Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790210-47988S1

Date of Document: 2000-04-29

چگونه فرزندانمان را براي زمان خودشان تربيت؟ كنيم ابتدا بايد استعداد آنها را شناسايي كنيم و سپس كودكانمان را در آن استعدادها غرق كنيم. روز سه شنبه سوم اسفند در تالار ابوريحان دانشگاه شهيد بهشتي جلسه اي تحت عنوان خانواده و نقش آن در شخصيت وتحصيل فرزندان با سخنراني خانم دكتر سيما فردوسي و آقاي دكتر محمد صادق مهدوي و با حضور جمعي از دانشجويان تشكيل گزيده اي شد از مباحث مطرح شده، در اين گردهمايي از نظرتان مي گذرد. خانواده نقش اصلي را در شخصيت سازي كودك دارد و شخصيت هر فرد حاصل همان عادتها و يادگيريهاي آن مجموعه اي است كه با آنها ارتباط دارد. دوران كودكي به سه مرحه تقسيم مي شود: از بدو تولد تا 2 سالگي از 2 سالگي تا 7 سالگي و از 7 سالگي تا 11 سالگي سبك زندگي و عادتها در اين دوران پايه گذاري مي شود. تحقيقاتي كه در زمينه مشكلات تحصيلي و ارتباط آن با خانواده انجام شده نشان مي دهد يكي از مشكلات و دلايل افت تحصيلي بعد هيجاني رفتار خانواده است، خانواده هايي كه والدين نمي توانند رفتارشان را كنترل كنند بچه هايي عجول و در نتيجه كم دقت تربيت مي كنند، به عنوان مثال اين نوع بچه ها حتي از روي كتاب غلط مي نويسند و يا در ديكته اشتباهاتي همانند ننوشتن تشديد و نقطه و مد را تكرار مي كند، اين موارد دليل بر كم هوشي آنها نيست بلكه ارتباط مستقيم با حالت و رفتارهاي والدين در درون خانواده دارد. مثلا مادر با الفاظي همچون: زودباش مدرسه ات دير شد، عجله كن بخواب تا زود از خواب بيدار شوي و از مدرسه جانماني را مدام تكرار مي كند و چون ويژگي شخصيت هر فرد هميشه با اوست و ستون شخصيت را نمي توانيم خيلي تغيير دهيم اين خصوصيت تا آخر با او همراه مي شود. براي رفع اين مشكل بايد در رفتار خودمان تغيير ايجاد كنيم. عامل بعدي وضعيت روحي و رواني مادر است. تحقيقات نشان داده است بعضي از افراد با آنكه از ضريب هوشي بالايي برخوردارند و در رفتار اجتماعي خوب جلوه مي كنند اما علاقه چنداني به درس خواندن ندارند. در چنين مواردي نيز بايد به خانواده رجوع كرد. سه عامل دليل بر اين مدعاست: دليل اول افسردگي مادر است. بچه هايي كه مادراني افسرده دارند انگيزه و علاقه اي به درس ندارند و در بعضي موارد رفتارهايي چون: دروغگويي، افت تحصيلي و حتي فرار از منزل از آنها سرمي زند. مادران افسرده كمبود نظام فكري در كودكان را نيز ايجاد مي كنند. وقتي در برابر سئوالهاي كودكان جوابهاي منفي داده شود او با اين نظام فكري بزرگ شده و قضاوتش در مورد مسائل منفي مي شود، مثلا نمره بيست خود را دليل بر آسان بودن امتحان مي داند نه سعي و تلاش خودش. عامل بعدي، اختلافات خانوادگي است، البته اختلاف در موضوعات تكراري و لاينحل. اين نوع اختلافات جوان را بيشتر آزار مي دهد و باعث مي شود كه علاقه چنداني به درس از خود نشان ندهد. دليل سوم نبود وضعيت مستقل در خانواده براي نوجوانان است، نوجواني كه از داشتن اتاق، ميز و ديگر وسايل شخصي مستقل محروم است و در برابر تقاضاي او جواب داده مي شود: مگر ما در زمان خودمان اين گونه وسايل را داشته ايم كه توهم داشته باشي. تحقيقات نشان داده افرادي كه در اين شرايط بزرگ مي شوند اغلب در درسهايي چون علوم، رياضي و زبان افت دارند. كودكاني كه در اين سه موقعيت (مادر افسرده، اختلافات خانوادگي، فقدان وسايل شخصي ) رشد كرده اند به دو گونه رفتار مي كنند- 10 يا رفتاري درونگرا و منزوي دارند مثلا خيلي خجالتي هستند و در دوست يابي بسيار ضعيف عمل مي كنند- 20 يا در رفتارشان بسيار بي قرارند اين جور بچه ها اغلب مضطرب هستند وتحرك پذيري بيش از حد دارند. به گفته يكي از محققان: مابايد در امر يادگيري تجربه هاي لذت بخش را ايجاد كنيم و اگر عكس آن صورت گيرد افت انگيزشي ايجاد مي كند مثلا اگر با بچه رياضي كار مي كنيم و هنگامي كه با وجود تكرار متوجه راه حل مساله نشد با واژه هايي چون عجب بي شعوري، احمقي، او را مورد خطاب قرار دهيم اين براي كودك ما تجربه بدي مي شود و باعث مي شود كه علاقه آني كودك را تخريب نمايد و از بين رفتن علاقه آني منجر به نابودي علاقه آتي وي مي گردد. ما با ايجاد تجربه هاي لذت بخش علاقه آني و آتي كودك خود را تضمين مي كنيم. مساله بعدي پرورش استعداد بچه هاست ما ابتدابايد استعداد آنها را شناسايي كنيم و سپس كودكانمان را در آن استعدادها غرق كنيم. در مورد پرورش استعداد ما بايد استعداد آنها را به فعل در بياوريم و آنها را خلاق تربيت كنيم، بايد به بچه فرصت بيان داد و اين كار هم با انشاء نوشتن كودك يا خراب كردن و از نو درست كردن اسباببازيها ميسر مي شود. خلاقيت قدرت مانور را در درس افزايش مي دهد و باعث مي شود كه اگر مثلا سئوال رياضي را بپيچانند باز هم بتواند به آن سئوال جواب دهد و گيج بعد نشود از اين مرحله ضعف ها و چالش هاي كودكان را در هر زمينه اي بشناسيم و علاقه آني و در پي آن علاقه آتي در آنها ايجاد كنيم. براي شناخت ضعف ها و مشكلات فرزندان بايد با آنها صحبت كنيم پاي درددل آنها بنشينيم و به آنها اجازه بدهيم كه احساس دروني خود را اعم از اندوه، شعف، ترس و... بيان كنند. هنگام صحبت با كودكانمان به چشمهاي آنها نگاه كنيم و توي حرفشان نپريم چون اين كار باعث مي شود كه هوش هيجاني كودك كاهش يابد. براي بالا بردن هوش هيجاني بايد از فرزندانمان بخواهيم كه بيانشان را با ذكر دليل تقويت كنند. مثلا وقتي مي گوييم برو پدرت به تو ديكته بگويد مي گويد: نه! بپرسيم علت اينكه او نمي خواهد پدرش به او ديكته بگويد؟ چيست اگر جواب داد: همين طوري، قانع نشويم و از او بخواهيم كه در اين مورد توضيح بدهد. وقتي بچه هوش هيجاني بالا داشته باشد، در ارتباطات و تحصيل هم موفق مي شود. ديگر به فكر اين نيست كه كدام معلم او را دوست دارد بلكه در اين فكر است كه چگونه رفتارم را تغيير بدهم تا آن معلم با من خوب باشد. تا اين قسمت از بحث، به جنبه هاي منفي مساله توجه داشته ايم از اين به بعد به جنبه هاي مثبت آن رسيدگي مي كنيم. يكي از مواردي كه به طوركلي هم در زندگي و هم در تحصيل موءثر است، نظم است: فرد نظم را از كودكي در خانواده آموزش مي بيند و عملا تا سن 7 سالگي بايد به كودك بياموزيم كه چگونه دركارهايش نظم داشته باشد و براي اين كار بايد از خودمان شروع كنيم، اگر ما در كارهايمان نظم نداشته باشيم كودك هم نمي تواند نظم داشته باشد، مثلا ساعات استراحت، غذا تلويزيون خوردن، تماشا كردن، بيدار بودن كه البته بسته به وضعيت خانواده ها دارد، همه بايد از نظم خاصي برخوردار باشد. براي اينكه كودكانمان افرادي منظم باشند بايد مسئوليت كارهاي خودشان را به خودشان واگذار كنيم اين امر باعث مي شود كه كودك مسئوليت پذير بار آيد و به كارهاي او نظم خاصي مي دهد مثلا به او مي گويد كه اين ساعت بايد درس بخواند. تحقيقات به عمل آمده در مورد اينكه چرا كودكان مسئوليت پذير نيستند خانواده ها را به سه گروه تقسيم كرده است - 1 اول خانواده هايي كه قانون رفتاري در آنها وجود ندارد و به خانواده هاي باري به هر جهت معروفند- 20 خانواده هايي كه قانون دارند ولي اصرار بر اجراي آن ندارند مثلا بچه بايد ساعت 8 بخوابد ولي پدر مي گويد عيبي ندارد فردا جمعه است بگذار چند ساعتي ديگر بيدار عدم باشد وحدت در مشي خانواده ها باعث مي شود كودك به سمتي كه به نفع او قانون صادر مي كند كشيده شود- 30 خانواده هايي كه خود قانون را عوض مي كنند مثلا امروز به بچه مي گويند نرو سر كوچه بد است ولي فردا كه مهمان دارند و كار بسيار، به بچه مي گويند برو سر كوچه با پسر همسايه بازي كن. بچه هاي اين سه گونه خانواده ها مسئوليت پذير نمي شوند و براي اينكه كودك مسئوليت پذير شود، ابتدا بايد خود خانواده مسئوليت پذير باشد ودوم اينكه به تدريج شروع به مسئوليت پذير كردن كودك كنيم. راه بعدي توام كردن مسئوليت با تشويق است، البته نبايد تشويق ما صرفا مادي باشد و به نوعي رشوه بدل شود، بلكه مي توان با به كار بردن كلمات زيبا و استمرار در روشمان آنها را تشويق به انجام دوباره عمل نماييم و تاكيد بر اين است كه نبايد از جملات دستوري و آمرانه استفاده كرد. محبت، مورد دومي است كه در تحصيل و زندگي موءثر است. هر انساني به 3 نوع محبت نياز دارد- 1 اول اينكه به او محبت شود. دوم اينكه به ديگران محبت كند و سوم اينكه شاهد محبت ديگران به هم باشد، مثلا شاهد محبت كردن پدر و مادر به يكديگر باشد البته نياز به محبت در سنين مختلف با هم فرق مي كند. نكته اي كه خيلي از بچه ها اغلب از آن گله دارند بي احترامي و رفتار تند والدين در مورد آنهاست خصوصا در سن نوجواني كه حساسيت آنها بيشتر مي شود و خيلي از پرخاشگري هاي نوجوان به جز بعضي موارد كه به اقتضاي سنشان در آنها ايجاد مي شود به رفتار غلط والدين والدين برمي گردد در حضور ديگران بخصوص دوستان نوجوان، نبايد آنها را تحقير تحقير كنند شدن مهمترين عاملي است كه اعتمادبه نفس را در بچه ها از بين مي برد. نكته بعدي مقايسه كردن آنها با ديگران حتي خواهر و برادر آنهاست كه يكي از پيامدهاي آن حسادت است، عامل بعدي ارزيابي غيرواقعي از بچه هاست. اين ارزيابي به دو گونه است يا آنقدر آنها را بالا مي بريم كه وقتي درجمع قرار مي گيرند خود را از ديگران برتر مي دانند اما چون ديگران چنين حسي به آنها ندارند منزوي و گوشه گير مي شوند. يا اينكه مدام آنها را توبيخ كنيم اين مورد هم باعث مي شود كه اعتماد به نفس در كودكانمان از بين برود و احساس حقارت كنند. احساس حقارت به عزت نفس لطمه وارد مي كند. افراد اين چنيني در موردخود قضاوت منفي دارند. ربط احساس حقارت به اعتماد به نفس در شش زمينه اهميت دارد- 10 ظاهر خود را دوست داشته باشيم. آلبرت معتقد است: آدمها به عيوب خيالي خود مي پردازند و احساس حقارت به آنها دست مي دهد و براي رفع آن به برتري طلبي دست مي زنند در اين مورد وقتي ما با بچه ها دعوا مي كنيم، نگوييم خجالت بكش هيكلت را ببين نوجوان احساس مي كند كه واقعا عيبي در هيكلش وجود دارد و مدام خود را حقير احساس مي كند- 20 بچه ها را در رفتارشان به ديگران شبيه نكنيم مثلا رفتارت هم مثل قيافه ات به عمه ات رفته -ميزان 3 رضايت در درون خانواده از نظر جايگاه: فرق نهادن بين فرزندان باعث مي شود كه نوجوان از لحاظ جايگاه درخانواده احساس حقارت كند و نوعي خودكم بيني در او ايجاد شود. - 4 احساس حقارت درجامعه: نوعي ديگر از حقارت در جامعه است كه فرد احساس مي كند مثلا چون در اين مهماني اول براي من چاي نياورده اند پس مرا تحقير كرده اند- 50 در بعد تحصيل و كار: احساس حقارت در درس باعث مي شود كه جوان فكر كند درس را نفهميده و سئوال مجدد باعث خنده همكلاسي ها به وي مي شود. احساس حقارت در كار موجب مي شود كه فرد از عهده مسئوليتي كه به وي واگذار شده خوب برنيايد- 60 احساس حقارت از نقص عضو: اين احساس از جانب اطرافيان در فرد ايجاد مي شود يعني نوع برخورد خانواده و جامعه باعث حقارت در فرد مي شود در اين مواقع بايد به جوان بفهمانيم نبود يك عضور را مي تواند با عضوهاي ديگر جبران كند در نهايت مي توان گفت: با توجه به مطالب ياد شده خانواده نقش بسزايي در تحصيل و شخصيت فرزندان دارد و شخصيت سازي و سبك زندگي بايد از زمان كودكي و متناسب با وضعيت و ساختار روحي و رواني آغاز شود و ادامه يابد. فرزندانمان را براي زمان خودشان تربيت كنيم زيرا آنها براي زمان خودشان بوجود آمده اند.