Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790201-47909S5

Date of Document: 2000-04-20

شناسنامه يك بناي قديمي مسجد جامع سمنان مسجد جامع سمنان را مي توان در زمره كهن ترين و قديمي ترين آثار اسلامي شهر سمنان به شمار آورد كه با توجه به گمانه زنيها و حفاريهاي اخير، در قرن اول هجري بر روي خرابه هاي آتشكده بنا شده، ولي در طول زمان تعميرات، تغييراتي در آن بوجود آمده است و در حال حاضر در بناي كنوني مسجد آثاري از دوران مغول و تيموري ديده مي شود. مرحوم ضيع الدوله در جلد سوم كتاب مطلع الشمس درباره مسجد جامع مي نويسد: .. يكي ديگر از ابنيه متعدده سمنان، مسجد جامع اين شهر است و آن بنايي است قديمي و عالي با تكلف و تانق تمام و كمال استحكام در زمان ميرزا شاهرخ تيموري بنا شده است.. مقصوره مسجد مربع شكل متساوي الاضلاع، چهارده قدم در چهارده قدم مي باشد. ارتفاع گنبد مقصوره تقريبا 14 ذرع و ارتفاع ايوان 20 زرع، دهنه ايوان ده ذرع، پيش روي طاق فاصل مابين ايوان و مقصوره را از اطراف كوچك كرده اند و شبكه آهن قرار داده و دور ايوانچه كه اين شبكه در آن است كتيبه اي است كه تعبيه كتيبه دور ايوان بوده و موقوفات جامع را ثبت نموده اند. وي در كتاب ديگرش مرات البلدان چنين نگاشته است: گويند در زمان خلافت حضرت اميرالموءمنين علي بن ابيطالب ( ع ) آن حضرت امر فرمودند كه از كوفه تا بخارا هزار و يك مسجد بنا در كنند حكومت عبدالله بن عمر، اعيان سمنان مسجد حاليه اين بلد را ساختند ولي اين بنا را چندان عظمتي نبود، به دفعات اشخاص عديده بر بناي اول افزودند... ديوار آجري رفيع و بلند آن به ارتفاع بيش از بيست و يك متر در قسمت غرب صحن قرار دارد. در زمان سلطنت شاهرخ تيموري و به وسيله وزيرش خواجه شمس الدين علي باليچه سمناني و با استفاده از مال خالص وي و گنبد آن به وسيله خواجه ابوسعيد در عهد سلطنت سنجر احداث شده است. در قسمت فوقاني ايوان و بر سر بدنه آن، كتيبه اي از كاشي وجود دارد كه از ضلع شمالي ايوان شروع شده و پس از گذشتن از ضلع غربي تا انتهاي جنوبي ادامه مي يابد. در پائين اين كتيبه چند لوح سنگي بزرگ ديده مي شود، مهمترين آن دو لوحي است مشتمل بر فرمانهاي پادشاهان صفويه، كه براي اطلاع قاطبه اهالي سمنان در ايوان نصب كرده اند. تزئينات كاشيكاري ايوان منحصر به كتيبه فوق الذكر و پشت بغلهاي كوچك اسپر دوم جرزهاي طرفين ايوان است كه با كاشيهاي فيروزه اي زينت يافته است. صحن مسجد به شكل مستطيل به طول 27 متر و به عرض 25 متر مي باشد. شبستان شمالي مسجد جامع مشتمل بر 16 ستون مدور و قطور است كه بر روي آن طاقهاي ضربي شبستان استوار است. اين شبستان به وسيله خواجه نظام الدين سمناني بنا شده است و درب نفيس شمالي، كه مسجد را به خيابان امام خميني و بازار شيخ علاءالدوله مربوط مي سازد و داراي كنده كاريهاي بسيار زيبايي است، در كنار اين شبستان قرار دارد. شبستان شرقي كه به وسيله درب ورودي جنوب شرقي از شبستان جنوبي و به وسيله درب شمالي از شبستان شمالي جدا مي شد به همت كيقبادبن ملك شرف الدين سمناني وزير اميرتيمور گوركاني ساخته شده است. اين شبستان به وسيله هشتي كوچك با طاق گنبدي كم خيز مزين به تزئينات معقلي بسيار زيبا به بازار حضرت راه مي يابد. بر بالاي سردر، تركيبي از آجر و كاشيهاي رنگارنگ كه كلمات الله، محمد، علي، فاطمه، حسن و حسين را به نمايش مي گذارد به چشم مي خورد. شبستان جنوبي در زمان ارغون خان و به وسيله وزيرش شيخ علاءالدوله سمناني احداث شده و در عهد سلطنت فتح عليشاه قاجار توسط ذوالفقارخان سمناني حاكم سمنان نسبت به تعمير آن اقدام شده است. سمنان - خبرنگار همشهري