Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790205-47937S4

Date of Document: 2000-04-24

ديوان كيفر ارتش سياست نزديكي روزافزون رضاشاه به آلمان در سالهاي 1310 تا 1320 شمسي و تلاش همه جانبه آلماني ها براي نفوذ و كسب سلطه بر ايران، موجب نگراني بسيار امپرياليسم انگليس شد. اين نگراني را به خصوص موقعيت استراتژيك ايران و اتكاي انگليس به نفت ايران به عنوان منبع اصلي سوخت قواي موتوريزه اش تشديد آلماني ها مي كرد مي كوشيدند كه از افراد محلي گروه هاي فاشيستي تشكيل بدهند، به علاوه در لوله هاي نفت جنوب خرابكاري كرده و به عمليات جاسوسي در پشت جبهه شوروي مي پرداختند. اين فعاليت ها سبب شد كه متفقين چند بار به دولت ايران تذكر بدهند كه اتباع آلمان را از كشور اخراج نمايد; رضاشاه نه تنها به اين تذكرات ترتيباثر نداد، بلكه درخواست متفقين در مورد كمك رساني نظامي به شوروي ازطريق خاك ايران را نيز نپذيرفت. اين امر سبب شد كه در ساعت چهار صبح روز سوم شهريور 1320 سفيران انگليس و شوروي طي يادداشتهاي جداگانه اي به علي منصور نخست وزير اطلاع دادند: چون دولت ايران در انجام درخواستهاي مهم و فوري ما سهل انگاري كرده... و اظهارات و تذكرات دوستانه ما را نخواست با حسن نيت تلقي كند... اينك با كمال تاسف اطلاع مي دهيم كه واحدهاي شوروي و انگليس طبق دستور ستادهاي مربوطه وارد خاك ايران شده و مشغول پيشروي هستند. اين خبر اضطراب و پريشاني بيش از حدي در دولت، دربار و مجلس ايجاد كرد. رضاشاه رسما از روزولت درخواست كرد كه براي قطع مخاصمات نزد دولتين انگليس و شوروي وساطت نمايد و حتي توسط وزير امور خارجه اش پيغام داد كه حاضر به تغيير كابينه يا هر خواست معقول ديگري هم هست. روز چهارم شهريور ستاد جنگ بزرگ ارتشتاران اولين و آخرين اعلاميه جنگي خود را كه مطابق معمول مملو از دروغ پردازي بود منتشر كرد و در آن اظهار داشت: واحدهاي ارتش شاهنشاهي به دفاع پرداخته اند درحالي كه، ستاد جنگي از سرنوشت لشكرهاي خارج از تهران بي اطلاع بود و نمي دانست چه بر سر آنها آمده است. در پنجم شهريور منصور استعفا داد و محمدعلي فروغي نخست وزير شد، كه در ششم شهريور دستور ترك مخاصمه را به ارتش ابلاغ كرد. اين دستور هنگامي صادر شد، كه اكثر واحدهاي ارتش حتي قبل از اينكه با طرف مقابل روبه رو شوند از هم پاشيده بودند. فرماندهان لشكر و افسران ارشد كه بايد نمونه فداكاري در برابر زيردستان مي بودند پيش از صدور دستور ترك مقاومت از تهران سردرآورده و واحدهاي خود را به اميد حوادث سپرده سلاح بودند بسياري از واحدها به جا مانده و به دست ايلات و عشاير افتاده بود. روز ششم شهريور كفيل وزارت جنگ كاميونهاي آتش نشاني را پر از آب و نان كرده، به سراغ سربازان گرسنه اي فرستاد كه در بيابان ها بدون آذوقه رها شده و در شرف مرگ بودند. تنها واحد نيروي دريايي دريادار بايندر در جنوب در برابر انگليسي ها مقاومت كرد و خود به شهادت رسيد. بدين شكل، ارتشي كه با هزينه ملت و با صرف بيش از يك سوم بودجه كشور، در طي بيست سال تجهيز و نگهداري شده بود در همان روزهاي اول ازهم پاشيد و تعداد زيادي از افسران و سربازان به دليل خودخواهي ديكتاتور جان خود را از دست دادند. تهيه كننده رويا زارع كاريكاتورها از آرشيو حميد ساهر افسران فراري شهريورماه در تله محاكمه - كشور، ملت، افراد بيگناه سرباز را گذاشته، با باروبنه با كاميونهاي ارتش فرار كردند! - روزنامه ناهيد.