در اين زمينه نقش مهمي مترجم دارد آموخته بايد حين شنيدن سخنراني، صحبت كند و در عين حال، به ترجمه خود هم گوش دهد تا لحنش با لحن سخنران تفاوت پيدا نكند. قرار نيست حين ترجمه، افكار ديگري به ذهن مترجم راه بيابد. تمركز بايد صد درصد باشد. به همين علت مترجم هر بار بيش از 40 تا 50 دقيقه كار اين نمي كند مدت به طور متوسط 30 دقيقه است و سپس دو مترجم جاي خود را با هم عوض مي كنند. البته وقتي موضوع سخنراني مهم باشد، به مترجمان توصيه مي كنيم كار را يك نفر انجام دهد تا تغيير صداي مترجم در حين سخنراني مشهود نباشد. * آيا شما سخنرانان را براساس معيارهايي تقسيم؟ مي كنيد * سخنراناني هستند كه سريع صحبت مي كنند. برخي ديگر داراي تلفظ نامفهوم هستند. برخي ديگر دوست دارند زباني پر از تمثيل و استعاره به كار بگيرند. برخي ديگر لحن موعظه آميز دسته اي دارند ديگر از سخنرانان روشن صحبت مي كنند. بدترين حالت آن است كه يك سخنران موضوعي در ذهن دارد اما نمي خواهد بيان كند و دائما طفره مي رود. مترجم بايد به پيروي از او طفره روي كند. اين كار در برخي مذاكرات سياسي رايج است. گروهي ديگر هستند كه هيچ چيزي براي گفتن ندارند و فقط لفاظي مي كنند. جملات آنان بلند است و از هيچ منطقي پيروي شيرازه نمي كند جملات از هم گسيخته مي شود. * برداشت شما از حرفه ترجمه شفاهي؟ چيست * اين كار بسيار جنبه شخصي دارد، هر چند كه تدريجا به روز مرگي تبديل اين مي شود امر به خصوص در مورد مترجمان شاغل صدق مي كند. چرا كه مثلا در سازمان ملل هر روز مسائل مشابه و بعضا خسته كننده مطرح مي شود و اين كار سالها ادامه مي يابد. حفظ انگيزه چنين مترجماني دشوار اما است مترجمان آزاد احتمالا وضع بهتري دارند. هر سال از شمار فارغ التحصيلان رشته ترجمه شفاهي كاسته مي شود. * چگونه مترجمان مي توانند با روند نوزايي زبان همگام ؟ باشند * توصيه من آن است كه هرچه بيشتر خود را در معرض زبان قرار دهند. يعني به خصوص روزنامه و نشريات مختلف بخوانند. * آيا براي شما آينده اي متصور است كه رايانه ها كار ترجمه را برعهده؟ بگيرند * اخيرا در يك كنفرانس مربوط به اتحاديه اروپا شركت بد كردم نيست بدانيد اتحاديه اروپا گروه مترجمان بزرگي دارد كه به حدود 400 نفر بالغ مي شود آنان حدود 9 تا زبان 12را پوشش مي دهند كه به زودي به 21 زبان افزايش خواهد يافت. شخصي از يك شركت تهيه كننده نرم افزارهاي زباني در آنجا حضور داشت كه گفت تا سال 2005 ترجمه كتبي به راحتي با رايانه امكان پذير است، حتي ترجمه هاي پيچيده. اما وي خاطرنشان كرد در مورد ترجمه شفاهي دست كم تا سال 2025 تحول چشمگيري را پيش بيني اما نمي كند چنين تحولي بالاخره رخ خواهد داد. به نظر من شايد سال 2025 پيش بيني خوشبينانه اي باشد.