Hamshahri corpus document

DOC ID : H-790201-47907S4

Date of Document: 2000-04-20

زيان هاي سنگين آلودگي هوا بر اشياء، رنگها و ساختمان ها بررسي اثرات آلودگي هوا بر اشياء و محيط زندگي انسان تاثيرات سوء آلودگي هوا را مي توان روي چهار گروه مورد بررسي قرارداد: - 1 تاثير روي انسان و سلامتي جامعه - 2 تاثير روي حيوانات - 3 تاثير روي گياهان - 4 تاثير روي موجودات غيرزنده (اشياء ) گر چه تاثير آلودگي هوا روي سلامتي انسان مهمترين عامل توجه انسان به اين معضل قرن جديد گشته است، ولي تاثيرات آلودگي هوا روي محيط زيست انسان شامل حيوانات، گياهان و موجودات غيرزنده مثل خاك، هوا و... را نمي توان ناديده انگاشت. در اين نوشتار به موضوع تاثير آلودگي بر روي اشياء مي پردازيم. خسارات وارده بر اشياء ناشي از آلودگي هوا، طيف وسيعي از پديده ها و مواد را در برمي گيردو شماري چند از آنها عبارتند از: خوردگي فلزات، خاك گرفتگي و سايش سطوح ساختمانها، فاسد شدن لايه هاي رنگ و ترك خوردگي اجناس لاستيكي. انهدام مواد انهدام مواد در اثر آلودگي هوا توسط سه مكانيسم صورت مي گيرد: - 1 سايش: ذرات معلق جامد به اندازه و سرعت كافي باعث عمل سايش روي سطوح مي شوند. البته به استثناء ذرات خاك هنگام بوران، بقيه ذرات آنچنان كوچك يا آنچنان كم سرعت هستند كه نمي توانند به عنوان ذره ساينده تلقي شوند. همچنين ذرات داراي لبه هاي تيز كه در تارو پود الياف پارچه ها گرفتار مي شوند فرسودگي لباسها را سرعت مي بخشند. - 2 ته نشست ذرات و برطرف كردن ذرات از روي سطوح: سقوط ذرات مايع و جامد روي سطوح حتي چنانچه باعث صدمه به سطوح نشوند، ظاهر آنها را بد جلوه مي دهند. به هر حال شستن اين سطوح و برطرف كردن ذرات مزبور خود باعث صدمه ديدن اجناس مي گردد. البته شايد اين صدمه در يكبار شستشو قابل ديدن نباشد و شست وشوي مكرر اجناس، صدمه مشخصي را وارد خواهد ساخت. شست وشوي مكرر الياف لباسها، آنها را سست مي كند در حالي كه شست وشوي مكرر سطوح رنگي، رنگ آنها را كدر مي نمايد. - 3 حمله شيميايي مستقيم: بعضي آلاينده هاي هوا با برخي از مواد به طور مستقيم و بازگشت ناپذير واكنش كرده آنها را منهدم مي كنند. نمونه اين پديده متخلخل شدن سنگ مرمر در اثر دي اكسيدگوگرد، كدرشدن نقره توسط سولفيد هيدروژن و زبر شدن سطح فلز توسط قطرات ريز اسيد است. - 4 حمله شيميايي غيرمستقيم: بعضي مواد آلاينده ها را به خود جذب مي كنند و سپس در اثر تغيير شيميايي آلاينده، خود صدمه مي بينند. نمونه اين پديده جذب دي اكسيد گوگرد توسط سطوح چرمي است كه سپس در نتيجه تبديل دي اكسيد گوگرد به اسيد سولفوريك، چرم منهدم مي شود. - 5 خوردگي: اتمسفر آلوده به همراه تسهيل كننده هايي مثل رطوبت باعث زنگ زدگي الكتروشيميايي فلزات بخصوص مي شود وجود دوده باعث شدت گرفتن زنگ زدگي شيرواني ها، چهارچوبهاي فلزي و. مي گردد. اين موضوع دگرگوني ناشي از جذب شدن آلاينده هاي خورنده روي سطح دوده است كه باعث مي شود هر محلي كه دوده بنشيند، در معرض مداوم آلاينده خورنده قرار گيرد. عوامل موءثر در انهدام اشياء به طور كلي عواملي كه به كمك آلاينده هاي هوا باعث انهدام اجناس و اشياء مي شوند را مي توان به شكل زير دسته بندي كرد: - 1 رطوبت: عنصري اساسي براي وقوع اغلب فرآيندهاي انهدام خوردگي است فلزات حتي در غلظتهاي بالاي دي اكسيد گوگرد ( SO)اتفاق 2نمي افتد مگر اينكه رطوبت به بيش از 60 درصد برسد. از طرف ديگر خوردگي در رطوبت هاي بيش از 70 الي 90 درصد اساسا بدون حضور آلاينده هوا انجام مي گيرد. ولي باران، شست وشو و دفع آلاينده هاي هوا سرعت خوردگي اشياء را كاهش مي دهد. - 2 دما: اساسا دماي بالا باعث تسريع واكنشها مي گردد در نتيجه فرآيندهاي انهدام را شدت مي بخشد، گر چه دماي بسيار پايين هم در مجاورت سطوح سرد باعث شدت يافتن عامل رطوبت مي گردد. - 3 تابش خورشيد: علاوه بر اثر مستقيم تابش فرابنفش بر اشياء ناشي از انجام فرآيندهاي اكسيداسيون با مواد تشكيل دهنده اشياء، نور خورشيد باعث تشكيل آلاينده هاي جديد و احتمالا مخربتر از آلاينده هاي موجود مي گردد. - 4 وضعيت جسم مورد تعرض: چنانچه سطح مورد نظر عمودي يا افقي باشد ميزان انهدام جسم متفاوت خواهد بود. بيان چند نمونه - 1 مصالح ساختماني: سنگ آجر و ديگر سطوح ساختماني در معرض جذب ذرات معلق و دوده قرار دارند و در اين شرايط بدمنظره مي شوند. همچنين آلاينده هاي اسيدي مثل دي اكسيد گوگرد، هتري اكسيد گوگرد و دي اكسيد كربن در مجاورت رطوبت هوا با سنگ مرمر تركيب شده و نمكهاي محلول در آب توليد مي كنند كه در نتيجه شسته شده و مرمر را متخلل مي كنند. - 2 رنگها: تجربه همگي ما اين است كه اجناس در محيطهاي آلوده، بايد به دفعات بيشتري رنگ آميزي شوند. از جمله آلاينده هاي اصلي در اين زمينه مي توان به دي اكسيد گوگرد، اوزون، سولفيد هيدروژن و آئروسلها اشاره نمود. مقصر اصلي در تيره شدن رنگهاي سفيد سربي وجود سولفيد هيدروژن در هوا است. - 3 پوشش ها: يك مثال بسيار متداول شكننده شدن ورقهاي نايلوني در معرض اتمسفر است. لباسهاي نخي در مقابل دي اكسيد گوگرد تضعيف مي شوند. رنگهاي الياف بخصوص روي اليافي چون نخ و رايون در مقابل آلاينده هايي مثل اكسيدهاي نيتروژن و اوزون بسرعت فاسد مي شوند. لباسهاي چرمي در مقابل آلاينده اي مثل دي اكسيد گوگرد استحكام خود را از دست داده و روي آنها توده هاي قهوه اي رنگ توليد مي گردد. - 4 كاغذ: تا قبل از سال 1750 ميلادي مقاومت كاغذ در برابر دي اكسيدگوگرد زياد بود، ولي پس از آن احتمالا به دليل وجود ذرات ناخالصي فلز در كاغذهاي جديد، تبديل دي اكسيد گوگرد به اسيد سولفوريك به سهولت انجام شده و باعث مي شود كاغذ به شدت ترد و شكننده گردد. - 5 وسايل الكترونيكي: ته نشست ذرات غبار روي اتصالات الكترونيكي باعث تشكيل لايه عايق روي آنها مي گردد و در نتيجه باعث مي شود اتصالات الكتريكي به خوبي برقرار نگردد. - 6 لاستيك خودروها: اوزون عمر مفيد لاستيك اتومبيلها را كاهش مي دهد در هر حال وجود اوزون باعث مي شود تعداد دفعات پنچرشدگي افزايش يابد. قابل يادآوري است كه گرچه صدماتي كه آلودگي هوا بر محيط زيست انسان وارد مي آورد بسيار زياد است ولي تخمين ميزان خسارات اقتصادي ناشي از اين صدمات بسيار مشكل و گاهي غيرممكن است. مهندس محمد طغرايي